José Viale Moutinho, nado o 12 de xuño de 1945 en Funchal, na Madeira, e finado o 22 de setembro de 2026, foi un escritor e xornalista portugués moi vinculado á Galiza, académico de honra da Real Academia Galega.
Traxectoria
Licenciado en Historia, foi narrador, poeta, dramaturgo, ensaísta e autor de libros infantís e xuvenís, a súa obra ten sido traducida a numerosos idiomas: castelán, ruso, esloveno, alemán, italiano, galego e húngaro. Ademais é especialista na obra de Camilo Castelo Branco, ao que dedicou artigos, prólogos e edición de obras.
Traballou no Jornal de Notícias, no República, no Diário de Notícias. Foi director da Associacão Portuguesa de Escritores, da Associacão de Jornalistas e Homens de Letras do Porto, do Teatro Experimental do Porto e da Sociedade Portuguesa de Etnologia e Antropologia. Tamén investigou a Guerra civil española e os campos de exterminio nazis.
Moi vinculado a Galicia polo seu coñecemento da cultura galega, traduciu a Xosé Neira Vilas, Castelao, Valentín Lamas Carvajal, Manuel María e Xosé Luís Méndez Ferrín. É autor de Introdução ao nacionalismo galego e De foice erguida. Antologia de poesia galega de combate. O 20 de decembro de 2008 foi elixido académico de honra da Real Academia Galega, mais renunciou a tomar posesión en solidariedade con Méndez Ferrín cando este deixou a presidencia da RAG.
Obras
Infanto-xuvenil
O Adivinhão (1979). Ilustr. João Botelho. Afrontamento, Porto. Adiviñas tradicionais portuguesas. En 1997 5ª ed. Fernando Pessoa (O Menino de sua Mãe) (1995). Ilustr. Fernando de Oliveira. Campo das Letras, Porto. Conto biográfico. Manhas de Gato Pardo (1997). Ilustr. João Luis. Col. Rã que ri. Ed. Plátano, Lisboa. Contos. Os Dois Fradinhos (2003). Ilustr. de Fedra Santos. Porto, Ed. Campo das Letras. Conto A gaitinha mágica (2003). Ilustr. de Pedro Nora. Porto, Ed. Campo das Letras. Conto O Rapaz de Pedra (2004). Ilustr. de José Emídio. Col. Baú do Tio Zé. VN de Gaia, Gailivro. Contos. En 2007 2ª ed. A Sopa de Pedra (2004). Ilustr. de Inês de Oliveira. Ed. Campo das Letras, Porto. Conto As Lendas da Misarela (2004). Ilustr. De Fedra Santos. Ed. CM de Vieira do Minho-Ed. Ausência, VN de Gaia. O Livrinho das Lengalengas (2004). Ilustr. de Fedra Santos. Edições Afrontamentoi. En 2011 6ª ed. O Livrinho dos Jogos (2004). Ilustr. de Fedra Santos. Edições Afrontamento. En 2007 2ª ed. O Livrinho dos Contos do Alto Douro (2004). Ilustr. de Fedra Santos. Edições Afrontamento. O Livrinho das Adivinhas (2005). Ilustr. de Fedra Santos. Edições Afrontamento. En 2011 6ª ed. A História de William: A Possivel infância de Shakespeare (2005). Ilustr. de José Emídio. Campo das Letras, Porto. Conto. Frei João Sem Cuidados (2005). Ilustr. de Umbra. Campo das Letras, Porto. Conto. Histórias da Deserta Grande (2006). Ilustr. Fedra Santos. Ed. Afrontamento, Porto. O Livrinho dos Provérbios (2006). Ilustr. Fedra Santos. Ed. Afrontamento, Porto. As visitas do Pai Natal (2006). Ilustr. Abigail Ascenso. Col. O Gato Preto. Ed. 7dias6noites. En 2008 5ª ed. Conto. O Livrinho dos Versos para Rir (2006). Ilustr. de Fedra Santos. Edições Afrontamento. A Vassoura voadora 1/2 (2007). Ilustr. Helena Berenguer. Ed. Arca das Letras. 3ª ed. en 2009, Ed. Seara de Letras, Porto. (As 50 mellores adiviñas de animais da tradición portuguesa/Os 100 máis útiles proverbios da tradición portuguesa). O Grande Livro das Lengalengas (2007). Ilustr. de Fedra Santos. Edições Afrontamento. A Cidade das Pessoas Tortas (2007). Civilização Editora. Conto. Sobre cadros do pintor Domínguez Álvarez. Há um ladrão debaixo da cama! (2007). Ilustr. de Marta Madureira. Ed. Campo das Letras, Porto. Conto. Será que sou neto da bruxa? (2007). Ilustr. Abigail Ascenso. Ed. 7dias6noites. Conto. A Conferência do Professor Lagosta (2007). Ilustr. De Jose Emidio. Ed. Inovação à leitura, Braga. Conto biográfico sobre Sá de Miranda. O Grande Livro das Adivinhas (2008). Ilustr. de Fedra Santos. Edições Afrontamento. A Menina da Janela das Persianas Azuis. (2008). Ilustr. de Jose Emidio. Col. Tambor de Lata.- Portugalia Editora. Sobre sete cadros de Henrique Pousão. Contos. Os Meus Misteriosos Pais (2009). Ilustr. Acácio de Carvalho. Ed. Seara de Letras, Porto. Novela. En 2016: Lapis de Memória. ISBN 978-9898674197.
Ficción
Natureza Morta Iluminada (1968). Iustr. de Fernando de Oliveira. Colecção Gémeos, Porto. Conto. No País das Lágrimas (1972). Ilustr. de Domingos Lopes. Colecção Paisagem. Livraria Paisagem, Porto. Contos. 2º ed., revisada e aumentada en Edições Asa, 2003. O Jogo do Sério (1974). Colecção Paisagem. Porto, Livraria Paisagem. Contos. Histórias do tempo da outra senhora (1974). Ilustr. Fernando de Oliveira. Ed. Latitude, Porto. Contos. 2ª ed. en Ulmeiro, Lisboa, 1986. 3ª en Ed. Esfera do Caos, Lisboa. Cabeça de Porco (1976). Colecção Textos Forja. Lisboa, Forja Editora. Contos. Contos populares portugueses (1978). Pub. Europa-América. ISBN 9789721005044. Apenas uma estátua equestre na Praça da Liberdade (1978). Prefácio de Fernando Assis Pacheco. Porto, Edições Nova Crítica. Contos. 2ª ed. 2002, Campo das Letras, Porto. Entre Povo e Principais Contos (1978). Lisboa, Bertrand Editora. 2ª ed. VN de Gaia, Editora Auséncia. Torre de Menagem (1988). Álbum. Porto, Coop. Árvore, 1988. Conto. Con serigrafías de Jose Emidio. Romanceiro da Terra Morta (1988). Ed. Caminho, Lisboa. Contos. En 2002: Colecção Grandes Escritores Portugueses Actuais. Lisboa, Planeta de Agostini. Arqueologia da Terra Prometida (1989). Lisboa, Euroclube. Contos. Pavana para Isabella de França (1992). Lisboa, Edições Difel. Contos. 2ª ed. Colecção Fixões. Porto, Edições Afrontamento, 2007. Hotel Graben (1998). Contos. Lisboa, Ulmeiro. Los Moros (2000). Campo das Letras. Novela. 2ª ed. Colecção Fixões. Porto, Edições Afrontamento, 2008. Cenas da Vida de um Minotauro (2002). Colecção Holograma. Lisboa, Âncora Editora. Ed. en São Paulo (Brasil), Landy Editora, 2003. Ed. en Lisboa, Círculo de Leitores, 2004. Já os galos pretos cantam (2003). Lisboa, Editorial Caminho. Contos. Destruição de um jardim romântico (2008). Portugália Editora, Lisboa. Contos. In Fabula (Aves Gatos Gregos Ocasos – Antologia de 40 anos de contos e poemas) (2008). Org. e prefacio de Diana Pimentel. VN de Gaia: Êxodus. Escolma. Velhos deuses empalhados (2010). Col. Fixões. Ed. Afrontamento, Porto. Contos. Quarenta cavalos, um vagão (2010). Co tres serigrafías de Roberto Machado. Álbum. Coop. Árvore, Porto.
En castelán
En el Pais de las lagrimas (1988). Trad. de Xavier R. Baixeras. Pref. X. L. Méndez Ferrín. Vigo (Galiza/Estado Español), Xerais. 136 p. Contos. Panteón de Familia (1992). Trad. e pref. Maria Tecla Portela Carreiro. Madrid, Ediciones Libertarias. Cuentos populares portugueses (2017). Siruela. 172 p. Tradución: María Tecla Portela Carreira.
En galego
Camiñando sobre as augas (1993). Trad. galega de Xela Arias. Vigo (Galiza), Ed. Xerais. 112 p. Contos. Negra sombra! Negra sombra! e outros contos (2009). Trad. galega de M. Fernández Rey. Vigo (Galiza), Ed. A Nosa Terra. 128 p.
Poesía
Urgência (1966). Porto, Ed. do Autor. Atento como um lobo (1975). Porto, Cadernos da Rua Escura. Crónica do cerco (1978). Lisboa, Ed. O Malho. De foice erguida. Antologia de poesia galega de combate (1978). Poesia Nosso Tempo, nº 23. Centelha, Coímbra. 129 p. Os Laços (1979). Colecção O Oiro do Dia, 40. Porto, Editorial Inova. Edición numerada de 250 exs. Quarteto de Viagens e Paixões (1980). Colecção Licorne. Lisboa, Ed. Arcádia. Entre povo e principaes: retábulo de legendas em forma de romance (1981). Livraria Bertrand, Amadora. 114 p. Correm Turvas as Águas deste Rio (1982). Colecção Poesia e Verdade. Lisboa, Guimarães Editores. Os Túmulos (1984). Porto, Ed. Fantasporto. O Rude Tempo (1985). Colecção Texto & Contexto. Porto, Ed. Associação dos Jornalistas e Homens de Letras do Porto. Piano Bar (1986). Colecção Caminho de Poesia. Ed. Caminho. Máscaras venezianas. Poemas (1987) Porto, Cadernos da Rua Escura. Retrato de Braços Cruzados (1989). Lisboa, Caminho. As Portas Entreabertas (Poesia 1975 – 1985) (1990). Pref. de João Rui de Sousa. Col. Poesia. Ed. Signo, Ponta Delgada. Diário de Arnsberg (1996). Con litografías de Henrique Silva. Álbum. Coop. Árvore. Caderno de Entardecer (1996). Cunha ilustr. orixinal do autor. Porto, Ed. A Rua Escura. O Amoroso (1997). Ilustr. de José Rodrigues. Porto, Campo das Letras. 2ª ed. VN de Gaia, Ed. Ausência, 2004. Nomes de Árvores Queimadas (1997). Coímbra, Ed. Minerva. Areias onde gregos se perdem (2098). A Coruña (Galiza), Ed. Espiral Maior. Poemas Tristes (2001). Colecção Livros de Cordel. Câmara Municipal do Funchal. A Ilha do Ogre (2003). Álbum. Deseños de Alberto Péssimo. Álbum. Porto, Ed. Alberto Pinto. Outono: Entre as Máscaras (2003). Porto: Edições Afrontamento. Sombra de Cavaleiro Andante (Antologia Poética 1975 – 2003) (2004). Prefacio de Vasco Graça Moura. Colecção Terra Imóvel. Porto, Edições Asa. Ocasos de iluminação variável (2005). VN de Gaia: Editora Ausência. Por um bosque tão sombrio e outros poemas (2007). Funchal, Ed. 500 Anos. São coisas tais efeitos só do acaso? (2009). S. Mamede de Infesta, Edium Editores.
En castelán
Un caballo en la niebla (1992). Olifante Ediciones de Poesia, Zaragoza. Tradución e antoloxía de Félix Romeo Pescador. Prefacio de António Martinez Sarrión. Considerado, pola revista Leer (Madrid) un dos cen mellores libros da década de 1990. Nombres de árboles quemados (1993). Ed. bilingue.Trad. de Adolfo Camilo Díaz e outros. Xixón, Ateneo Obrero de Gijón. En causa propia (2018). Ediciones Vitrubio, Baños del Carmen. 62 p.
En catalán
Tretze quadres de Mário Botas (1987). Tradución catalá de Jordi Domenech. Sabadell, Ed. S.
Teatro
Histórias da Deserta Grande (2006). Ilustr. Fedra Santos. Ed. Afrontamento, Porto. Infantil. A Noite de Ravensbruck (2010). Tres cadros. Ed. Afrontamento, Porto. Representações domésticas (2011). SPA/Imprensa Nacional-Casa da Moeda, Lisboa. Infantil. 5 pezas. Teatro Depressinha (2012). Lisboa : Plátano Editora. 5 pezas infantís.
Ensaio
Introdução ao nacionalismo galego (1973). Paisagem, Porto. 131 p. Portugal lendário: o livro de ouro das nossas lendas e tradições (2005). Ilustr. de José Faria. Selecções Reader's Digest. Lisboa. 367 p. Quinteto Camiliano (Notas biobibliográficas) (2006). Ed. Arca das Letras, Porto. "Retrato de Retratos: Sofrimento", in Graça Morais, In Sofrimento (2008). Museu Municipal Edificio Chiado, Coímbra. Art Book. Nova Galicia Edicións. ISBN 978-84-87755-54-5. Pintura e pinturas.
En castelán
Un abril en Portugal (1974). Ediciones Júcar. 230 p. José Afonso (1975). Ediciones Júcar. 190 p. Tradución de Ezequiel Méndez Vidal.
Crónicas
Aquém e Além Montes (1992).Porto, Ed. Domingos Barreira. A Sala dos Espelhos (1993). Porto, Lello Editores. As mãos cheias de Terra. Textos do Andarilho (2000). Colecção Imagem do Corpo. Lisboa, Ed. Ulmeiro. Os sapatos do defunto (2000). Lisboa, Ed.Ulmeiro, Lisboa.
Traducións
Do castelán
A Espanha após o franquismo (1975). Santiago Carrillo. Lisboa, Ed. Futura O caso do Bacalhau (1982). Francisco Ibañez. Lisboa, Ed. Paralelo. Banda deseñada. A vida plural de Fernando Pessoa (1990). Angel Crespo. Bertrand Editora, Lisboa. A quatro mãos (2994). Paco Ignacio Taibo II. Lisboa, Ed. Difel. Diário da guerrilha cubana 1956-1957 (1996). Che Guevara e Raul Castro. Lisboa, Editorial Notícias. A transição política en Espanha (1997). Raul Morodo. Prefacio de Mário Soares. Lisboa, Editorial Noticias. Sapinho e Sapão (2008). Nicolás Guillén. Ilustr. de Fedra Santos. Porto, Ed. Arca das Letras, 3ª ed. Versos infantís. Fulgor e morte de Joaquín Mureita bandido chileno assassinado na Califórnia a 23 de Julho de 1835 (2007). Pablo Neruda. Porto, Ed. Campo das Letras. Requiem por un camponês espanhol (2007). Ramón J. Sender. Ed, Campo das Letras, Porto.