Muhanes (; množina muhanesun (); "ženstveni", "oni koji liče na žene") bio je termin koji se koristio u klasičnoj arapskoj i islamskoj književnosti za opisivanje feminiziranih muškaraca ili osoba sa dvosmislenim seksualnim karakteristikama, koji su izgledali ženstveno i funkcionisali seksualno ili društveno u ulogama koje su obično obavljale žene. Muhanesun, posebno oni u gradu Medini, spominju se širom hadiske literature i u djelima mnogih ranih arapskih i muslimanskih pisaca. Zapadni akademici iz oblasti rodnih studija, islamskih studija i društvenih nauka uglavnom su tumačili historijsku ulogu i rodni identitet muhanesuna kao drevnu prethodnicu koncepta transrodnih žena u predmodernim islamskim društvima.
Tokom perioda Pravednog halifata i prve polovine emevijskog perioda, bili su snažno povezani s muzikom i zabavom. Tokom abasidskog perioda, sama riječ koristila se kao opis za muškarce zaposlene kao plesače, muzičare i/ili komičare. U kasnijim periodima, termin muhanes povezivao se s pasivnim partnerom u homoseksualnim praksama, a ta asocijacija održala se do danas. Hanis je vernakularni arapski termin koji se koristi u nekim dijelovima Arapskog poluostrva za označavanje rodne uloge pripisane muškarcima i povremeno interspolnim osobama koji seksualno, a na neki način i društveno, funkcionišu kao žene.
Etimologija Porijeklo termina muhanes u klasičnom arapskom jeziku je sporno. Arapski leksikograf iz 8. vijeka El-Halil ibn Ahmed el-Ferahidi povezao je etimologiju termina muhanes sa hunsa, što znači "hermafrodit" ili "interspolna osoba". Prema arapskom leksikografu iz 9. vijeka Ebu-Ubejdu el-Kasimu ibn Selamu, termin muhanes zapravo potječe od arapskog glagola hanese, što znači "saviti unazad otvor mješine za vodu radi pijenja", ukazujući na određenu mjeru opuštenosti ili krhkosti. Ova definicija stekla je istaknutost među islamskim učenjacima sve do srednjeg vijeka, kada se termin počeo povezivati sa pasivnom homoseksualnošću.
Spominjanja u hadisima Muhanesun su već postojali u predislamskoj Arabiji, u vrijeme islamskog poslanika Muhammeda, i u ranim islamskim periodima. Brojni hadisi ukazuju na to da su muhanesun korišteni kao muške sluge bogatih žena u ranim danima islama, zbog vjerovanja da nisu seksualno zainteresovani za žensko tijelo. Ovi izvori ne navode da su muhanesun bili homoseksualni, već samo da im "nedostaje žudnje". Prema iranskom sociologu Mehrdadu Alipouru, "u predmodernom periodu muslimanska društva bila su svjesna pet manifestacija rodne dvosmislenosti: To se može vidjeti kroz figure kao što su hasi (evnuh), hidžra, muhanes, mamsuh i hunsa (hermafrodit/interspolna osoba)."
Stručnjaci za rodna pitanja Aisya Aymanee M. Zaharin i Maria Pallotta-Chiarolli primijetili su slaganje naučnih izvora o pojavljivanju u hadiskoj literaturi termina muhanes, koji označava osobe koje su "očito muške", ali se drže ženstveno u svojim pokretima, izgledu i vokalnim karakteristikama, kao i o postojanju tog termina kao kategorije odvojene od hunsa, interspolnih pojedinaca koji su mogli biti muškog ili ženskog spola. Također primjećuju kontrast između arapskog termina muhanis, za transrodne žene koje žele promijeniti svoj biološki spol, i muhanes, koji ne nosi istu implikaciju.
Različiti hadisi navode da je Muhammed prokleo muhanesune i njihove ženske ekvivalente, muteredžilat, i naredio svojim sljedbenicima da ih uklone iz svojih domova. Jedan takav incident u hadisu bio je potaknut kada je muhanes sluga Muhammedove supruge Um-Seleme komentarisao tijelo jedne žene, što je vjerovatno uvjerilo Muhammeda da muhanesun samo glume da nemaju interes za žene, i da im se stoga ne može vjerovati u njihovoj blizini.
Rana islamska historiografska djela rijetko komentarišu navike muhanesuna. Čini se da je postojala određena varijacija u tome koliko su bili "ženstveni", iako postoje indikacije da su neki usvojili aspekte ženske odjeće ili barem ukrašavanja. Jedan hadis navodi da je muslimanski muhanes koji je ofarbao ruke i noge kanom (tradicionalno ženska aktivnost) protjeran iz Medine, ali nije ubijen zbog svog ponašanja. Drugi hadisi također spominju kaznu protjerivanja, kako u vezi sa slugom Um-Seleme, tako i u vezi sa čovjekom koji je radio kao muzičar. Muhammed je opisao tog muzičara kao muhanesa i zaprijetio da će ga protjerati ako ne završi svoju neprihvatljivu karijeru.
Uloga u kasnijim periodima U pravednom i emevijskom halifatu, različiti muhanesun iz Medine etablirali su se kao proslavljeni pjevači i muzičari. Jedan posebno istaknuti muhanes, Tuvejs (Ebu-Abdulmun'im Isa ibn Abdullah ed-Za'ib), koji je nosio arapsko ime Tuvejs ("Mali paun"), rođen je u Medini na dan smrti poslanika Muhammeda (8. juna 632).
Postoji malo islamskih književnih izvora koji opisuju zašto je Tuvejs označen kao muhanes ili koje su njegovo ponašanje savremenici smatrali ženstvenim. Nijedan izvor ne opisuje njegovu seksualnost kao nemoralnu niti implicira da su ga privlačili muškarci, a navodi se da se oženio i postao otac nekoliko djece u kasnijem životu. Iako je u mnogim izvorima opisan kao nereligiozan ili čak neozbiljan prema vjeri, drugi to proturječe i prikazuju ga kao vjerujućeg muslimana. Njegova glavna asocijacija sa etiketom muhanes izgleda dolazi iz njegove profesije, jer su muziku u predislamskoj Arabiji uglavnom izvodile žene. Tuvejs je opisan kao prvi muhanes koji je izvodio "savršeno pjevanje" koje su karakterisali definitivni ritmički obrasci u Medini. Bio je poznat i po svojoj oštroumnosti i vještini sviranja tamburine, instrumenta koji je ranije bio povezan isključivo sa ženskim muzičarima.
Neki savremeni stručnjaci za islamske studije vjeruju da su Tuvejs i drugi muzičari muhanesun formirali posredničku fazu u društvenoj klasi najviše povezanoj s muzičkim izvedbama: žene u predislamskoj Arabiji, muhanesun u pravednom i ranom emevijskom halifatu, te pretežno nemuhaneski muškarci u kasnijim periodima. Iako su mnogi u ovom periodu i dalje generalno osuđivali muhanesune, muzičari među njima su ipak bili cijenjeni zbog svojih vještina. Neki od poznatijih muhanesuna također su služili kao posrednici i provodadžije za muškarce i žene.
Iako se Tuvejs obično opisuje kao vodeći muhanes muzičar Medine tokom svog života, historijski izvori opisuju i druge koji su služili u sličnoj ulozi pružajući muzičku i poetsku zabavu. Čovjek koji je bio poznat pod arapskim imenom ed-Delal ("Koketni") spominje se kao jedan od Tuvejsovih učenika. Prikazan je kao duhovit, ali ponekad grub čovjek koji je "volio žene", ali nije imao spolne odnose s njima. Za razliku od Tuvejsa, neke priče koje uključuju ed-Delala sugerišu da su ga privlačili muškarci.
Progon i pad Dok sporadični progon muhanesuna datira iz vremena Muhammeda, njihov masovni vladin progon započeo je u emevijskom halifatu. Prema Everett K. Rowsonu, profesoru bliskoistočnih i islamskih studija na Univerzitetu u New Yorku, ovo je možda bilo potaknuto "opaženom vezom između oblačenja u odjeću suprotnog spola i nedostatka odgovarajuće vjerske predanosti".
Neki islamski književni izvori povezuju početak teškog progona s Mervanom I ibn el-Hakemom, četvrtim halifom emevijskog halifata, i njegovim bratom Jahjom, koji je služio kao guverner pod halifom Abdulmelikom ibn Mervanom, dok drugi izvori to smještaju u vrijeme Abdulmelikovog sina, El-Velida I ibn Abdulmelika. Guverner Meke koji je služio pod El-Velidom I navodno je "izdao proglas protiv muhanesuna", kao i drugih pjevača i onih koji su pili vino. Dva muzičara muhanesa po imenu Ibn-Surejdž i el-Garid specifično se spominju da su bili pogođeni ovim proglasom, pri čemu je el-Garid pobjegao u Jemen i nikada se nije vratio. Poput ed-Delala, el-Garid je u nekim izvorima prikazan ne samo kao "ženstven", već i kao homoseksualan. Osim ova dva pjevača, o muhanesunima u Meki zna se relativno malo, u poređenju sa poznatijom grupom u Medini.
Najokrutniji slučaj progona obično se datira u vrijeme brata i nasljednika El-Velida I, Sulejmana ibn Abdulmelika, sedmog halife emevijskog halifata. Prema nekoliko varijanti ove priče, halifa je naredio potpunu kastraciju muhanesuna u Medini. Neke verzije priče kažu da su svi bili primorani da prođu proceduru, dok druge navode da ih je samo nekoliko kastrirano; u potonjem slučaju, ed-Delal je gotovo uvijek uključen kao jedan od kastriranih muhanesuna.
Neke varijante priče dodaju niz duhovitih opaski koje su navodno izrekli muhanesun prije svoje kastracije:
Nakon ovog događaja, muhanesun iz Medine počinju blijediti iz historijskih izvora, a sljedeća generacija pjevača i muzičara imala je malo muhanesuna u svojim redovima. Rowson navodi da, iako su mnogi detalji iz priča o njihovoj kastraciji nesumnjivo izmišljeni, "ova tišina podržava pretpostavku da su doživjeli težak udarac negdje oko Sulejmanovog halifata."
Do vremena abasidskog halife El-Me'muna, muhanesun koji su radili u industriji zabave bili su više povezani s dvorskim ludama nego s proslavljenim muzičarima, a sam termin je izgleda postao sinonim za osobu zaposlenu kao komičar ili pantomimičar. Abasidski halife El-Me'mun i El-Mutevekkil zapošljavali su poznatog muhanesa po imenu Abbada kao glumca u komičnim predstavama. Služio je kao lakrdijaš čija se tačka oslanjala na izrugivanje i "prizemni seksualni humor", pri čemu je potonje uključivalo razmetanje njegovom "pasivnom homoseksualnošću". Ove karakteristike definisat će muhanesune u kasnijim periodima, i oni nikada nisu povratili relativno cijenjeni status koji su imali u ranim danima u Medini.
Religijska mišljenja Muslimanski učenjak iz 8. vijeka Ibn-Šihab ez-Zuhri izjavio je da se molitva iza muhanesa treba obavljati samo u slučajevima nužde. Neki učenjaci iz 13. i 14. vijeka, poput En-Nevevija i El-Kirmanija, klasifikovali su muhanesune u dvije grupe: one čije ženstvene osobine izgledaju nepromjenjive, uprkos najboljim naporima te osobe da ih zaustavi, i one čije su osobine promjenjive, ali oni to odbijaju zaustaviti.
Rani muslimanski učenjaci poput Ibn-Hadžera el-Askalanija navodili su da svi muhanesun moraju uložiti napor da prestanu sa svojim ženstvenim ponašanjem, ali ako bi se to pokazalo nemogućim, nisu bili podložni kazni. Oni koji nisu uložili nikakav napor da postanu manje "ženstveni", ili je izgledalo da "uživaju u (svojoj ženstvenosti)", bili su vrijedni osude. Do ovog perioda, termin muhanes razvio je svoju asocijaciju na homoseksualnost, a Bedrudin el-Ajni vidio je pasivnu homoseksualnost kao "odvratniji nastavak tahanesa", ili ženstvenog ponašanja.
Ibn-Abdulberr je izjavio da su muhanesun u njegovom periodu bili "poznati po promiskuitetu", i da su sličili ženama u "mekoći, govoru, izgledu, naglasku i razmišljanju". Ovi muhanesun su prvobitno bili oni kojima je dozvoljeno da budu sluge ženama, jer nisu pokazivali nikakvu fizičku privlačnost prema ženskom tijelu.
Savremeni pogledi
Iako se ponekad klasifikuju kao transrodne osobe, muhanesun kao grupa ne uklapaju se uredno ni u jednu od zapadnih kategorija roda ili seksualnosti koje koristi LGBT zajednica. Iako vjerovatno nisu bili pretežno cisrodni ili heteroseksualni, ne može se reći ni da su bili jednostavno homoseksualni muškarci ili transrodne žene. Postojalo je previše varijacija između jednog muhanesa i drugog da bi se odredila specifična etiketa za njihov rodni ili seksualni identitet, a značenje termina mijenjalo se vremenom. Zapadni stručnjaci Aisya Aymanee M. Zaharin i Maria Pallotta-Chiarolli posmatraju termin muhanes kao označavanje muškaraca koji su "očito muški" i ponašaju se kao žene, ali ne žele proći kroz operaciju promjene spola, za razliku od transrodnih ili interspolnih osoba.