Mariano Justino Marcos Terena, ou simplemente Marcos Terena, nado en Aquidauana o 15 de xullo de 1952, é un líder indíxena brasileiro. Pertence ao grupo étnico terena.
Traxectoria esquerda|miniatura| Marcos Terena na inauguración da Conferencia Rexional das Américas. Nado nunha pequena aldea coñecida como posto Indíxena de Taunay, no concello de Aquidauana, no estado de Mato Groso do Sur, Brasil, en 1952, Marcos pertence ao grupo étnico terena. Aprendeu a ler portugués aos sete anos en Campo Grande, a actual capital do estado. Continuou os seus estudos na cidade e case sempre era confundido cun descendente de xaponeses ou discriminado como "bugre", un termo pexorativo que se lle dá ás persoas de ascendencia indíxena. Aínda que se sentía desanimado e avergoñado polo nivel de trato que recibía da sociedade circundante, asistiu á mellor escola pública da cidade, o Colexio Estadual Campograndense, onde completou os seus estudos secundarios e bacharelato, antes de aprobar os rigorosos exames da Forza Aérea e ingresar na Academia da Forza Aérea, onde aprendeu a pilotar avións. Así converteuse no primeiro piloto de avións comerciais autóctono. Marcos Terena nunca dependeu de ningún apoio da FUNAI - a Fundación Nacional do Indio, pero ao chegar a Brasilia en 1976 coñeceu a axencia de asuntos indíxenas e descubriu a existencia do chamado Estatuto do Indio, a Lei 6001, que estabelece, por exemplo, que todos os indios brasileiros son considerados "relativamente incapaces". Este argumento foi o principal obstáculo que lle impediu a Terena asumir calquera cargo ou servizo na carreira de piloto de aeronave durante tres anos, o que só ocorreu despois do ditame da Forza Aérea Brasileira, o único organismo lexítimo para a acreditación de aeronautas. Xunto con esta longa espera para superar os prexuízos institucionais, Marcos Terena coñeceu e recibiu apoio de varios xefes indíxenas e converteuse en líder de 15 mozos indíxenas que vivían en Brasilia como estudantes indíxenas baixo o patrocinio da FUNAI, un momento no que afondou na súa comprensión dos dereitos indíxenas. O grupo de mozos era coñecido como o equipo de fútbol UNIND - Unión de Nacións Indíxenas - e foi rexeitado prontamente polo goberno militar a través do principal mentor do réxime, o xeneral Golberty do Couto e Silva, quen esixiu a súa expulsión inmediata ás súas aldeas por dúas razóns oficiais: Brasilia era unha terra atípica para os indíxenas e, se o grupo de mozos continuaba vivindo na capital, converteríanse en serpes velenosas que morderían o indixenismo oficial. Así, unha vez máis, o que era un equipo de fútbol transformouse no primeiro movemento político indíxena do país, libre, autónomo e con opinión propia. Ademais de ser piloto da selva, Marcos Terena converteuse nun escritor e comunicador indíxena a través de escritos en revistas e xornais nacionais e internacionais, así como na publicación de dous libros: "Indio Aviador" da Editora Moderna e "Cidadãos da Selva" da editorial do Departamento de Educación do Río de Xaneiro. Tamén foi o creador do guión da curtametraxe "Cidadão Jatobá", onde narra todo o proceso de realización dun filme. Varios dos seus textos foron empregados en exames de acceso a universidades públicas e privadas.
Carreira política En 1986, por invitación do líder político Leonel Brizola, uniuse ao PDT para presentarse a un escano na Asemblea Nacional Constituínte representando a Brasilia. Malia este apoio e dun grupo de artistas, actores e cantantes de renome nacional como Beth Carvalho, Osmar Prado, Gonzaguinha, Roberto Ribeiro e Chico Buarque que promoveron un espectáculo especial en Brasilia chamado "Puro Brasil", non conseguiu ser elixido. Porén, creou un grupo de indíxenas baseado en estudantes da UNIND, xefes indíxenas e líderes espirituais para formar unha fronte e loitar polos dereitos constitucionais, culminando coa aprobación dun capítulo da Constitución brasileira de 1988.
En 1992, convidado polas Nacións Unidas (ONU) para organizar o tema indíxena durante a Conferencia das Nacións Unidas sobre Medio Ambiente e Desenvolvemento celebrada no Río de Xaneiro en 1992, Marcos Terena desenvolveu un proxecto para dar a coñecer o tema indíxena mediante a creación dun Parque Temático de nivel internacional utilizando o nome carioca dividido en dous termos da lingua tupí: kari e oca, e ao final redactouse unha Carta da Terra con 109 recomendacións adoptadas en varios bancos da ONU e multilaterais, como resultado da Conferencia Mundial dos Pobos Indíxenas sobre Territorio, Medio Ambiente e Desenvolvemento, na que participaron 750 pobos indíxenas e 92 organizacións indíxenas nacionais e internacionais.
O 26 de xullo de 2006, pronunciou un discurso na inauguración da Conferencia Rexional das Américas, que tivo como tema "Avances e desafíos no Plan de Acción contra o Racismo, a Discriminación Racial, a Xenofobia e as Intolerancias Conexas". O 9 de agosto de 2007 asumiu a dirección do Memorial dos Pobos Indíxenas de Brasilia, converténdose na primeira persoa indíxena en ocupar o cargo.
Contribuíu á demarcación de terras indíxenas, incluíndo as dos ianomami en Roraima, os xavante e txucarramãe en Mato Groso, os pataxó hã-hã-hãe en Baía, os apurinã en Acre, os apinajé en Tocantins, os potiguara en Paraíba e Pará os caiapó. Contribuíu á inclusión dos pobos indíxenas no Proxecto Pantanal e no Gasoduto Bolivia-Brasil en Mato Grosso do Sur. Foi xefe de gabinete da Fundación Nacional India e asesor do Ministro de Cultura . Creou o programa "A Voz do Indio" para Rádio Nacional da Amazônia. Foi comentarista indíxena do programa Xornal de Vanguarda de Rede Bandeirantes.
Concibiu os Xogos Mundiais dos Pobos Indíxenas e o Festival Nacional de Culturas e Tradicións Indíxenas como accións afirmativas para as iniciativas indíxenas destinadas a recuperar a identidade cultural. É defensor dos dereitos indíxenas ante as Nacións Unidas, a Organización dos Estados Americanos e programas de bancos multilaterais de desenvolvemento. Participou na creación do Foro Permanente das Nacións Unidas para as Cuestiones Indíxenas en Nova York e da coalición "Terra é Vida", así como nos debates e na aprobación da Declaración das Nacións Unidas sobre os Dereitos dos Pobos Indíxenas.
Coordinou o Diálogo de Xamáns sobre a Protección dos Coñecementos Tradicionais no Brasil e coa Organización Mundial da Propiedade Intelectual en Xenebra. Coordinou o tema indíxena na Conferencia Santiago +5 sobre igualdade racial. Coordinou a Comisión Indíxena para o Acceso a Novos Coñecementos e Tecnoloxías da Información na Unión Internacional de Telecomunicacións, no marco dos obxectivos de "Inclusión Dixital e Sociedade da Información" das Nacións Unidas.
É membro da Comisión Brasileira de Xustiza e Paz. É asesor da Axencia de Noticias polos Dereitos do Neno e da Adolescente. É o actual presidente do Comité Intertribal e coordinador do programa VIATAN – Centro de Información Indíxena. Coordina o Foro Internacional Indíxena sobre Biodiversidade e o tema de Coñecemento Tradicional e Espiritualidade na Cátedra Internacional Indíxena.
miniatura|Terena e Cafu na primeira edición dos Xogos Mundiais dos Pobos Indíxenas. Actualmente é o coordinador do Consello Internacional dos Xogos Mundiais dos Pobos Indíxenas, un evento nado dos soños dos pobos indíxenas do Brasil e organizado polo seu irmán Carlos Terena. Realizouse en 2015 no Brasil cando, por primeira vez na historia, arredor de tres mil persoas indíxenas de 23 grupos diferentes do Brasil e doutros 22 países se reuniron como celebración, sinal de reciprocidade e afirmación de etnicidade. O evento contou co apoio do Goberno brasileiro, a ONU, o PNUD e a UNESCO. Un evento que tivo como padriño ao campión mundial de fútbol Cafu e á cantante bahiana Margareth Menezes. Nunha cerimonia de apertura tradicional indíxena na que se cantou o Himno Nacional Brasileiro na lingua indíxena ticuna da Amazonia brasileira, leuse a memorable carta de apoio do Secretario Xeral da ONU, Ban Ki-moon.
Notas
Categoría:Nados en 1952 Categoría:Nados en Aquidauana Categoría:Pobo terena Categoría:Activistas polos dereitos humanos do Brasil Categoría:Escritores do Brasil Categoría:Escritores en lingua portuguesa