Корупцијата во Азербејџан се смета за висока и се јавува на сите нивоа на власта. Во Индексот на перцепција на корупцијата на Транспаренси интернешнал за 2021 година, кој рангирал 180 земји од оние кои се сметаат за најмалку корумпирани (кои добиле ниски рангирања) до оние за кои се сметало дека се многу корумпирани (кои добиле високи рангови), Азербејџан бил рангиран на 128 место, во споредба со 45 за Грузија и 58 за Ерменија. Во азербејџанската шема за перење пари, 2,9 милијарди долари биле исплатени на странски политичари и азербејџански елити од компании поврзани со азербејџанскиот владетел Илхам Алиев, владините министерства и Меѓународната банка на Азербејџан помеѓу 2012 и 2014 година. Азербејџан е член на Групата држави против корупцијата (ГРЕКО) и Антикорупциската мрежа на ОЕЦД.

Меѓународни антикорупциски индекси и извештаи лево|мини| Развој на оценките за ИПК на земјите од Јужен Кавказ Во Индексот на перцепција на корупцијата (ИПК) на Транспаренси Интернешнл за 2017 година, Азербејџан ја постигнаl својата најдобра позиција во таа година од нејзиното вклучување во извештајот во 2000 година. Во годините 2018-2021 неговите резултати биле пониски.

Според извештајот на Транспаренси интернешнал за 2015 година, Азербејџан покажува подобрување во меѓународните извештаи за борба против корупцијата; сепак, нејзината позиција во овие индекси е слаба во споредба со онаа на соседните земји, како што се Грузија, Ерменија и Турција. Така, во 2015 година, Азербејџан бил рангиран на 20-то место од 168 земји во споредба со 2001 година кога бил рангиран на 87-то место од 90 земји. Резултатите од ИПК за 2015 година покажуваат дека иако Азербејџан е пред Украина, Киргистан, Таџикистан и Узбекистан, а е зад Грузија, Ерменија и Турција.

Светските показатели за управување на Светска банка ги поддржуваат горенаведените компаративни статистики меѓу земјите и известуваат дека способноста на Азербејџан да ја контролира корупцијата е зголемена на 20 (2015) од 7 (2000).

Извештајот на Транспаренси интернешнал од Глобалниот барометар за корупција (ГКБ) од 2013 година покажува дека 9% од испитаниците во Азербејџан сметаат дека корупцијата многу се зголемила. Додека 69% сметаат дека владините напори се ефективни во борбата против корупцијата. Понатаму, 71% од испитаниците се согласуваат дека обичен човек може да направи разлика во борбата против корупцијата во Азербејџан. Учеството на граѓаните и вредностите на интегритет, отчетност и транспарентност се клучни компоненти во борбата против корупцијата. Важно е да се развијат програми и акции за промена на културното разбирање за корупцијата и да им се помогне на граѓаните да дејствуваат против злоупотребите.

Во извештајот на Глобалниот барометар за корупција за 2013 година, здравството, судството и полицијата биле перципирани како најкорумпирани сектори од испитаниците. Во споредба со извештајот на Глобалниот барометар за корупција од 2010 година, подобрување е забележано во поновиот извештај со зголемени нивоа на доверба во државната служба, образованието и полицијата. Спротивно на меѓународните перцепции, испитаниците од Азербејџан ги перцепираат политичките партии како еден од најмалку корумпираните сектори заедно со медиумите и верските тела

Извештајот за проценка на националниот интегритет од 2014 година на азербејџанското национално поглавје на Транспаренси интернешнал го карактеризира Азербејџан како со силна извршна власт и агенции за спроведување на законот и антикорупција, додека извештајот укажува дека судството и законодавната гранка на владеење се релативно слаби, со столбовите кои вршат чуварски функции, вклучително граѓанското општество, медиумите и политичките партии, кои се најслабите алки во системот на националниот интегритет.

Според глобалниот индекс на интегритет (ГИИ) (2011), антикорупциската законодавна рамка на Азербејџан е силна (89 од 100); сепак, неговата имплементација е многу слаба (38 од 100) со оглед на овластувањата што се дадени со закон.

Азербејџан го подобрил своето антикорупциско законодавство за да го усогласи со стандардите на меѓународните конвенции. Сепак, му недостигаат придружни законски акти и институционални мерки за да се применува во пракса, со што се создава разлика помеѓу постојното законодавство и неговата примена.

Азербејџан е членка на Групата на држави на Советот на Европа против корупција (ГРЕКО) и го поминала првиот, вториот и третиот круг на оценување. Во извештајот на четвртиот круг на евалуација на ГРЕКО, иако азербејџанската влада спровела сериозни антикорупциски напори за борба против корупцијата, корупцијата сè уште се нарекува една од најпроблематичните области во земјата Покрај тоа, ГРЕКО Извештајот забележува дека недостатокот на контрола на помошните активности и обелоденувањето на имотот на пратениците ја ослабува антикорупциската рамка: во извештајот се препорачува да се продлабочат и институционализираат антикорупциските напори во областа на декларацијата на имотот и судирот на интереси.

Азербејџан го потпиша Истанбулскиот Антикорупциски акционен план кој ги опфаќа Ерменија, Азербејџан, Грузија, Казахстан, Киргистан, Монголија, Таџикистан, Украина и Узбекистан во 2003 година. Имплементацијата на планот вклучува редовна и систематска ревизија на правната и институционалната рамка за борба против корупцијата во опфатените земји од страна на страните потписнички. Оттогаш Азербејџан активно учествувале во рундите за мониторинг.

Меѓународните извештаи и истражувања за корупција заклучуваат дека Азербејџан покажува стабилно подобрување на рангирањето за борба против корупцијата, но неговиот напредок е релативно побавен од оној на соседните земји. Понатаму, Азербејџан напредувал со своето антикорупциско законодавство и силната извршна власт; сепак, законодавството и судството се сметаат за слаби и потенцијално поизложени на корупција.

Во март 2017 година, властите на Азербејџан одобриле објавување на Извештајот за усогласеност од четвртиот круг за Азербејџан од ГРЕКО.

Политички контекст и временска рамка за проблемите со корупцијата По распадот на Советскиот Сојуз кон крајот на 1991 година, периодот на транзиција во Азербејџан бил комплициран и дополнително пролонгиран поради неможноста на националната политичка елита да обезбеди постоење на клучни јавни институции во текот на 1991-1993 година. Покрај тоа, во текот на тие години, Азербејџан бил принуден да се вклучи во воени судири со Ерменија за регионот на Нагорно-Карабах. Во 1993 година, како резултат на инвазијата на Ерменија, Азербејџан изгубил 20% од својата територија. Истата година, Советот за безбедност на Обединетите нации усвоил четири резолуции (822, 853, 874 и 884) со кои се осудува употребата на сила против Азербејџан и окупацијата на неговите територии. Советот за безбедност на ОН побарал од Ерменија итно, целосно и безусловно повлекување на окупаторските сили.

Како резултат на војната со Ерменија, приливот на повеќе од еден милион бегалци и внатрешно раселени лица имало разорно влијание и на социјалната и на економската ситуација во Азербејџан (Бадалов и Мехди, 2004). Овој трагичен настан го префрлил приоритетот на земјата од изградба на јавни институции кон сместување на внатрешно раселените лица (ВРЛ) и обезбедување на потребните животни стандарди. Покрај тоа, распадот на Советскиот Сојуз предизвикало економска парализа во Азербејџан. Затоа, главните приоритети на азербејџанската влада биле да ги пренасочи сите свои финансиски и политички ресурси за заштита на ВРЛ и за борба против инвазијата на Ерменија на меѓународната правна арена.

Прв показател за антикорупциска политичка волја По периодот на градење на државата по 1993 година, усвојувањето на новиот Устав и со зголемената економска моќ на Азербејџан, претседателот Хејдар Алиејв идентификувал четири клучни реформски области кои опфаќаат: (i) реорганизација на државните институции; (ii) усвојување јасни и транспарентни прописи за вработување во државните служби; (iii) создавање на различни антикорупциски превентивни и судски институции; и (iv) воспоставување на антикорупциска политика. Претседателот Алиев на 8 август 2000 година потоа го потпишал указот за „Зајакнување на борбата против корупцијата во Република Азербејџан“, што се смета за прв показател за посветеноста на политичката волја во борбата против корупцијата во Азербејџан. Документот јасно укажува дека и покрај спроведените реформи во областа на борбата против економскиот криминал, корупцијата и митото продолжијле да бидат широко распространети во јавната администрација и финансиските регулаторни тела

Документот покажува и дека некои јавни функционери ги злоупотребувале своите овластувања за проневера на државен имот. Понатаму, се наведува дека законските прекршувања во приватниот сектор и финансиските регулаторни тела се главните пречки за воспоставување на безбедна пазарна економија, претприемништво и странски директни инвестиции (СДИ). Оваа антикорупциска уредба покажува дека борбата против корупцијата дошла на дневен ред на државната политика речиси една деценија по годината на независноста, а главната причина зад овој документ била привлекување странски инвестиции. Друг важен аспект на оваа уредба е тоа што им додели задачи на релевантните органи да го подготват предлог-законот и Државната програма за борба против корупцијата.

Институционални аранжмани и механизми за координација

Комисија за борба против корупцијата Комисијата за борба против корупцијата е формирана според член 4.2 од Законот на Република Азербејџан за „Борба против корупцијата“ и функционира како специјализирана агенција за борба против корупцијата од 2005 година. Комисијата е составена од 15 члена. 5 членови на комисијата ги именува претседателот на Републиката, 5 од Собранието и 5 од Уставниот суд. Статутот на истиот одобрен со Законот на Република Азербејџан од 3 мај 2005 година ги дефинира овластувањата на комисијата.

Главните цели на комисијата се:

да учествува во формирањето на државната политика во областа на борбата против корупцијата да ги координира активностите на јавните институции во оваа област да врши надзор над спроведувањето на Државната програма за борба против корупцијата да се анализира состојбата и ефикасноста на борбата против корупцијата да прима финансиски изјави предвидени во член 5.1 од законот „За борба против корупцијата“ да собира, анализира и сумира информации во врска со прекршувањата на законите поврзани со корупција да дава предлози до соодветните јавни институции да соработува со јавни и други институции на полето на борбата против корупцијата да прима поплаки и пријави од поединци

За да ги постигне своите цели, комисијата треба:

да ја проучува и генерализира состојбата на извршување на антикорупциската легислатива и да ги слуша извештаите и информациите што ги даваат раководителите на органите на прогонот и другите државни органи; да добива од државните и локалните административни органи потребни информации и материјали; да добива информации за состојбата на спроведувањето на Државната програма за борба против корупцијата од соодветните државни органи и да ја анализира состојбата со спроведените работи; да подготвува препораки и предлози за зголемување на ефикасноста во борбата против корупцијата и отстранување на недостатоците во областа на борбата против корупцијата и преземање мерки за нивно спроведување; да се преземат мерки за организирање на јавната свест во областа на борбата против корупцијата и спроведување на јавни анкети да соработува со невладини организации, масовни медиуми, претставници на приватниот сектор, независни експерти и во случај на потреба да ги вклучи за извршување на одредени задачи; да учествува во меѓународна соработка за зголемување на ефикасноста и организацијата на борбата против корупцијата; да ги испрати материјалите на испитување до надлежниот орган, дали ги содржи конститутивните елементи на делата поврзани со корупцијата; да дава предлози за подобрување на антикорупциската легислатива;