As Festas do Nazareno, tamén coñecidas como Festa de Xesús o Nazareno, ou Festa das Mortallas, son as festas patronais da vila da Pobra do Caramiñal. Celébrase anualmente arredor do terceiro domingo de setembro e está declarada Festa de Interese Turístico de Galicia desde o ano 2000. A celebración combina actos relixiosos e festivos e constitúe unha das manifestacións máis singulares da cultura popular galega pola procesión das Mortallas.
Historia e orixe
A devoción a Xesús Nazareno na Pobra do Caramiñal está documentada desde a Baixa Idade Media. Diversas tradicións locais sitúan a orixe da procesión no século XV, vinculándoa á antiga vila da Pobra do Deán. Aínda que non se conservan documentos que acrediten con precisión o momento exacto da súa instauración, a existencia da capela do Nazareno e a antigüidade da confraría asociada apuntan a unha consolidación do culto na época moderna.
A lenda máis difundida sobre a orixe da Procesión das Mortallas relata que Don Juan Linares, rexedor local, tras condenar a morte a varios salteadores, enfermou gravemente na véspera da festividade do Nazareno. Tras encomendarse á imaxe e recuperar a saúde, tería participado na procesión amortallado e ordenado que os condenados portasen o seu féretro, concedéndolles posteriormente o indulto.
Esta narración forma parte da tradición oral e carece de confirmación documental directa, mais constitúe un elemento identitario da celebración.
Algúns estudos interpretativos sinalan que a práctica de ofrecerse en mortalla podería estar relacionada co contexto de crises sanitarias e epidemias que afectaron Galicia entre os séculos XVI e XIX, períodos nos que as promesas relixiosas constituían unha resposta habitual fronte á enfermidade e á morte.
A singularidade da celebración chamou a atención de diversos autores. Ramón María del Valle-Inclán fixo referencia á tradición na súa obra Comedias Bárbaras, o que evidencia a súa notoriedade xa a comezos do século XX. A Procesión O acto central das festas é a Procesión das Mortallas, que se celebra na mañá do terceiro domingo de setembro. A procesión está presidida pola imaxe de Xesús Nazareno e parte da igrexa de Santiago do Deán, percorrendo o centro urbano da vila antes de regresar ao templo.
O elemento máis característico é a presenza de féretros portados por familiares ou achegados das persoas ofrecidas. Estas persoas, ao ofrecerse e por intercesión do Nazareno, sálvanse da enfermidade ou dun accidente, desfilan detrás do cadaleito vestidas cun sudario morado no caso das persoas adultas ou branco no caso de nenos e nenas. Portan cirios acesos como símbolo de vida e agradecemento. Ademais, milleiros de fieis acompañan a procesión, moitos deles tamén vestidos con túnica e cumprindo promesas, ás veces descalzos.
Aínda que a simboloxía da morte é central, o sentido da celebración interprétase como unha exaltación da vida e da esperanza.
As festas esténdense habitualmente durante catro días, de venres a luns, arredor do domingo principal. O programa inclúe lectura do pregón, pasarrúas con bandas de música e grupos de gaitas, concertos e verbenas, actividades culturais e lúdicas; e espectáculos pirotécnicos. Tras a procesión dominical, é tradicional a celebración dunha comida en familia.
Contexto cultural A festa insírese na tradición relixiosa e mariñeira da vila. A Pobra do Caramiñal, situada na ría de Arousa e aos pés da serra do Barbanza, mantén unha forte vinculación co mar. Moitas das promesas realizadas ao Nazareno están relacionadas con temporais, naufraxios ou enfermidades sufridas durante campañas mariñeiras. A relación entre as promesas votivas e os riscos asociados á actividade pesqueira está amplamente documentada na cultura popular galega.
A celebración constitúe un dos eventos relixiosos máis multitudinarios do Barbanza e unha das procesións máis singulares de Galicia.
Relación coas Festas da Guadalupe de Rianxo Existe unha relación popular coas Festas da Guadalupe de Rianxo, que se celebran na semana anterior. Ambas constitúen dúas das principais celebracións da comarca do Barbanza e están separadas por poucos días no calendario.
Entre a tradición oral da zona existe o dito: «Se chove na Guadalupe, non chove no Nazareno.» Este refrán reflicte unha rivalidade festiva tradicional entre ambas as vilas, sen base meteorolóxica científica, mais profundamente arraigada na cultura popular.
Notas
Véxase tamén Bibliografía
Antropoloxía mariñeira: actas do Simposio Internacional in memoriam Xosé Filgueira Valverde (1997. Pontevedra); Calo Lourido, Francisco, dir.; Filgueira Valverde, Xosé, 1906-1996.
Outros artigos A morte na cultura popular galega
Ligazóns externas Festivals and Celebrations — Turismo A Pobra do Caramiñal Festa de Xesús O Nazareno – Festa das Mortallas — Cultura de Galicia Festa do Nazareno — Barbanza Arousa Procesión de las mortajas — Revista Ibérica Nazareno and the Shrouds — artigo explicativo
Categoría:A Pobra do Caramiñal Categoría:Festas de interese turístico de Galicia Categoría:A Pobra do Caramiñal sen imaxes