Портокаловата револуција () — серија протести и политички настани што се случиле во Украина од крајот на ноември 2004 година до јануари 2005 година, непосредно по вториот круг од гласањето на украинските претседателски избори во 2004 година, за кои се тврдело дека биле нарушени со масовна корупција, гласачко заплашување и изборна измама. Киев, главниот град на Украина, бил централната точка на кампањата на движењето за граѓански отпор, со илјадници демонстранти кои секојдневно демонстрирале. На национално ниво, револуцијата била истакната со серија акти на граѓанска непослушност, седење и генерални штрајкови организирани од опозициското движење.
Протестите биле поттикнати од извештаите од неколку домашни и странски набљудувачи на изборите, како и од широката перцепција во јавноста дека резултатите од вториот круг од гласањето на 21 ноември 2004 година меѓу водечките кандидати Виктор Јушченко и Виктор Јанукович биле наместени од страна на властите во корист на вториот. Националните протести успеале кога резултатите од првичниот втор круг биле поништени, а Врховниот суд на Украина наредил повторно гласање за 26 декември 2004 година. Под интензивен надзор од домашни и меѓународни набљудувачи, вториот круг бил прогласен за „слободен и фер“. Конечните резултати покажале чиста победа на Јушченко, кој добил околу 52 отсто од гласовите, наспроти 45 отсто на Јанукович. Јушченко бил прогласен за официјален победник и со неговата инаугурација на 23 јануари 2005 година во Киев, завршила Портокаловата револуција. Во следните години, Портокаловата револуција имала негативна конотација меѓу провладините кругови во Белорусија и Русија.
На претседателските избори во 2010 година, Јанукович станал наследник на Јушченко како претседател на Украина, откако Централната изборна комисија и меѓународните набљудувачи изјавијле дека претседателските избори биле спроведени фер. Јанукович бил соборен од власт четири години подоцна по судирите за Евромајдан во февруари 2014 година на плоштадот на независноста во Киев. За разлика од бескрвната Портокалова револуција, овие протести резултирале со повеќе од 100 смртни случаи, кои се случиле главно помеѓу 18 и 20 февруари 2014 година.
Заднина
Атентат на Гонгаѕе или криза на Кучмагат Георгиј Гонгаѕе, украински новинар и основач на Украинска Правда (весник добро познат по објавувањето на корупцијата или неетичкото однесување на украинските политичари) бил киднапиран и убиен во 2000 година. Иако никој не го обвинил украинскиот претседател Кучма дека лично го убил, постојаните гласини сугерирале дека претседателот го наредил убиството. ген. Олексиј Пукач, поранешен полицаец, бил обвинет за убиството по наредба на поранешен министер кој се самоубил во 2005 година. Пукач бил уапсен во 2010 година и осуден на доживотен затвор во 2013 година Ова убиство предизвикало движење против Кучма во 2000 година, што може да се смета како потекло на Портокаловата револуција во 2004 година По два претседателски мандати (1994-1999) и скандалот со касети од 2000 година, кој непоправливо го уништил неговиот имиџ, Кучма одлучил да не се кандидира за трет мандат на изборите во 2004 година и наместо тоа го поддржал премиерот Виктор Јанукович во претседателската трка против Виктор Јушченко од блокот „Наша Украина-народна самоодбрана“.
Причини Државата Украина за време на претседателските избори во 2004 година се смета за „идеален услов“ за излив од јавноста. Во тоа време Украинците биле нетрпеливи додека ја чекале економската и политичката трансформација. Се сметало дека резултатите од изборите се лажни.
Револуцијата им дала овластување на многу Украинци да излезат на улиците и да учествуваат во протестите, некои траеле дури седумнаесет дена. Протестите немале национално учество, но главно им се приклучиле западните и централните Украинци. Украина се стекнала со независност во 1991 година и токму потрагата по таа независност ја поддржала Портокаловата револуција. Украинците во најголем дел не сакале да бидат премногу тесно поврзани со Советскиот Сојуз. Австроунгарските корени во источноевропската гео-културна област Украина (порано позната како Полска-Литванија) помогнале во обликувањето на современиот украински национален идентитет.
Фактори за овозможување на револуцијата Украинскиот режим кој бил на власт пред Портокаловата револуција создал пат за појава на демократско општество. Тој се засновал на „конкурентен авторитарен режим“ кој се смета за „хибриден режим“, што овозможува заживување на демократијата и пазарната економија. Изборната измама ја нагласила желбата на украинските граѓани за поплуралистички тип на влада.
Скандалот со касети ја поттикнало желбата на јавноста да создаде движење за социјални реформи. Тоа не само што ја поткопало почитта на народот за Кучма како претседател, туку и за елитната владејачка класа воопшто. Поради скандалозното однесување на Кучма, тој изгубил многу од своите поддржувачи на високи владини позиции. Многумина од владините функционери кои биле на негова страна продолжиле целосно да ја поддржат изборната кампања на Јушченко, како и неговите идеи воопшто.
Откако кај украинското население бил всаден јасен недостиг на верба во владата, улогата на Јушченко никогаш не била поважна за револуцијата. Јушченко бил харизматичен кандидат кој не покажувал знаци дека е корумпиран. Јушченко бил на исто ниво како и неговите избирачи и ги презентирал своите идеи на „несоветски“ начин. Младите украински гласачи биле исклучително важни за исходот на претседателските избори во 2004 година. Овој нов бран на помлади луѓе имаше различни ставови за главните фигури во Украина. Тие биле изложени на многу негативност од Кучмагат и затоа имале многу искривени визии за Кучма и неговата способност да ја води нивната земја.
Изобилството на помлади луѓе кои учествувале покажало зголемено чувство на национализам што се развивал во земјата. Портокаловата револуција имала доволно популарно влијание што ги интересирало луѓето од сите возрасти.BBC News. "Ukraine Country Profile." 2012. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1102303.stm . 2 December 2012; Encyclopædia Britannica. Kuchma's Presidency.; The Economist. "Catching Kuchma". 2011. http://www.economist.com/node/18488564 . 3 Dec 2012.; Konieczna, Joanna. "The Orange Revolution in Ukraine. An Attempt to Understand the Reasons." 2005. http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-studies/2005-07-13/orange-revolution-ukraine-attempt-to-understand-reasons . 3 Dec 2012; Kuzio, Taras. Eight Necessary Factors for the Orange Revolution.; Kuzio, Taras. Five Contributing Factors.
Вовед мини|150x150пкс| Виктор Јушченко, антагонистот на Јанукович мини|135x135пкс| Виктор Јанукович, главната опозиција на Јушченко мини|130x130пкс| Портокалова лента, симбол на украинската портокалова револуција. Лентите се вообичаени симболи на ненасилен протест.
Политички сојузи Кон крајот на 2002 година, Виктор Јушченко (Наша Украина), Олександр Мороз ( Социјалистичка партија на Украина), Петро Симоненко ( Комунистичка партија на Украина) и Јулија Тимошенко ( Блок Јулија Тимошенко) издале заедничка изјава во врска со „почетокот на државната револуција во Украина “. Комунистите го напуштиле сојузот: Симоненко се спротивставил на идејата за единствен кандидат од алијансата на украинските претседателски избори во 2004 година; но другите три партии останале сојузници до јули 2006 година (Есента 2001 година и Тимошенко и Јушченко ја покренале идејата за формирање таква коалиција. )
На 2 јули 2004 година, Наша Украина и блокот Јулија Тимошенко ја основале Сила на народот, коалиција која имала за цел да го запре „деструктивниот процес кој, како резултат на актуелните власти, стана одлика за Украина“ - во тоа време претседател Леонид Кучма и премиерот Виктор Јанукович биле „актуелните власти“ во Украина. Пактот вклучувал ветување на Виктор Јушченко дека ќе ја номинира Тимошенко за премиер доколку Јушченко победи на претседателските избори во октомври 2004 година.
Кампања за претседателските избори На претседателските избори во Украина во 2004 година на крајот се појавиле двајца главни кандидати:
актуелниот премиер Виктор Јанукович, во голема мера поддржан од Леонид Кучма (претседателот на Украина во заминување, кој веќе бил два мандата на функцијата од 1994 година и исклучен да се кандидира поради уставните ограничувања на мандатот) опозицискиот кандидат Виктор Јушченко, лидер на фракцијата Наша Украина во украинскиот парламент и поранешен премиер (на функцијата 1999–2001)
Изборите се одржале во многу набиена атмосфера, при што тимот на Јанукович и администрацијата на претседателот во заминување ја искористиле својата контрола врз владата и државниот апарат за заплашување на Јушченко и неговите поддржувачи. Во септември 2004 година Јушченко претрпел труење со диоксин под мистериозни околности. Додека тој преживеал и се вратил на кампањата, труењето го поткопало неговото здравје и драматично го променил неговиот изглед (неговото лице останало изобличено од последиците).
Првиот круг се одржал на 31 октомври 2004 година, каде Јанукович освоил 39,32% а Јуѓченкои 39,87% од дадените гласови. Кандидатите кои се нашле на третото и четвртото место собрале многу помалку: Олександр Мороз од Социјалистичката партија на Украина и Петро Симоненко од Комунистичката партија на Украина добиле 5,82% и 4,97%, соодветно. Бидејќи ниту еден кандидат не освоил повеќе од 50 отсто од гласачките ливчиња, украинскиот закон наложил гласање во вториот круг помеѓу двајца водечки кандидати. По објавувањето на вториот круг, Олександр Мороз ја дал својата поддршка на Виктор Јушченко. Наталија Витренко од Прогресивната социјалистичка партија, која освоила 1,53 отсто од гласовите, го поддржала Јанукович, кој се надевал на поддршката и на Петро Симоненко, но не ја добил истата.Ukrainiустафа Найем, "С Президентом на «вы» ", Фокус, 2 April 2007, №13
Во пресрет на првиот круг од изборите, се појавиле многу поплаки во врска со нерегуларностите во гласањето во корист на Јанукович поддржан од владата. Меѓутоа, бидејќи било јасно дека ниту еден од кандидатите не бил доволно блиску за да собере целосно мнозинство во првиот круг, оспорувањето на првичниот резултат немало да влијае на исходот од кругот. Така, приговорите не биле активно спроведени и двајцата кандидати се концентрирале на претстојниот втор круг, закажан за 21 ноември.
Пора! активистите биле уапсени во октомври 2004 година, но ослободувањето на многумина (наводно по лична наредба на претседателот Кучма) и дало зголемена доверба на опозицијата.
Поддржувачите на Јушченко првично ја прифатиле портокаловата боја како ознака на неговата изборна кампања. Подоцна, бојата го дала своето име на цела серија политички етикети, како што се Портокалите ( Помаранчеви на украински) за неговиот политички табор и неговите поддржувачи. Во времето кога масовните протести растеле, а особено кога тие донеле политички промени во земјата, терминот Портокалова револуција дошла да ја претставува целата серија на настани.
Со оглед на успехот во користењето на бојата како симбол за мобилизирање поддржувачи, таборот на Јанукович избрал сина боја за себе.
Протести десно|мини| Протест за време на Портокаловата револуција
Протестите започнале во пресрет на вториот круг на гласање, бидејќи официјалното пребројување значително се разликувало од резултатите од излезните анкети кои му донеле предност на Јушченко до 11 отсто, додека официјалните резултати му донеле победа на Јанукович на изборите за 3 отсто. Додека поддржувачите на Јанукович тврдат дека врските на Јушченко со украинските медиуми го објаснуваат овој диспаритет, тимот на Јушченко објавил докази за многу инциденти на изборна измама во корист на Јанукович поддржан од владата, на кои сведочат многу локални и странски набљудувачи. Овие обвинувања биле засилени со слични наводи, иако во помал обем, за време на првата претседателска трка на 31 октомври.