Roberto Bolaño Ávalos (), nado en Santiago de Chile o 28 de abril de 1953 e finado en Barcelona o 15 de xullo de 2003, foi un escritor e poeta chileno vinculado tamén a México e Cataluña. Autor de máis dunha vintena de libros, entre os cales salientan as súas novelas Los detectives salvajes, gañadora do Premio Herralde en 1998 e o Premio Rómulo Gallegos en 1999, e a póstuma 2666.
Após a súa morte converteuse nun dos escritores máis influentes en lingua castelá, como o demostran as numerosas publicacións consagradas á súa obra e o feito de que tres novelas —ademais das devanditas Los detectives salvajes e 2666, a breve Estrella distante— figuran nos 15 primeiros lugares da lista confeccionada en 2007 por 81 escritores e críticos latinoamericanos e españois, cos mellores 100 libros en lingua castelá dos últimos 25 anos.
A súa obra foi traducida a numerosas linguas, entre elas inglés, francés, alemán, italiano e neerlandés, tendo no intre da súa morte 37 contratos de publicación en dez países, e postumamente estendéndose a outros máis, entre eles os Estados Unidos, ascendendo a 50 contratos e 49 traducións en doce países, todos eles previos á publicación de 2666, a súa novela máis ambiciosa. Ademais, o autor goza de boas críticas tanto de escritores como da crítica literaria contemporánea, sendo considerado un dos grandes autores hispanoamericanos do século XX, a carón doutros escritores do talle de Jorge Luis Borges e Julio Cortázar, con quen adoita ser comparado.
Traxectoria Primeiros anos Roberto Bolaño naceu en Santiago de Chile en 1953 e pasou a súa infancia en cidades como Los Ángeles, Valparaíso, Quilpué, Viña del Mar e Cauquenes. Aos 13 anos, Bolaño trasladouse coa súa familia a México. Viviu a súa adolescencia concentrado na lectura, encerrado durante horas nunha biblioteca pública de Cidade de México.
Regreso a Chile En 1973 decidiu volver a Chile co propósito de apoiar o proceso de reformas socialistas de Salvador Allende. Tras unha longa viaxe en autobús, autostop e barco (atravesando practicamente toda América Latina) chega a Chile poucos días despois do golpe de estado protagonizado por Augusto Pinochet, polo que decidiu unirse á resistencia contra a nova orde ditatorial. Ao pouco tempo foi detido preto de Concepción e liberado logo de oito días grazas á axuda dun antigo compañeiro de estudos en Cauquenes que se atopaba entre os policías que debían custodialo e que quizais, se atope na orixe do seu conto Detectives publicado en Chamadas telefónicas (Narrativas Hispánicas, 1997).
O infrarrealismo Meses despois regresa a México, onde xunto ao poeta Mario Santiago Papasquiaro (quen serviría de modelo para Ulises Lima en Os detectives salvaxes) fundou o movemento poético infrarrealista, que, xurdido a partir de reunións e faladoiros no Café La Habana da rúa Bucarelli, opúxose radicalmente aos poderes dominantes na poesía mexicana e ao establishment literario mexicano (o cal tiña a Octavio Paz como a súa figura preponderante). O movemento infrarrealista tivo como guías a ruptura co oficial e establecerse como vangarda. Aínda que se agruparon baixo o apelativo de infrarrealistas ao redor de quince poetas, Roberto Bolaño e Mario Santiago Papasquiaro foron os expoñentes estilisticamente máis sólidos, destacando ambos por unha poesía cotiá, disonante e con varios elementos dadaístas, xénero que Santiago cultivou ata o final da súa vida pero que Bolaño foi abandonando aos poucos pola prosa (aínda que o mesmo Bolaño nunca deixou de recoñecerse a si mesmo como poeta).
O movemento infrarrealista buscou, polas súas propias características fundacionais e polo seu espírito contestatario, inimigos e detractores que o mantiveron e ségueno mantendo marxinado e sen ningún tipo de recoñecemento, aínda que influíu decisivamente nunha xeración de creadores -que, cabe mencionar, tamén gardaron silencio sobre devandita influencia-. A popularidade alcanzada por Bolaño fixo que dita marxinalidade se vaia diluíndo lentamente. "Poderíase soster que o infrarrealismo determinouno como escritor da mesma forma que o afastamento da corrente permitiulle iniciar a súa carreira como novelista. México para el foi central, porque o determinou como escritor (...) o México nocturno, o México das rúas, da fala cotiá, dun destino crebado e ás veces tráxico e o humor cativárono. Non é casualidade que as súas dúas máis grandes novelas centrounas en México, Os detectives salvaxes e 2666", comentou Juan Villoro en referencia a BolañoVilloro, Juan. "Testemuños" en Nomedites 8, Cuernavaca, México, decembro 2006..
Logo emigrou a España, concretamente a Cataluña, onde xa vivía a súa nai. Alí desempeñou diversos oficios -vendimador no verán, vixilante nocturno dun cámping en Castelldefels, vendedor nun almacén de barrio- antes de poder dedicarse por completo á literatura. Bolaño faleceu o martes 14 de xullo de 2003 no hospital Vall d'Hebrón de Barcelona tras pasar dez días en coma como consecuencia dunha insuficiencia hepática. Deixou inconclusa a novela 2666, na cal levou ao extremo a súa capacidade fabuladora, esta vez ao redor dun personaxe que retoma a figura do escritor desaparecido, neste caso, Benno von Archimboldi.
En 1998 gañou Premio Herralde de novela grazas a súa obra Os detectives salvaxes, pola que tamén obtivo o Premio Rómulo Gallegos en 1999. En 2004, un ano logo da súa morte, obtivo o premio Salambó á mellor novela escrita en castelán, por 2666. O xurado do premio destacou o nivel e diversidade dos cinco finalistas, todos eles «libros nobres, respectábeis e moi notábeis». E referiuse á novela gañadora, como «o resumo dunha obra de moito peso, onde se decanta o mellor da narrativa de Roberto Bolaño». Unha novela que «contén moita literatura, que supón un gran risco e leva ao extremo a linguaxe literaria do seu autor».
Bolaño preséntase nalgunhas das súas obras (como Os detectives salvaxes, Amuleto, Estrela distante ou o borrador de 2666) como o seu alter ego, Arturo Belano. Tamén aparece retratado nas novelas Soldados de Salamina de Javier Cercas e en Mantra de Rodrigo Fresán.
Obras A obra de Roberto Bolaño inclúe poesía, novelas, contos, ensaios e discursos literarios, publicados na súa maioría en Barcelona. Varias destas obras foron publicadas após a súa morte. A totalidade dos seus libros de contos, e case todas as súas novelas —agás Consejos de un discípulo..., reeditada pola Editorial Acantilado— foron publicadas por Anagrama, a través do seu amigo e principal editor Jorge Herralde, onde publicou entre 1996 e 2003 cando menos un libro por ano. A primeira edición de La pista de hielo foi publicada nun comezo pola Editorial Planeta, La literatura nazi en América por Seix Barral, e Una novelita lumpen pola editorial Mondadori. Os seus primeiros traballos narrativos foron ademais publicados inicialmente en pequenas edicións mediante a obtención de premios españois de provincia.
Poesía 1975 - Gorriones cogiendo altura (con Bruno Montané; non publicado) 1976 - Reinventar el amor 1992 - Fragmentos de la Universidad Desconocida (Colección Melibea, Talavera de la Reina) 1993 - Los perros románticos 1995 - El último salvaje (Al Este del Paraíso, México, D. F.) 2000 - Tres
Edicións póstumas 2007 - La Universidad Desconocida
Novelas 1984 - Consejos de un discípulo de Morrison a un fanático de Joyce (con A. G. Porta; reeditada en 2006 xunto co conto Diario de bar) 1984 - La senda de los elefantes (reeditada en 1999 como Monsieur Pain) 1993 - La pista de hielo 1996 - La literatura nazi en América 1996 - Estrella distante 1998 - Los detectives salvajes 1999 - Amuleto 2000 - Nocturno de Chile 2002 - Amberes 2002 - Una novelita lumpen Ediciones póstumas 2004 - 2666 2010 - El Tercer Reich 2011 - Los sinsabores del verdadero policía
Contos 1997 - Llamadas telefónicas 2001 - Putas asesinas Edicións póstumas 2003 - El gaucho insufrible 2006 - Diario de bar (con A. G. Porta; adxunto na reedición de Consejos de un discípulo de Morrison a un fanático de Joyce) 2007 - El secreto del mal
Ensaios e entrevistas 2004 - Entre paréntesis 2011 - Bolaño por sí mismo: entrevistas escogidas
Sobre a obra de Roberto Bolaño Karim Benmiloud, Raphaël Estève (coord.). Les astres noirs de Roberto Bolaño. Bordeaux, Presses Universitaires de Bordeaux, 2007. Patricia Espinosa H. Territorios en fuga: estudios criticos sobre la obra de Roberto Bolaño. Providencia (Santiago), Ed. Frasis, 2003. Celina Manzoni. Roberto Bolaño, la literatura como tauromaquia. Buenos Aires, Corregidor, 2002. Celina Manzoni, Dunia Gras, Roberto Brodsky. Jornadas homenaje Roberto Bolaño (1953-2003): simposio internacional. Barcelona, ICCI Casa Amèrica a Catalunya, 2005. Fernando Moreno. Roberto Bolaño: una literatura infinita. Poitiers, Université de Poitiers / CNRS, 2005.
Notas
Véxase tamén Ligazóns externas
Roberto Bolaño. Páxina Oficial Roberto Bolaño—Photos by Mathieu Bourgois. Roberto Bolaño sololiteratura.com: Roberto Bolaño Página del Movimiento Infrarrealista de Poesía Deriva.org:Monográfico Roberto Bolaño.
Categoría:Escritores de Chile Categoría:Escritores en lingua castelá Categoría:Nados en Santiago de Chile Categoría:Nados en 1953 Categoría:Finados en 2003 Categoría:Poetas de Chile