Corinto (en grego: Κόρινθος, Kórinthos) foi unha cidade-estado (polis) situada no istmo de Corinto, a estreita franxa de terra que une o Peloponeso coa Grecia continental, a medio camiño entre Atenas e Esparta. A cidade moderna de Corinto atópase a aproximadamente 5 km ao nordés das ruínas antigas. Desde 1896, escavacións arqueolóxicas sistemáticas de Corinto levadas a cabo pola American School of Classical Studies at Athens revelaron grandes partes da cidade antiga e investigacións recentes dirixidas polo Ministerio de Cultura grego ilustraron importantes facetas novas sobre a Antigüidade. Mitos fundacionais miniatura|400x400px|Mapa do Istmo de Corinto onde se aprecia a localización da Corinto antiga e as cidades da súa contorna. Nun mito corintio relatado no século -II por Pausanias, Briareo, un dos Hecatónquiros, foi o árbitro nunha disputa entre Poseidón e Helios, entre o mar e o sol: o seu veredicto foi que o istmo de Corinto pertencería a Poseidón e a acrópole de Corinto, Acrocorinto, a HeliosPausanias. Descrición de Grecia. Libro II, 1.6 y 4.7.Pausanias II,1,6..
A fonte Pirene está situada no recinto delimitado polas murallas da acrópole. Na súa obra Descrición de Grecia, Pausanias refire isto:
Pausanias: Descrición de Grecia, II, 5, 1.
Algúns dos reis míticos de Corinto máis relevantes foron Pólibo, pai adoptivo de Edipo ou Belerofonte, que tivo que abandonar a cidade tras matar accidentalmente ao seu irmán.
Historia
Neolítico e Idade do Bronce A área de Corinto estivo habitada desde o período neolíticoMinisterio de Cultura de Grecia: Antigua Corinto (en grego). A zona do istmo estivo amplamente habitada na época micénica, pero non se acharon restos de ningunha estrutura palacial na área. Por outra banda, nas taboíñas micénicas de lineal B aparece o topónimo Ko-ri-to, que algúns interpretaron como a denominación de Corinto, aínda que este topónimo apareceu nun lugar do Peloponeso bastante afastado, o palacio de Pilo, polo que tal interpretación foi obxecto de debateLuis García Iglesias, Los orígenes del pueblo griego, pp. 84,169, Madrid, Síntesis, 2000. ISBN 84-7738-520-3..
Época Escura Corinto é mencionada por Homero entre os territorios que loitaron baixo o mando de Agamenón na guerra de Troia, aínda que este autor tamén utiliza o antigo nome de Éfira para se referir a esta cidadeHomero, Ilíada II,570.Homero, Ilíada VI,152.. Por outra banda, a tradición di que cando os dorios chegaron a Corinto, tiveron que loitar contra os eolios ou contra os xonios que habitaban na cidadeTucídides IV,42; Conón, Narraciones 26.. Cando os dorios alcanzaron o poder, reinaron en Corinto durante moitas xeraciónsPausanias II,4,1-4.. Segundo indica Diodoro Sículo desde que chegaron os heráclidas (é dicir, os dorios) até a tiranía de Cípselo en Corinto pasaron 447 anosDiodoro Sículo VII,9..
Época Arcaica Antes da chegada de Cípselo, con todo, destacaron os chamados reis Baquíadas (en grego antigo: Βακχιάδαι Bakkhiádai). Estes pertencían a un clan dórico moi unido, era a familia gobernante da Corinto arcaica nos séculos -VIII e -VII, un período de expansión do poder cultural corintio. En -747, unha revolución aristocrática encabezada polo clan baquíada, composto por un par de centos de homes, derrocou ao rei Telestes e tomou o poderDiodoro Sículo, Biblioteca histórica vii.9.6É obxecto de debate ata que punto esta "historia" temperá é un mito xenealóxico.. Posteriormente, Telestes foi asasinado por Arieo e Perantas, que á súa vez eran baquíadasSmith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, vol. I p. 450.. Gobernaron como un grupo: elixíase anualmente un pritano, quen ocupaba o cargo real por un breve prazo, sen dúbida, un consello (aínda que non está documentado especificamente nos materiais literarios) e un polemarco para comandar o exércitoQuizais a designación «rei» foi retida por razóns de culto, dado que un rei era normalmente un intercesor esencial cos deuses. Véxase rex sacrorum.Pausanias. Descrición de Grecia. Libro ii, 2.4.4..
Durante o goberno baquíada, de -747 a -657, Corinto converteuse nun Estado unificadoEstrabón (VIII,6,20) alonga o período uns douscentos anos, probabelmente incluíndo o período monárquico.. Nesta época construíronse grandes edificios públicos e monumentos. Os corintios fundaron durante o período Baquíada moitas cidades: Molicria, Siracusa (cara ao -734), Córcira (cara ao -733) e outras.
Para -730, Corinto emerxeu como unha gran cidade grega, grazas ao comercio marítimo e o desenvolvemento da súa industria cerámica. Segundo Tucídides os corintios, no século -VII, foron os primeiros en ocuparse das construcións navais con técnicas moi semellantes ás da época en que el escribiu. Segundo el, o armador corintio Aminocles inventaría o trirreme, construíndo catro para os samios, cara ao ano -704Tucídides Historia da Guerra do Peloponeso I.13.3J. Taillardat, “La triére athénienne et la guerre sur mer aux Ve et IVe”, en Jean- Pierre Vernant, Problémes de la guerre en Grèce ancienne, Éditions de l'École des Hautes Études en Sciences Sociales, 1999, p. 243. ISBN 2-02-038620-8.
Aristóteles conta a historia de Filolao de Corinto, un baquíada que era lexislador en Tebas e se converteu en amante de Díocles, o gañador dos Xogos Olímpicos. Ambos viviron durante o resto das súas vidas en Tebas. As súas tumbas foron construídas preto unha doutra, e a de Filolao apuntaba cara a Corinto, mentres que a de Díocles lle daba as costasAristóteles. Política, 1274a. miniatura|Estatero típica de Corinto co cabalo Pegaso, sobre -345 - -307. Cípselo, quen fora polemarca, obtivo unha profecía do oráculo de Delfos e interpretouna como que debía tomar o control de CorintoHeródoto. Historias, libro 5.92 E. Así, en -657, os Baquíadas foron expulsados polo tirano Cípselo, cuxa propia nai era de dita liñaxe, pero, por ser pobre casou fóra do clan. Os Baquíadas fuxiron.
Foi unha das primeiras cidades gregas en utilizar a moeda. Estas eran moi importantes debido á actividade principal da cidade. As primeiras delas foron cuñadas no século -VII. Tiñan diversos motivos, figuras mitolóxicas, animais e outras acompañadas de pequenos símbolos que as distinguían.
Corinto era a cidade que organizaba os xogos Ístmicos, de similares características aos celebrados en Olimpia aínda que menos famosos que estes.
Cípselo (-657 a -627) foi substituído polo seu fillo Periandro (-627 a -583), que foi protector do comercio e as artesHeródoto, Historia V,92.. Seguiu fundando colonias: Ambracia, Anactorio, Léucade, Apolonia de Iliria e outras.
No -635 a colonia de Corcira derrotou á súa metrópole nunha batalla naval, pero despois foi novamente sometida. A única colonia ao leste do golfo Sarónico foi Potidea na Calcídica. A Periandro sucedeuno o seu neto Psamético que reinou só tres anos e foi derrocado polos espartanos que instituíron un goberno aristocrático e Corinto foi un aliado permanente da confederación lacedemonia.
Nun período posterior os corintios rexeitaron axudar a Cleómenes I, rei de Esparta a restaurar a Hipias de Atenas, e enviaron 20 trirremes a Atenas para axudala na guerra contra Exina.
Período clásico Pero despois das Guerras Médicas, Megara aliouse con Atenas e os corintios entraron en guerra con Megara, territorio que invadiron, pero foron derrotados polo estratego ateniense Mirónides (-457). Despois asinouse a paz, pero a inimizade con Atenas seguiu, sobre todo pola axuda desta á ex colonia de Corcira, que foi unha das causas da Guerra do Peloponeso. (Véxase Guerra civil de Corcira).
Durante esta guerra a frota peloponesia foi basicamente corintia. Coa Paz de Nicias do -421, os corintios non se quixeron sumar e tentaron configurar outra liga con Argos, Mantinea e Élide, pero pronto volveu formar alianza con Esparta, que se mantivo até o final da guerra. Cando Atenas se rendeu despois da batalla de Egospótamos, os corintios e beocios pediron arrasar a cidade derrotada, pero o espartiata Lisandro non o consentiu. esquerda|miniatura|Casco corintio. A hexemonía espartana pronto se mostrou máis opresiva que a ateniense, de modo que os corintios, xunto aos arxivos, atenienses e beocios configuraron unha coalición que, sustentada nas profundas arcas persas, fixo fronte ao imperialismo espartano na chamada Guerra de Corinto (-395 a -386), boa parte da cal foi dirimida no seu territorio. No verán de -394 tiveron lugar dúas das maiores batallas hoplíticas do mundo grego antigo, en Nemea e Coronea, ambas as dúas vencidas «tecnicamente» polos lacedemonios, que non obtiveron vantaxes estratéxicas. Nos seguintes anos Corinto foi sometida a unha guerra de depredación e de pillaxe que provocou o estalido dunha stásis ou conflito civil no seo da cidadanía, alentada polos intereses dos estados hexemónicos. Segundo Xenofonte, os arxivos aproveitaron esta situación para se anexionaren Corinto, pero máis probabelmente o filolaconio Xenofonte converteu en sinecismo ou unión política a presenza dunha gornición militar arxiva no Acrocorinto, a cidadela ou acrópole corintia. De calquera forma a Paz do Rei ou Paz de Antálcidas, alcanzada na primavera de -386, acabou con calquera proxecto arxivo de anexión sobre Corinto ao evacuar a gornición do Acrocorinto; ademais de permitir o retorno dos exiliados corintios, obviamente filoespartanos, que procuraron a fidelidade de Corinto cara a Esparta nos anos sucesivos.
Na guerra que seguiu entre Tebas e Esparta, os corintios foron leais a Esparta, pero o territorio houbo de asinar unha paz separada.
A cidade permaneceu independente baixo goberno oligárquico. Timófanes tentou conseguir a tiranía, pero foi morto polo seu propio irmán Timoleón (-344). No ano -338 a cidade foi conquistada por Filipo II de Macedonia, que a fixo o centro da liga de Corinto, controlada por el mesmo.
Período helenístico Despois da batalla de Queronea os macedonios estableceron unha gornición no Acrocorinto. Esta gornición foi sorprendida polo líder da liga Aquea, Arato, que incorporou Corinto a devandita liga (-243).
En -223, a cidade foi ocupada por Antígono III Dosón que a quería como base contra a liga Etolia e Cleómenes. Filipo, fillo adoptivo de Antígono conservouna ata que foi derrotado na batalla de Cinoscéfalas (-197) e Corinto foi declarada cidade libre polos romanos e unida á liga Aquea outra vez. Unha gornición romana estableceuse no Acrocorinto. Corinto foi despois capital da liga e foi alí onde os embaixadores romanos foron maltratados o que provocou o ultimato do Senado Romano á liga. Derrotada esta, o cónsul romano Lucio Mumio entrou en Corinto sen oposición e vingouse da cidade e os seus habitantes: os homes foron executados e as mulleres e os nenos foron vendidos como escravos; as obras de arte foron levadas a Roma e a cidade foi saqueada e destruída (-146). Continuou despoboada e destruída uns cen anos e o seu territorio foi entregado a Sición ou foi feito ager público. O comercio trasladouse a Delos.
Período romano No ano -46, Xulio César, decidiu reconstruír a cidade e enviou unha colonia de veteranos e homes libres (Colonia Iulia Corinthia ou Colonia Iulia Corinthia Augusta, segundo as diferentes inscricións). A cidade recuperouse (-44) e cando Paulo de Tarso a visitou no século I, era unha cidade importante, capital da provincia de Acaia, e residencia do procónsul de Acaia Xunio Galio. Paulo de Tarso fundou un grupo cristián o ano 50, ao cal dirixiu as súas epístolas. No século II, foi visitada por Pausanias e tiña numerosos edificios. Continuou sendo a capital da provincia romana de Acaia durante todo o Imperio romano. En 395 foi saqueada por Alarico I e en 521 foi destruída por un terremoto.
Corinto caracterizouse pola difusión da arte. Pinturas, esculturas de mármore e bronce, e as famosas xerras de terracota estiveron entre as obras que se producían. Tamén foi unha cidade onde se desenvolveu a poesía, pero en cambio non hai noticias sobre os seus oradores.