Sopran je vrsta klasičnog pjevačkog glasa i ima najviši vokalni raspon među svim glasovnim tipovima. Vokalni raspon soprana (prema naučnoj notaciji visine tona) proteže se otprilike od srednjeg C (C4) = 261 Hz do A5 u horskoj muzici, ili do sopranskog C (C6) ili više u opernoj muzici. U četveroglasnoj horskoj harmoniji, sopran preuzima najvišu dionicu, koja često sadrži glavnu melodiju. Sopranski glas se općenito dijeli na: koloraturni sopran, subret, lirski sopran, spinto sopran i dramski sopran. +Vrsta glasaŽenskiMuškiSopranKontratenorMezzosopranTenorKontraaltBaritonBas Etimologija Riječ "sopran" potiče od italijanske riječi sopra (iznad, preko, na vrhu), jer je sopran najviši ljudski pjevački glas, koji se često dodjeljuje glavnim ženskim ulogama u operama. "Sopran" se uglavnom odnosi na žene, ali se može primijeniti i na muškarce; "sopranist" je naziv za muškog kontratenora koji može pjevati u sopranskom registru, dok je "kastrati" naziv za kastriranog muškog pjevača, tipičnog za 16., 17. i 18. stoljeće. "Treble" je naziv za dječaka soprana, bez obzira na to da li je prošao pubertet ili je još uvijek dijete, sve dok može pjevati u tom rasponu.
Termin "sopran" takođe potječe i od latinske riječi superius, koja je, kao i "sopran", označavala najviši vokalni raspon među svim ljudskim glasovima. Riječ superius se posebno koristila u horskoj i drugoj višeglasnoj vokalnoj muzici između 13. i 16. stoljeća.
Vokalni raspon mini| Vokalni raspon soprana (C4–C6) označen je na violinskom ključu i na klavirskoj tastaturi zelenom bojom, s tačkom koja označava srednje C.
Sopran ima najviši vokalni raspon od svih glasovnih tipova, s najvišom tesiturom. Sopran i mezzosopran imaju sličan raspon, ali se njihove tesiture nalaze u različitim dijelovima tog raspona.
Donja granica za sopran obično je oko A3 ili B♭3 (nešto ispod srednjeg C). U operi, najniža nota koja se traži od soprana je F3 (u operi Die Frau ohne Schatten Richarda StraussaDie Frau ohne Schatten vocal score, Dover vocal scores 2003, act 1, scene 2, 5th bar of figure 102, ). Niže note kod viših glasova često imaju slabiju projekciju, manjak boje tona i obično se „manje računaju“ u ulozi (iako neke Verdijeve, Straussove i Wagnerove uloge zahtijevaju snažnije pjevanje ispod linije notnog sistema). Međutim, rijetko se dešava da sopran potpuno ne može otpjevati nisku notu u ulozi namijenjenoj sopranu. Niske tonove moguće je dosegnuti snižavanjem položaja grkljana.
Gornja granica, minimalno, za soprane koji nisu koloraturni je „sopranski C“ (C6, dvije oktave iznad srednjeg C), a mnoge uloge iz standardnog repertoara zahtijevaju C♯6 ili D6. Nekoliko uloga ima i opcionalne E♭6 tonove. U koloraturnom repertoaru, više uloga zahtijeva tonove do E♭6, pa čak i do F6. U rijetkim slučajevima, neke koloraturne uloge dosežu do G6 ili G♯6, kao što je koncertna arija Mozarta „Popoli di Tessaglia!“ ili naslovna uloga u operi Esclarmonde Julesa Masseneta. Iako te najviše note možda nisu u okviru tesiture, dobra sopranistica će ih moći otpjevati punim glasom, s odgovarajućom bojom tona i kontrolom dinamike.
U operi, tesitura, vokalna težina, boja glasa i uloge koje pjevači izvode često se kategoriziraju prema vrstama glasova, koje se obično nazivaju Fächer (jednina: Fach, od njemačke riječi Fach ili Stimmfach, što znači "vokalna kategorija"). Tesitura pjevača je područje u kojem glas ima najbolju boju, najlakšu projekciju i najviše udobnosti.
U horskoj muzici +Vokalna klasifikacija u horskoj muziciSopranAltTenorBas U četveroglasnom mješovitom horu tipa SATB (sopran-alt-tenor-bariton), sopran predstavlja najviši vokalni raspon, iznad alta, tenora i basa. Soprani obično pjevaju u tesituri G4–A5. Kada kompozitor predvidi podjelu glasova (divisi), sopran se može podijeliti na Sopran I (viša dionica) i Sopran II (niža sopranska dionica).
Za razliku od horskog pjevanja, u klasičnom solo pjevanju osoba se klasifikuje na osnovu identifikacije više vokalnih osobina, među kojima su: raspon, boja glasa, vokalna težina, tesitura, rezonancija i tačke prelaza u glasu pjevača (tzv. prelazi ili passaggio).
Ove različite osobine koriste se za identifikaciju različitih podtipova unutar glasovne kategorije. U operi su određene uloge napisane imajući u vidu specifične vrste sopranskih glasova, što dovodi do toga da se pojedine uloge povezuju s određenim vrstama glasova.
Podkategorije i uloge u operi Unutar kategorije sopranskog glasa općenito se priznaje pet podkategorija: koloraturni sopran, subret, lirski sopran, spinto sopran i dramski sopran.
Koloraturni sopran Koloraturni sopran može biti lirski koloraturni ili dramski koloraturni sopran. Lirski koloraturni sopran je vrlo pokretljiv, lagan glas s visokim gornjim rasponom i sposoban je za brzo izvođenje vokalnih ukrasa. Lagani koloraturi imaju raspon otprilike od srednjeg C (C4) do „visokog F“ (F6), iako neke koloraturne sopranistice mogu pjevati nešto niže ili više. Na primjer, u ariji lutke „Les oiseaux dans la charmille“ iz opere Hofmanove priče, Rachele Gilmore je 2009. godine interpolirala A♭6, a Audrey Luna je 2017. u operi Anđeo istrebljenja otpjevala zapisani A6, obje u izvedbama u Metropolitan operi u New Yorku.
Dramski koloraturni sopran je koloraturni sopran s velikom fleksibilnošću u brzim pasažima u visokom registru, ali i sa snažnom izdržljivošću, usporedivom s punim spinto ili dramskim sopranom. Dramski koloraturi obično imaju raspon otprilike od niskog B (B3) do visokog F (F6), iako neke koloraturne sopranistice mogu pjevati nešto više ili niže.
Subret sopran U klasičnoj muzici i operi, subret sopran označava i vrstu glasa i specifičan tip operne uloge. Subret glas je lagan, sa svijetlim i slatkim tonom, tesiturom u srednjem rasponu i bez izražene kolorature. Iako je lakšeg vokalnog intenziteta od drugih sopranskih glasova, nije slab, jer mora biti dovoljno snažan da se čuje iznad orkestra bez mikrofona, kao i svi glasovi u operi. Glas subret soprana ima manju vokalnu težinu, ali svjetliju boju. Mnoge mlade pjevačice započinju karijeru kao subret, ali kako stare i glas fizički sazrijeva, često budu preklasifikovane u drugi tip glasa – obično u lirski sopran, lirski koloraturni sopran ili koloraturni mezzosopran. Rijetko koja pjevačica ostane subret tokom cijele karijere. Raspon subret soprana proteže se otprilike od srednjeg C (C4) do visokog D (D6). Tesitura soubrette glasa obično leži nešto niže u poređenju s lirskim sopranom i spinto sopranom.
Lirski sopran Lirski sopran je topao glas sa svijetlom i punom bojom tona, koji se može čuti iznad velikog orkestra. Obično ima višu tesituru od soubrette glasa i najčešće tumači uloge naivnih djevojaka i drugih simpatičnih likova u operama. Raspon lirskog soprana proteže se otprilike od srednjeg C (C4) do visokog D (D6).
Lirski sopran može biti lagani lirski sopran ili puni lirski sopran. Lagani lirski sopran ima snažniji glas od soubrette, ali i dalje zadržava mladalački kvalitet. Puni lirski sopran ima zreliji ton od laganog lirskog soprana i može se čuti iznad većeg orkestra.
Spinto sopran Također poznat kao lirico-spinto (italijanski za "uzdignuti lirski"), spinto sopran ima svjetlinu i visinu lirskog soprana, ali se može „uzdignuti“ do dramatičnih visina bez naprezanja, te može imati nešto tamniju boju glasa. Spinto soprani imaju raspon otprilike od B (B3) do visokog D (D6).
Dramski sopran Dramski sopran (ili soprano robusto) ima snažan, bogat i emotivan glas koji može pjevati iznad punog orkestra. Ovaj glas obično (ali ne uvijek) ima nižu tesituru od ostalih soprana i tamniju boju tona. Dramski soprani imaju raspon otprilike od A (A3) do visokog C (C6).
Neke dramske sopranistice, poznate kao wagnerijanske sopranistice, posjeduju izuzetno snažan glas koji se može nametnuti i iznad izuzetno velikog orkestra (od preko osamdeset instrumenata). Ti glasovi su snažni, masivni i, u idealnom slučaju, ujednačeni kroz sve registre.
Ostali tipovi Dva dodatna tipa soprana su Dugazon i Falcon, koji predstavljaju prelazne glasovne tipove između soprana i mezzosoprana: Dugazon je subret tamnije boje glasa, dok je Falcon tamnije obojeni dramski sopran.
Također pogledati
Kategorija soprana Fach, njemački sistem za klasifikaciju glasova Klasifikacija glasova u neklasičnoj muzici Lista operskih soprana
Reference
Dodatno čitanje
Kategorija:Soprani Kategorija:Opera Kategorija:Muzička terminologija Kategorija:Operska terminologija