Akademija () je ustanova srednjeg ili tercijarnog visokog obrazovanja (i općenito istraživačko ili počasno članstvo). Naziv vodi porijeklo od Platonove škole filozofije, osnovane oko 385. p. n. e, u Akademiji, svetilištu Atene, boginje mudrosti, sjeverno od Atine u Grčkoj.
Kraljevska španska akademija definiše akademiju kao naučno, književno ili umjetničko društvo osnovano s javnim ovlaštenjima kao nastavnu ustanovu, javnu ili privatnu, profesionalne, umjetničke, tehničke ili jednostavno praktične prirode.
Akadenija kao pojam može označavati asocijaciju naučnika koji se bave istraživanjima na polju prirodnih nauka, filozofije i umjetnosti. Na akademijama se studira, istražuje a može se postati i njihov počasni član.
Akademik je osoba koja radi kao istraživač (često i kao predavač) u visokim obrazovnim institucijama. Akademici su isključivo magistri ili doktori.
Neki sociolozi su odredili podjelu akademija na četiri historijska tipa: antička akademija, rana akademija, akademsko društvo i savremeni univerzitet.
Postoje barem dva modela akademija: evropski model koji se razvijao od antičkih vremena te onaj u Sjedinjenim Američkim Državama sa začecima u XVIII stoljeću.
Akademije su obično strukturirane prema akademskim disciplinama odnosno naučnim poljima koja izučavaju. Kroz vrijeme, discipline su se mijenjale i njihov broj se povećavao specijaliziranjem, odnosno, istraživanjem sve užih polja.
Porijeklo Prvobitna Akademija
Prije nego što je Akademija postala škola, pa čak i prije nego što je Kimon ogradio svoje područje zidom,Thucydides ii:34 sadržavala je sveti gaj maslina posvećen Ateni, boginji mudrosti, izvan gradskih zidina drevne Atine. Arhaično ime lokaliteta bilo je Hekademia, koje je u klasično doba evoluiralo u Akademiju i objašnjeno je, barem početkom 6. vijeka p. n. e, povezivanjem s atinskim herojem, legendarnim "Akademosom". Mjesto Akademije bilo je sveto za Atinu i druge besmrtnike.
Platonovi neposredni nasljednici kao "učenjaka" Akademije bili su Speusip (347–339 p. n. e.), Ksenokrat (339–314 p. n. e.), Polemon (314–269 BC), Krat (c. 269–266 p. n. e.) i Arkezilaj (cca. 266 p. n. e.) –240 p n. e.). Kasniji naučnici uključuju Lacydes od Cyrene, Karnead, Klitomakus i Filo od Larise ("posljednji nesporni šef Akademije").Oxford Classical Dictionary, 3rd ed. (1996), s.v. "Philon of Larissa."See the table in The Cambridge History of Hellenistic Philosophy (Cambridge University Press, 1999), pp. 53–54. Ostali značajni članovi Akademije su bili Aristotel, Heraklid Pontijski, Eudoks iz Knida, Filip iz Opunta, Krantor i Antioh iz Askalona.
Neoplatonska akademija kasne antike Nakon propasti tokom rane rimske okupacije, Akademija je ponovo osnovana kao nova institucija nekih istaknutih platonista kasne antike koji su sebe nazivali "nasljednicima" (dijadosi, ali Platonovi) i predstavljali se kao neprekinutu tradiciju koja seže do Platona. Međutim, zapravo nije mogao postojati nikakav geografski, institucionalni, ekonomski ili lični kontinuitet sa originalnom Akademijom u novom organizacionom entitetu.Gerald Bechtle, Bryn Mawr Classical Review of Rainer Thiel, Simplikios und das Ende der neuplatonischen Schule in Athen. Stuttgart, 1999 (in English).
Posljednji "grčki" filozofi oživljene Akademije u 6. vijeku bili su izvučeni iz različitih dijelova helenističkog kulturnog svijeta i sugerišu široki sinkretizam zajedničke kulture (vidi koine): Pet od sedam akademskih filozofa koje Agatija spominje bili su sirijski kršćani u kulturnom smislu: Hermija i Diogen (obojica iz Fenicije), Isidor iz Gaze, Damaskije iz Sirije, Jamblih iz Coele-Sirije, a možda čak i Simplicije iz Kilikije.
Car Justinijan I prekinuo je finansiranje škole 529. n. e, datum koji se često navodi kao kraj antike. Prema jedinom svjedoku, historičaru Agatiji, njeni preostali članovi tražili su zaštitu pod vladavinom sasanidskog kralja Hororja I u njegovoj prijestolnici u Ktesifonu, noseći sa sobom dragocjene svitke književnosti i filozofije, a u manjem stepenu nauke. Nakon što je mirovni sporazum između Perzijskog i Bizantijskog carstva 532. zagarantovao njihovu ličnu sigurnost (rani dokument u historiji slobode vjeroispovjesti), neki članovi našli su utočište u paganskom uporištu Harranu, blizu Edese. Jedna od posljednjih vodećih ličnosti ove grupe bio je Simplicije, Damaskijev učenik, posljednjeg poglavara atinske škole.
Nagađalo se da Akademija nije potpuno nestala.Richard Sorabji, (2005), The Philosophy of the Commentators, 200–600 AD: Psychology (with Ethics and Religion), page 11. Cornell University Press Nakon izgnanstva, Simplicije (a možda i neki drugi), možda je otputovao u Harran, blizu Edese. Odatle su studenti akademije u egzilu mogli preživjeti do 9. vijeka, dovoljno dugo da olakšaju arapsko oživljavanje neoplatonističke komentatorske tradicije u Bagdadu.
Antičke i srednjovjekovne institucije Drevni svijet U staroj Grčkoj, nakon osnivanja prvobitne Akademije, Platonove kolege i učenici razvili su varijacije njegove metode. Arkezilaj, grčki Platonov učenik, osnovao je Srednju akademiju. Karnead, drugi student, osnovao je Novu akademiju. Godine 335. p. n. e. Aristotel je usavršio metodu svojim vlastitim teorijama i osnovao Licej u drugoj gimnaziji.
Afrika Museion, Serapeum i Aleksandrijsku biblioteku u Egiptu su posjećivali intelektualci iz Afrike, Evrope i Azije koji su proučavali različite aspekte filozofije, jezika i matematike.
Univerzitet u Timbuktu je bio srednjovjekovni univerzitet u Timbuktuu, današnjem Maliju, koji se sastojao od tri škole: Djinguereberove džamije, džamije Sidi Yahya i džamije Sankore. Tokom svog zenita, univerzitet je imao prosječno oko 25.000 studenata u gradu od oko 100.000 ljudi.
Kina U Kini je Shun osnovao visokoškolsku ustanovu Shang Xiang u Youyu eri prije 21. vijeka p. n. e. Imperijalna centralna akademija u Nanjingu, osnovana 258, bila je rezultat evolucije Shang Xiang-a i postala je prva sveobuhvatna institucija koja kombinuje obrazovanje i istraživanje i podijeljena je na pet fakulteta 470, koji je kasnije postao Univerzitet Nanjing.
U 8. vijeku pojavila se druga vrsta institucija učenja, nazvana Shuyuan, koje su uglavnom bile u privatnom vlasništvu. U drevnim vremenima zabilježene su hiljade Shuyuana. Stepen od njih varirao je od jednog do drugog, a oni napredni Shuyuan kao što su Bailudong Shuyuan i Yuelu Shuyuan (kasnije su postali Hunan Univerzitet) mogu se klasifikovati kao više institucije učenja.
Južna Azija Taksila ili Takshashila, u drevnoj Indiji, današnjem Pakistanu, bila je rani centar učenja, u blizini današnjeg Islamabada u gradu Taksila. Smatra se jednim od drevnih univerziteta u svijetu. Prema raštrkanim referencama koje su fiksirane tek milenijum kasnije, možda je datirao najmanje iz 5. vijeka p. n. e.Hartmut Scharfe (2002): Education in Ancient India, Brill Academic Publishers, , p. 141: Neki naučnici datiraju Takshashilino postojanje u 6. vijek p. n. e."History of Education", Encyclopædia Britannica, 2007. The school consisted of several monasteries without large dormitories or lecture halls where the religious instruction was most likely still provided on an individualistic basis.Hartmut Scharfe (2002): Education in Ancient India, Brill Academic Publishers, , p. 141 Škola se sastojala od nekoliko manastira bez velikih konaka ili predavaonica u kojima se vjeronauka najvjerovatnije i dalje odvijala na individualnoj osnovi. Takshashila je opisana do nekih detalja u kasnijim pričama o Jātaka, napisanim u Šri Lanki oko 5. stoljeća n. e.
Postao je istaknuti centar učenja najmanje nekoliko vijekova p. n. e, i nastavio je da privlači studente sve do uništenja grada u 5. vijeku n. e. Takshashila je možda najpoznatija zbog povezanosti s Čanakjom. Za čuveni traktat Arthashastra (sanskrit za poznavanje ekonomije) od Čanakje se kaže da je napisan u samoj Takshashili. Čanakja (ili Kautilya),Kautilya. . Encyclopædia Britannica. car Maurijskog Carstv Čandragupta MauryaRadhakumud Mookerji (1941; 1960; reprint 1989). Chandragupta Maurya and His Times (p. 17). Motilal Banarsidass Publ. . i ajurvedski iscjelitelj Čaraka studirali su u Taksili.Radha Kumud Mookerji (2nd ed. 1951; reprint 1989). Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist (pp. 478–489). Motilal Banarsidass Publ. .
Generalno, učenik je ušao u Takshashilu sa šesnaest godina. Vede i Osamnaest umjetnosti, koje su uključivale vještine kao što su strijeličarstvo, lov i znanje o slonovima, predavale su se, pored pravnog fakulteta, medicinske škole i škole vojnih nauka.
Nalanda je osnovana u 5. vijeku n. e. u Biharu, Indija. Osnovan je 427. u sjeveroistočnoj Indiji, nedaleko od današnje južne granice Nepala. Preživjela je do 1197. kada su je zauzele, uništile i spalile pljačkaške snage Ihtijara Uddina Muhammada bin Bahtijara Hiljija. Bio je posvećen budističkim studijama, ali je također obučavao studente iz likovne umjetnosti, medicine, matematike, astronomije, politike i umjetnosti ratovanja.
Centar je imao osam zasebnih kompleksa, 10 hramova, sale za meditaciju, učionice, jezera i parkove. Imao je biblioteku na devet spratova u kojoj su monasi pedantno prepisivali knjige i dokumente kako bi pojedini naučnici imali svoje zbirke. Imao je studentske domove, možda prvi za obrazovnu instituciju, u kojima je boravilo 10.000 studenata u doba vrhunca univerziteta i pružao smještaj za 2.000 profesora. Univerzitet Nalanda privukao je učenike i naučnike iz Koreje, Japana, Kine, Tibeta, Indonezije, Perzije i Turske.
Perzija Geografski položaj Perzije omogućio joj je da apsorbuje kulturne uticaje i ideje sa zapada i istoka. To uključuje širenje grčkog oblika škola u novim helenističkim gradovima izgrađenim u Perziji nakon invazije Aleksandra Velikog.
Pod Sasanidima, sirijski jezik je postao važan jezik administracije i intelektualaca, konkurentan grčkom. Nekoliko gradova razvilo je centre visokog obrazovanja u Sasanidskom Carstvu, uključujući Mosul, al-Hira i Harran (poznat po Pitagorejskoj školi Sabijanaca). Velika škola je bila glavni centar učenja u perzijskoj prijestolnici Ktesifonu, ali se o njoj malo zna. Možda najpoznatiji centar učenja u Perziji bila je Akademija u Gundišapuru, na kojoj se predavala medicina, matematika, astronomija i logika. Akademija je kasnije bila ključna u osnivanju muslimanskog grada Bagdada kao centra učenja i poslužila je kao model za prvu muslimansku bolnicu (bimaristan) u Damasku.
Islamski svijet Osnovan u Fesu, Univerzitet Al-Karaouine u 9. vijeku u Kairu, Univerzitet Al-Azhar u 10. vijeku, u Maliju, Univerzitet Timbuktu oko 1100, Mustansirija medresa u Bagdadu, Irak, osnovana je 1227. kao medresa abasidskog halife al-Mustansira. Njegova biblioteka je imala početnu kolekciju od 80.000 tomova, koju je dao halifa. Vjeruje se da je zbirka narasla na 400.000 tomova.
Srednjovjekovna Evropa od strane Fridriha II, cara Svetog Rimskog Carstva, Univerzitet u Napulju Federiko II u Italiji je najstarija svjetska akademska institucija koju finansira država a koja kontinuirano djeluje.
U Evropi, akademija datira od starih Grka i Rimljana u pretkršćansko doba. Noviji univerziteti su osnovani u 12. i 13. vijeku, a formirala se i evropska akademska institucija. Monasi i sveštenici iselili su se iz manastira u gradove katedrale i druge gradove gde su otvorili prve škole posvećene naprednom učenju.
Najznačajnije od ovih novih škola bile su u Bologni i Salernu, Napulju, Salamanci, Parizu, Oxfordu i Cambridge)u, dok su druge otvorene širom Evrope.
Sedam slobodnih vještina - Trivijum (gramatika, retorika i logika) i Kvadrivijum (aritmetika, geometrija, muzika i astronomija) - bili su kodificirani u kasnoj antici. Ovo je bila osnova nastavnog plana i programa u Evropi sve dok novi arapski tekstovi i Aristotelova djela nisu postali dostupniji u Evropi u 12. vijeku.