3-я а́рмія (3-я палява́я а́рмія, 3 А) — фарміраванне (агульнавайсковае аператыўнае аб'яднанне, армія) злучэнняў, часцей Кіеўскай ваеннай акругі Рускай імператарскай арміі, падчас Першай сусветнай вайны.

3-я палявая армія прымала ўдзел у Галіцыйскай бітве, Карпацкай аперацыі, у ліквідацыі наступстваў Горліцкага прарыву ў складзе Паўднёва-Заходняга фронту.

Гісторыя Палявое ўпраўленне (штаб 3 А) утворана ў ліпені 1914 года пры штабе Кіеўскай ваеннай акругі. Пазней Трэцяя армія была размешчана ў Дубне. Яна складалася з упраўлення, чатырох армейскіх карпусоў і трох кавалерыйскіх дывізій, пазней у склад арміі ўвайшоў 3-і кавалерыйскі корпус (не надоўга). 20 жніўня 1914 года 3-я руская армія ўступіла на тэрыторыю Аўстра-Венгрыі.

Далей штаб кватараваў у Пяняках, будынак, у якім ён быў размешчаны, пасля іх ад’езду ў Золачаў, быў падпалены невядомымі людзьмі. У Золачаве штаб арміі быў размешчаны ў трохпавярховым каменным будынку, у якім раней быў банкFrom Tsarist General to Red Army Commander by Mikhail Bonch-Bruyevich, translated by Vladimir Vezey, Progress Publishers, 1966.

3 верасня 1914 года 3-я руская армія ўзяла Лемберг (Львоў).

2 мая 1915 года немцы пачалі магутнае наступленне паміж Горліцэй і Тарнавым, якое суправаджалася моцнай артылерыйскай падтрымкай. Галоўны ўдар немцаў прыйшоўся па 3-й рускай арміі, якая панесла паражэнне з-за недахопу артылерыйскіх снарадаў і дрэннага інжынернага абсталявання акопаў.

10 мая 1915 года пасля страты каля 200 тысяч чалавек і 140 гармат 3-я армія атрымала дазвол адступіць да ракі Сан.

Адзін з афіцэраў Брытанскай ваеннай місіі, капітан Нэйльсан, які быў сведкам цяжкай барацьбы 3-й рускай арміі (Паўднёва-Заходняга фронту), на якую перш за ўсё абрынуўся ўдар Макензена, піша ў сваім данясенні ад 11 чэрвеня: «Усе апошнія наступы былі проста забойствамі, так як мы атакавалі без артылерыйскай падрыхтоўкі непрыяцеля, які валодае шматлікай лёгкай і цяжкай артылерыяй». Каб ахарактарызаваць «раставанне» ліку байцоў у гэты трагічны перыяд для Рускай арміі, мы прывядзем указанні аб колькасці байцоў у вышэйзгаданай 3-й Рускай арміі: а) 19 мая капітан Нэйльсан, даносячы пра страты гэтай арміі, піша: «Страты каласальныя. Мне сказалі, што да 16-га яны былі больш за 100 000, але я думаю, што яны больш ... У X корпусе ў адной дывізіі засталося 1 000 чалавек, у іншай 900; у 12-й Сібірскай стралковай дывізіі засталося толькі 2 000 чалавек». б) 6 чэрвеня той жа капітан Нэйльсан піша пра 3-ю армію: «...Вось некаторыя дадзеныя аб колькасці пасля ўліцця ўкамплектавання, якія прыбылі сюды пачынаючы з 14 мая (па 2 000 — 4 000 у дзень); 12-я сіб. стралковая дывізія — 18 афіцэраў і 3 000 салдат; X корпус, ва ўсіх трох дывізіях, узятых разам, — 14 000 чалавек; у XXIX корпусе, які з’яўляецца ў арміі самым моцным, — 20 000 чалавек. ХХIII корпус страціў палову свайго складу ў адну атаку. IX корпус страціў 3 500 чалавек у тры дні... У нас вельмі мала снарадаў і стрэльбаў. Усе паказвае на бясплоднасць пасылаць людзей у атаку пры такім каласальным адрозненні ў артылерыйскім ўзбраенні». Сайт Милитера, Глава шестая. Распределение военнообязанных между войсками и тылом, Военные усилия России в Мировой войне, Н. Н. Головин — Париж: Т-во объединённых издателей, 1939.

Пад канец 1917 года штаб 3-й арміі размяшчаўся ў Полацку. Ліквідаваны ў пачатку 1918 года.

Склад У розныя перыяды вайны ў склад арміі ўваходзілі розныя фарміраванні:

На пачатак вайны Палявое ўпраўленне (штаб 3 А) IX армейскі корпус X армейскі корпус XI армейскі корпус XXI армейскі корпус

У жніўні і верасні 1914 года 12 пяхотных дывізій, 4 конных дывізій, 192 батальёнаў, 123 эскадронаў і 712 гармат. Усяго ў 3-й арміі: 192 бат., 384 кул., 123 эск. і сотняў, 32 кул., 576 гарм., 48 марцір, 24 цяжкіх, 18 сап., 1 іскр, і 5 тэл рот, 2 пант. бат., 12 самалётаў, 4 роты памежнай варты. Штаб арміі: палявое ўпраўленне. 3-і палявы жандармскі эскадрон 1-я асобная тэлефонная рота 4-я іскравая рота  авіяцыйны атрад IX корпуса авіяцыйны атрад XI корпуса 1 аўтамабільная рота. Армейская конніца: 9-я, 10-я і 11-я кавалерыйскія дывізіі; 3-я каўказская казачая дывізія. Усяго: 86 эскадронаў і сотняў, 32 кулямёта, 48 конных гармат. IX армейскі корпус: 5-я, 42-я і 58-я пяхотныя дывізіі; 2-і Чарнаморскі казацкі полк, 10-я асобная данская казачая сотня; 9-ы март. арт. дывізіён; 6-ы сапёрны батальён; 14-ы абозны батальён; карпусныя палявыя рухомыя пякарні № № 63, 65 і 81. Усяго ў IX АК: 48 батальёнаў, 96 кулямётаў, 9 эскадронаў і сотняў, 144 гармат, 12 марцірных, тры сапёрныя і адна тэлефонная роты, адна рота памежнай варты. XI армейскі корпус: 11-я, 32-я і 78-я пяхотныя дывізіі; 2-і Кацярынадарскі. каз. полк: 31-я асобная данская каз. сотня; 11-ы мар. арт. дывізіён; 21-ы сап. бат.; 8-я асобная сап. рота; 16-ы абозны бат.; карпусныя палявыя рухомыя пякарні № № 135, 64 і 66. Усяго ў XI АК: 48 бат., 96 кул., 9 эск. і сот., 144 гарм., 16 горных, 12 марцір, 4 сап. і 1 тэл. роты. 4 цяжкіх арт. брыгады ТАОН: 1-й і 3-й дывізіёны; 6-й пантонны батальён. XXI армейскі корпус: 33-я, 44-я і 69-я пяхотныя дывізіі; 30-я асобная сап. рота: 43-і Данскі каз. полк; 13-я асобная данская каз. сотня; 21-ы март. арт. дывізіён: 14-ы сап. батальён; 13-ы абозны батальён; карпусныя палявыя рухомыя пякарні № № 78, 80 і 137. Усяго ў XXI АК: 48 бат., 96 кул., 10 эскадр. і сотняў, 144 гарм., 12 марцір (гаўбіц), 4 сап. і 1 тэл роты, 2 роты памежнай варты. Тылавыя ўстановы 3-й арміі: 6 мясцовых арт. паркаў; 4 скорастр. № № 3, 10, 12, 31; 1 март. № 6 і 1 горны № 4; 10 паляв. хлеб.; 18 паляв. перас. шпіт. № № 359-366, 369-374, 478-479, 480-481; 23 зап. шпіт. № № 109-120, 123-128, 132-133, 135-137, 139-148; 2 ваенна-сап. транспарта № № 36-37; 25 армейскі транспарт; 41 вольна-наёмны транспарт.

У канцы вайны У канцы вайны ў склад 3-й палявой арміі ўваходзілі: Палявое ўпраўленне (штаб) упраўленне загадчыка аўтамабільнай часткай арміі, з 1915 года упраўленне начальнікаў інжынераў арміі, з 6 лютага 1916 года упраўленне інспектараў артылерыі арміі, з 5 сакавіка 1916 года аддзел па дэмабілізацыі штаба арміі, у 1917 годзе у штаб армій быў прызначаны ваенны камісар Часовага ўрада, пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года XV армейскі корпус XX армейскі корпус XXXV армейскі корпус

У складзе (перыяд) Паўднёва-Заходняга фронту (ліпень 1914 — чэрвень 1915) Паўночна-Заходняга фронту (чэрвень — жнівень. 1915) Заходняга фронту (жнівень 1915 — чэрвень 1916) Паўднёва-Заходняга фронту (чэрвень — ліпень 1916) Заходняга фронту (ліпень 1916 — пачатак 1918)

Камандуючыя (перыяд) 19.07.1914 — 03.09.1914 — генерал ад інфантэрыі Мікалай Уладзіміравіч Рузскі 03.09.1914 — 20.05.1915 — генерал ад інфантэрыі Радка Дзмітрыевіч Радка-Дзмітрыеў 03.06.1915 — 03.08.1917 — генерал ад інфантэрыі Леанід Вільгельмавіч Леш 03.08.1917 — 11.08.1917 — генерал-лейтэнант Міхаіл Фёдаравіч Квяцінскі 11.08.1917 — 09.09.1917 — генерал-лейтэнант Януарый Казіміравіч Цыховіч 12.09.1917 — 09.10.1917 — генерал-лейтэнант Ілля Зурабавіч Адзішэлідзе 09.10.1917 — 08.11.1917 — генерал-лейтэнант Дзмітрый Паўлавіч Парскі 08.11.1917 — падпаручнік Сяргей Андрэевіч Анучын

Начальнік штаба (перыяд) Уладзімір Міхайлавіч Драгаміраў, генерал, (??.07.1914 — ??.09.1914) Сяргей Канстанцінавіч Дабравольскі, генерал, (08.11.1914 — 03.06.1915)

Літаратура Н. Н. Головин, «Военные усилия России в Мировой войне», — Париж: Т-во объединённых издателей, 1939 год; Н. Корниш, Русская армия 1914 — 1918 годов;

Военный энциклопедический словарь. М., Военное издательство, 1984. Галицийская битва 1914, с. 178; Галич-Львовская операция 1914, с. 178; Люблин-Холмская операция, с. 411; Юго-Западный фронт 1914-1917, с. 838;

Спасылкі Сайт милитера, Кіраўнік шостая. Размеркаванне ваеннаабавязаных паміж войскамі і тылам, Ваенныя намаганні Расіі ў Сусветнай вайне, Н. Н. Галавін — Парыж: Т-ва аб’яднаных выдаўцоў, 1939. Арміі краін-удзельніц Першай сусветнай вайны: Расія Сайт Web creation. Бітвы падчас Галіцыйскай аперацыі.

Катэгорыя:Арміі Расіі ў часы Першай сусветнай вайны