Počiteljska tvrđava srednjovjekovna je tvrđava u historijskom jezgru Počitelja, u gradu Čapljini, Bosna i Hercegovina. Predstavlja najstariji fortifikacijski dio utvrđenog Počitelja, historijskog gradskog područja na lijevoj obali Neretve, koje je proglašeno nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine i nalazi se na Tentativnoj listi UNESCO-a.
U srednjem vijeku Počitelj je imao položaj upravnog središta župe Dubrava, a njegova zapadna tačka imala je izraženu stratešku važnost na komunikaciji dolinom Neretve. Pretpostavlja se da su utvrđeni grad i prateće naselje nastali 1383. u vrijeme bosanskog kralja Stjepana Tvrtka I, dok se prvi dokumentirani spomen Počitelja javlja 1444. u poveljama kraljeva Alfonsa V i Fridrika III.
Položaj i sklop Tvrđava se nalazi u gornjem dijelu historijskog jezgra Počitelja, na strmoj kamenitoj padini iznad lijeve obale Neretve. Cijelo naselje oblikovano je kao prostorno i topografski zaokružena cjelina na stjenovitom nagibu koji se spušta prema rijeci, pri čemu su zidine i kule prilagođene prirodnoj konfiguraciji terena.
Najstariji dio tvrđave čini unutrašnji grad s donžon-kulom i manjim oborom. U tvrđavi mogu razlikovati stariji srednjovjekovni sloj iz kasnog 14. vijeka i kasnije dogradnje, prepravke i pojačanja iz druge polovine 15. vijeka. U širem fortifikacijskom sistemu spominju se četvrtasta kula, bastioni, dizdareva kuća, žitnica, tvrđavska džamija, cisterna, veće i manje kapije te zidine koje zatvaraju gradski prostor.
Historija Počitelj se u pisanim izvorima prvi put spominje 1444, a u drugoj polovini 15. vijeka imao je važnu graničnu i odbrambenu ulogu u odnosu na osmansko napredovanje prema srednjoj Bosni i donjoj Neretvi. U periodu 1463–1471. u gradu se nalazila ugarska posada, a nakon kraće opsade 1471. Počitelj je došao pod vlast Osmanskog Carstva, u kojem je ostao do 1878.
Tokom osmanskog perioda utvrđeno jezgro prošireno je i uklopljeno u razvijeno urbano naselje s javnim, vjerskim i stambenim građevinama. U tom su razdoblju u Počitelju izgrađeni ili razvijeni objekti kao što su džamija, medresa, imaret, hamam, han i sahat-kula, dok je tvrđava prije 1698. znatno proširena i ojačana snažnijim odbrambenim sistemom. Nakon što su Mlečani zauzeli i razorili Gabelu, Počitelj je ponovo dobio veći strateški značaj, koji je zadržao do austrougarskog zaposjedanja Bosne i Hercegovine 1878.
Uspostavom austrougarske vlasti Počitelj je izgubio raniju vojnu važnost, što je ubrzalo njegovo propadanje, ali je istovremeno doprinijelo očuvanju osnovne historijske urbane strukture. Tokom rata u Bosni i Hercegovini 1992–1995. historijsko gradsko područje pretrpjelo je velika oštećenja, ali je prema UNESCO-ovom opisu sama tvrđava prošla bez ozbiljnijih ratnih oštećenja.
Zaštita i značaj Historijsko gradsko područje Počitelj proglašeno je nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine odlukom Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika donesenom na sjednici održanoj od 21. do 27. januara 2003. Odluka je objavljena u "Službenom glasniku BiH" broj 06/03, uz kasnije izmjene. Tvrđava je sastavni dio te zaštićene cjeline, a ne izdvojeni spomenik izvan historijskog urbanog sklopa.
UNESCO je historijsko gradsko područje Počitelja uvrstio na Tentativnu listu Bosne i Hercegovine 2. januara 2007. U obrazloženju se Počitelj opisuje kao jedan od rijetkih urbanih ansambala u Bosni i Hercegovini koji su očuvali cjelovitost kroz više historijskih faza, od srednjovjekovnog utvrđenog grada do osmansko-mediteranskog naselja.
Reference
Kategorija:Tvrđave u Bosni i Hercegovini Kategorija:Tvrđave u srednjovjekovnoj Bosni Kategorija:Nacionalni spomenici u Čapljini Kategorija:Počitelj