thumb|300px| on Bitka kod Kresija (1346.) između Engleza i Francuza u Stogodišnjem ratu
Srednjovjekovno ratovanje je evropsko ratovanje srednjeg vijeka. Tehnološki, kulturni i društveni razvoj prisilio je na ozbiljnu transformaciju karaktera ratovanja iz antike, mijenjajući vojnu taktiku i ulogu konjice i artiljerije (vidi: vojna historija). Što se tiče utvrđenja, u srednjem vijeku se pojavio zamak u Evropi, koji se potom proširio na Svetu zemlju (današnji Izrael i Palestina).
Strategija i taktika O vojnim poslovima
Publius Flavius Vegetius Renatus je napisao De re militari (O vojnim pitanjima) vjerovatno krajem 4. stoljeća.Nicholson (2004), p. 13 Povjesničar Walter Goffart opisao kao "bibliju ratovanja kroz srednji vijek"; "De re militari" je bio široko rasprostranjen širom latinskog Zapada. Dok se Zapadna Evropa oslanjala na jedan tekst kao osnovu svog vojnog znanja, Bizantijsko carstvo u Jugoistočnoj Evropi imalo je niz vojnih pisaca.Goffart (1977), p. . 65 Iako Vegecije nije imao vojnog iskustva i "De re militari" je izveden iz djela Katona i Frontina, njegove knjige su bile standard za vojni diskurs u zapadnoj Evropi od njihove produkcije do 16. stoljeća.Nicholson (2004), pp. 13–14
De re militari je podijeljen u pet knjiga: ko bi trebao biti vojnik i vještine koje su trebale naučiti, sastav i struktura vojske, taktika na terenu, kako voditi i izdržati opsade, i uloga mornarice. Prema Vegetijusu, pješadija je bila najvažniji element vojske jer je bila jeftina u poređenju sa konjicama i mogla se rasporediti na bilo kom terenu.Nicholson (2004), p. 14 Jedno od načela koje je iznio bilo je da general treba da se upusti u bitku samo kada je siguran u pobjedu ili kada nije imao drugog izbora.Gillingham (1992), p. 150 Kao što arheolog Robert Liddiard objašnjava, "odlučujuće bitke, posebno u jedanaestom i dvanaestom vijeku, bile su rijetke."Liddiard (2005), p. 79
Iako je njegov rad naširoko reproduciran, a danas je sačuvano preko 200 primjeraka, prijevoda i izvoda, do koje mjere je Vegecije uticao na stvarnu praksu ratovanja za razliku od njegovog koncepta nije jasan zbog njegove navike da navodi očigledno. Historičar Michael Clanchy je zabilježio "srednjevjekovni aksiom da su laici nepismeni i njegovu suprotnost da su sveštenstvo pismeno", pa može biti slučaj da nekoliko vojnika čita Vegecijevo djelo. Dok su njihovi rimski prethodnici bili dobro obrazovani i iskusili ratovanje, evropsko plemstvo ranog srednjeg veka nije bilo poznato po svom obrazovanju, ali od 12. stoljeća postalo je uobičajenije da čitaju.
Neki vojnici su smatrali da je iskustvo ratovanja vrijednije od čitanja o njemu; na primer, Geoffroy de Charny, vitez iz 14. stoljeća koji je pisao o ratovanju, preporučio je svojoj publici da uči posmatrajući i tražeći savjet od svojih pretpostavljenih. Vegecije je ostao istaknut u srednjovekovnoj književnosti o ratovanju, iako je neizvesno u kojoj meri je njegovo delo čitala klasa ratnika, a ne sveštenstvo. Godine 1489. kralj Henri VII od Engleske naručio je prijevod "De re militari" na engleski, "tako da bi svaki gospodin rođen za oružje i razni ratnici, kapetani, vojnici, hranitelji i svi ostali znali kako treba da se ponašaju u podvizima ratova i bitaka".
Utvrđenja thumb|300px| Château de Falaise u Francuskoj. thumb|300px|Celjski dvorac u Sloveniji
U Evropi su lomovi centralizovane moći doveli do porasta nekoliko grupa koje su se okrenule pljački velikih razmera kao izvoru prihoda. Najznačajnije su Vikinzi, Arapi, Mongoli, Huni, Kumani, Tatari i Mađari izvršili značajne napade. Kako su ove grupe uglavnom bile male i trebale su se brzo kretati, izgradnja utvrđenja je bila dobar način da se pruži utočište i zaštita za ljude i bogatstvo u regionu.
Ova utvrđenja su evoluirala tokom srednjeg vijeka, a najvažniji oblik je bio zamak, struktura koja je u popularnom oku postala gotovo sinonim za srednjovjekovno doba. Dvorac je služio kao zaštićeno mjesto za lokalne elite. Unutar zamka bili su zaštićeni od bandi jurišnika i mogli su slati ratnike na konju da protjeraju neprijatelja iz tog područja, ili da ometaju napore većih vojski da se snabdijevaju u regiji tako što su stekli lokalnu superiornost nad grupama koje traže hranu što bi bilo nemoguće protiv cijele neprijateljske vojske.
Utvrđenja su bila vrlo važan dio ratovanja jer su pružala sigurnost gospodaru, njegovoj porodici i njegovim slugama. Pružali su utočište od prevelikih armija da bi se susrele u otvorenoj borbi. Sposobnost teške konjice da dominira u bici na otvorenom polju bila je beskorisna protiv utvrđenja. Izgradnja mašina za opsadu bio je dugotrajan proces i rijetko se mogao efikasno obaviti bez priprema prije kampanje. Mnoge opsade mogle bi potrajati mjesecima, ako ne i godinama, da dovoljno oslabe ili demorališu branioce. Utvrđenja su bila odlično sredstvo da se osigura da se elita ne može lahko protjerati sa svojih zemalja – kao što je Grof Baldwin od Hainauta 1184. komentirao kako su neprijateljske trupe pustošile njegove zemlje iz njegove sigurnosti zamaka, „ne mogu uzeti zemlju sa sobom".
Opsadni rat U srednjovekovnom periodu, opsadne vojske su koristile širok izbor opsadnih mašina, uključujući: merdevine; ovnove; opsadne kule i razne vrste katapulta, kao što su mangonel, onager, balista i trebuhet. Tehnike opsade su također uključivale rudarstvo u kojem su tuneli iskopani ispod dijela zida, a zatim se brzo urušavali kako bi se destabilizirao temelj zida. Druga tehnika je bila probijanje u neprijateljske zidove, međutim, ovo nije bilo ni približno tako efikasno kao druge metode zbog debljine zidova zamka.
right|thumb|300px|Zidovi Dubrovnika su niz odbrambenih kamenih zidova, koje neprijateljska vojska nikada nije probila, a koji su opkolili i zaštitili pomorsku grad-državu Dubrovnik (Raguza), nalazi se u južnoj Hrvatskoj.
Napredak u procesuiranju opsada je ohrabrio razvoj raznih odbrambenih protivmjera. Konkretno, Srednjovjekovna utvrđenja su progresivno postajala jača – naprimjer, pojava koncentričnog zamka iz perioda Križarskih ratova – i opasnija za napadače – svjedoči o sve većoj upotrebi mašikolacijea, kao i priprema vruće ili zapaljive supstance. Prorez strijele, skrivena vrata za salijetanje i duboki bunari također su bili sastavni dio otpora opsadi u to vrijeme. Projektanti dvoraca su posebnu pažnju posvetili odbrani ulaza, zaštiti kapija sa pokretnim mostovima, portkulisima i barbakanima. Vlažne životinjske kože često su bile prebačene preko kapija kako bi se odbila vatra. Orovovi i druge odbrane od vode, bilo prirodne ili povećane, također su bile od vitalnog značaja za branitelje.
U Srednjem vijeku, gotovo svi veliki gradovi su imali gradske zidine – Dubrovnik u Dalmaciji je impresivan i dobro očuvan primjer – a važniji gradovi su imali citadele, tvrđave ili zamkove. Uloženi su veliki napori kako bi se osiguralo dobro vodosnabdijevanje unutar grada u slučaju opsade. U nekim slučajevima izgrađeni su dugi tuneli za dovođenje vode u grad. U drugim slučajevima, kao što je otomanska opsada Skadra, venecijanski inženjeri su projektovali i instalirali cisterne koje su se napajale kišnicom kanalisanom sistemom vodova u zidovima i zgradama.Karaiskaj, Gjerak. "Furnizimi me ujë i kalasë së Shkodrës ne mesjetë." Monumentet: Materialet e sesionit III shkencor të Institutit të Monumenteve të Kulturës 11 (1985): 55-77. Složeni sistemi tunela korišćeni su za skladištenje i komunikacije u srednjovekovnim gradovima kao što je Tábor u Bohemiji. Protiv njih bi se suprotstavile rudarske vještine timova obučenih sapera, koji su ponekad bili zaposleni u opsadnim vojskama.
Sve do pronalaska oružja zasnovanog na barutu (i rezultirajućih projektila veće brzine), ravnoteža moći i logistike favorizirala je branioca. Sa pronalaskom baruta, tradicionalne metode odbrane postajale su sve manje i manje efikasne protiv odlučne opsade.
Organizacija
Srednjovekovni vitez je obično bio na konju i oklopljeni vojnik, često povezan sa plemstvom ili kraljevstvom, iako su (posebno u severoistočnoj Evropi) vitezovi mogli doći i iz nižih klasa , a mogu čak biti i porobljene osobe. Cijena njihovih oklopa, konja i oružja je bila velika; ovo je, između ostalog, pomoglo da se vitez postepeno transformiše, barem u zapadnoj Evropi, u posebnu društvenu klasu odvojenu od ostalih ratnika. Tokom križarskih ratova, sveti viteški redovi su se borili u Svetoj zemlji (vidi Vitezovi Templari, Hospitalci, itd.). Lahka konjica se obično sastojala od lakše naoružanih i oklopnih ljudi, koji su mogli imati bodeže, koplje ili raketno oružje, kao što su lukovi ili samostreli. U velikom dijelu srednjeg vijeka lahka konjica se obično sastojala od bogatih pučana. Kasnije u srednjem vijeku, lahka konjica bi također uključivala narednike koji su bili ljudi koji su bili obučeni za viteze, ali nisu mogli priuštiti troškove povezane s titulom. Lahka konjica je korištena kao izviđačka, okršajna ili kao zaobilaznica. Mnoge zemlje razvile su svoje stilove lahke konjice, kao što su mađarski jahaći strelci, španski jineti, italijanski i njemački samostreličari i engleski hobelari.
Pkješadija je kroz srednji vek regrutovana i obučavana na različite načine u različitim regionima Evrope i vjerovatno je uvek činila najbrojniji dio srednjovjekovne terenske vojske. Mnogi pješaci u dugim ratovima bili bi plaćenici. Većina vojski sadržavala je značajan broj kopljanika, strijelaca i drugih vojnika bez konja.
Regrutovanje thumb|400x400px|Ugarski pohodi u 10. stoljeću. Prije bitke kod Lehfelda 955. srednjovekovni Evropljani bili su ranjivi od nomadskog stila ratovanja koji je došao od Mađara.
U najranijem srednjem vijeku, obaveza svakog plemića bila je da se odazove pozivu u bitku sa svojom opremom, strijelcima i pješaštvom. Ovaj decentralizovani sistem bio je neophodan zbog društvenog poretka tog vremena, ali je mogao dovesti do šarolikih snaga sa promenljivom obukom, opremom i sposobnostima. Što je plemić imao pristup više resursa, njegove trupe bi obično bile bolje.
Obično su se feudalne vojske sastojale od jezgra visoko vještih vitezova i njihovih kućnih trupa, plaćenika unajmljenih za vrijeme pohoda i feudalnih dažbina koji su ispunjavali svoje feudalne obaveze, koji su obično bili nešto više od rulje. Oni bi, međutim, mogli biti efikasni na nepovoljnom terenu. Mjesta i gradovi su također mogli postaviti milicije.
Kako su centralne vlade rasle na vlasti, tako je počeo i povratak na vojsku građana i plaćenika iz klasičnog perioda, jer su centralni nameti seljaštva počeli biti centralno oruđe za regrutaciju. Procijenjeno je da najbolja pješadija potiče od mlađih sinova slobodnih posjednika zemlje jeomeni, kao što su engleski strijelci i švicarski pikinari. Engleska je bila jedna od najcentraliziranijih država u kasnom srednjem vijeku, a vojske koje su vodile Stogodišnji rat bile su uglavnom plaćene profesionalce.
U teoriji, svaki Englez je imao obavezu da služi četrdeset dana. Četrdeset dana nije bilo dovoljno za kampanju, posebno onu na kontinentu. Tako je uvedena obaveza, pri čemu je većina Engleza plaćala da izbjegne svoju službu i taj novac je korišten za stvaranje stalne vojske. Međutim, gotovo sve visokosrednjovjekovne vojske u Evropi bile su sastavljene od velikog broja plaćenih trupa, a u Evropi je postojalo veliko tržište plaćenika barem od ranog 12 stoljeća.
Kako je srednji vijek napredovao u Italiji, italijanski gradovi počeli su se uglavnom oslanjati na plaćenike da vode svoje borbe, a ne na milicije koje su dominirale ranim i visokim srednjovjekovnim periodom u ovoj regiji. To bi bile grupe karijernih vojnika koji bi bili plaćeni po određenoj stopi. Plaćenici su imali tendenciju da budu efikasni vojnici, posebno u kombinaciji sa stajaćim snagama, ali u Italiji su dominirali vojskama gradova-država. To ih je učinilo problematičnim; dok su u ratu bili znatno pouzdaniji od stajaće vojske, u miru su se pokazali kao rizik za samu državu kao što je to nekada bila Pretorijanska garda.