Кралство Хрватска (; ; ) — кралство кое влегло во лична заедница со Кралството Унгарија во 1102 година, по периодот на владеење на кралевите од династиите Трпимировиќ и Светославиќ и кризата за наследување по смртта на кралот Димитар Ѕвонимир. Со крунисувањето на кралот Коломан како „Крал на Хрватска и Далмација“ во 1102 година во Биоград, царството преминало под управа на династијата на Арпадите до 1301 година, кога изумрела (машката) лоза на династијата. Потоа, кралевите од Капетската куќа на Анжу, кои исто така биле сродни потомци на кралевите Арпади, владееле со кралствата. Подоцнежните векови се карактеризираат со судири со Монголите, кои го ограбиле Загреб во 1242 година, конкуренција со Венеција за контрола над далматинските крајбрежни градови и внатрешна војна меѓу хрватското благородништво. Во тој период се појавиле различни поединци, како што е Павле I Шубиќ, кој ја претставувал најмоќната хрватска династија во тоа време, благородничкото семејство Шубиќ. Овие моќни поединци можеле де факто да обезбедат голема независност за нивните феуди. Османлискиот упад во Европа во 16 век значително ги намалило хрватските територии и ја оставила земјата слаба и поделена. По смртта на Лајош II во 1526 година за време на Битката кај Мохач и краткиот период на династички расправии, двете круни преминале на австриската куќа на Хабсбург, а кралството станало дел од Хабсбуршката Монархија.

Некои од условите за крунисувањето на Коломан и подоцнежниот статус на хрватските благородници се детално опишани во Пакта Конвента, документ сочуван само во препис од 14 век. Прецизните услови на оваа врска станале предмет на спор во 19 век; сепак, дури и во династичката заедница со Унгарија, институциите на посебна хрватска државност биле одржувани преку Сабор (собор на хрватски благородници) и Бан (вицекрал). Покрај тоа, хрватските благородници ги задржале своите земји и титули.

Име Дипломатското име на кралството било „Кралство Хрватска и Далмација“ () до 1359 година кога множинската форма „кралства“ () влегла во употреба.Lujo Margetić: Hrvatska i Crkva u srednjem vijeku, Pravnopovijesne i povijesne studije, Rijeka, 2000, p. 91Ferdo Šišić: Povijest Hrvata u vrijeme narodnih vladara, p. 523 Промената била последица на победата на Лајош I против Република Венеција и Задарскиот договор, со кој Венецијанската Република го изгубила своето влијание врз далматинските крајбрежни градови. Сепак, кралството сè уште се нарекувало Кралство Хрватска и Далмација додека Венеција не го вратила далматинскиот брег во 1409 година. Најчестата форма на името на хрватскиот јазик била Хрватска земја.Dragomir Džoić: Federalističke teorije i hrvatska država, 1998, p. 75Ferdo Šišić: Geschichte der Kroaten, 1917, p. 385

Заднина

Криза на наследство десно|мини| Хрватско Кралство во околу 1097 година, пред Битката кај планината Гвозд Димитар Ѕвонимир бил крал на Хрватска од Светославичкиот огранок на Домот на Трпимировиќ. Започнал како бан на Славонија, а потоа како војвода на Хрватска во служба на Петар Крешимир IV. Петар го прогласил за свој наследник и во 1075 година, Димитар Ѕвонимир го наследил хрватскиот престол. Ѕвонимир се оженил со Елена Унгарска од династијата на Арпадите во 1063 година. Таа била унгарска принцеза, ќерка на Бела I и сестра на унгарскиот крал Ладислав I. Тие имале син Радован, кој починал во доцните тинејџерски години или раните дваесетти. По смртта на Ѕвонимир во 1089 година, тој бил наследен од Стефан II, последен владетел од династијата Трпимировиќи. Владеењето на Стефан било релативно неефективно и траело помалку од две години. Поголемиот дел од ова време го поминал во спокојството на манастирот Свети Стефан под боровите () во близина на Сплит. Стефан II починал мирно на почетокот на 1091 година, без да остави наследник. Бидејќи во Домот на Трпимировиќ немало жив машки член, набргу потоа избувнала граѓанска војна и немири во Хрватска.Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., page 77

Вдовицата на покојниот крал Ѕвонимир, Елена, се обидела да ја задржи својата моќ во Хрватска за време на кризата со наследувањето.Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., page 80 (in Croatian) Некои хрватски благородници околу Елена, веројатно семејството Гушиќ Nada Klaić: Povijest Hrvata u ranom srednjem vijeku, II Izdanje, Zagreb 1975., page 492 (in Croatian) и/или Виниха од Лапчанското семејство, оспорувајќи го наследството по смртта на Ѕвонимир, побарале од кралот Ладислав I да и помогне на Елена и му го понудиле хрватскиот престол, што се видело како со право неговите наследнички права. Според некои извори, неколку далматински градови, исто така, побарале помош од кралот Ладислав, а Петар Гусиќ со Петар de genere Cacautonem се претставиле како „Бели Хрвати“, на неговиот двор. Така, кампањата што ја започнал Ладислав не била чисто странска агресија Bárány, Attila (2012). "The Expansion of the Kingdom of Hungary in the Middle Ages (1000–1490)". In Berend, Nóra. The Expansion of Central Europe in the Middle Ages. Ashgate Variorum. page 344-345 ниту, пак, се појавила на хрватскиот престол како освојувач, туку како наследник според наследните права.Márta Font - Ugarsko Kraljevstvo i Hrvatska u srednjem vijeku (Hungarian Kingdom and Croatia in the Middlea Ages) , p. 8-9 Во 1091 година Ладислав ја преминал реката Драва и ја освоил целата провинција Славонија без да наиде на противење, но неговиот поход бил прекинат во близина на Железните планини (планината Гвозд).Archdeacon Thomas of Split: History of the Bishops of Salona and Split (ch. 17.), p. 93. Бидејќи хрватските благородници биле поделени, Ладислав имал успех во својата кампања, но сепак не бил во можност да воспостави своја контрола над целата Хрватска, иако не е познат точниот обем на неговото освојување. Во тоа време, Кралството Унгарија било нападнато од Куманите, кои најверојатно биле испратени од Византија, па Ладислав бил принуден да се повлече од својот поход во Хрватска. Ладислав го назначил својот внук принцот Алмос да управува со контролираната област на Хрватска, ја основал Загрепската епархија како симбол на неговата нова власт и се вратил во Унгарија. Среде војната, Петар Сначиќ бил избран за крал од хрватските феудалци во 1093 година. Управувањето на Петар било со седиште во Книн. Неговото владеење било обележано со борба за контрола на земјата со Алмос, кој не бил во можност да го воспостави своето владеење и бил принуден да се повлече во Унгарија во 1095 година Nada Klaić: Povijest Hrvata u ranom srednjem vijeku, II Izdanje, Zagreb 1975., page 508-509 (in Croatian) лево|мини| Смртта на последниот хрватски крал, од Отон Ивековиќ Ладислав починал во 1095 година, оставајќи го неговиот внук Коломан да продолжи со походот. Коломан, како што било во случајот со Ладислав пред него, не се гледал себе си како освојувач, туку како претендент за хрватскиот престол. Коломан собрал голема војска за да го притисне своето барање за престолот и во 1097 година ги поразил силите на кралот Петар во Битката кај планината Гвозд, кој бил убиен во битка. Бидејќи Хрватите веќе немале водач, а Далмација имала многу утврдени градови кои тешко би можело да бидат поразени, започнале преговорите меѓу Коломан и хрватските феудалци. Поминале уште неколку години пред хрватското благородништво да го признае Коломан за крал. Коломан бил крунисан во Биоград во 1102 година и титулата што тогаш ја побарал Коломан била „Крал на Унгарија, Далмација и Хрватска“. Некои од условите на неговото крунисување се напишани во Пакта Конвента со која хрватските благородници се согласиле да го признаат Коломан за крал. За возврат, 12-те хрватски благородници кои го потпишале договорот ги задржале своите земји и имоти и добиле ослободување од данок. Благородниците требало да испратат најмалку по десет вооружени коњаници зад реката Драва на сметка на кралевите доколку неговите граници биле нападнати.Trpimir Macan: Povijest hrvatskog naroda, 1971, p. 71 (full text of Pacta conventa in Croatian)Ferdo Šišić: Priručnik izvora hrvatske historije, Dio 1, čest 1, do god. 1107., Zagreb 1914., p. 527-528 (full text of Pacta conventa in Latin) И покрај тоа што Пакта Конвента не е автентичен документ од 1102 година, речиси сигурно постоел некаков договор помеѓу хрватските благородници и Коломан кој ги регулирал односите на ист начин.Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., page 39 (in Croatian)

Историски контекст мини| Монета на Лајошј II со натпис на латински: „Лајош по милоста Божја крал на Унгарија, Далмација, Хрватска“ Во 1102 година, по криза за наследство, круната преминала во рацете на династијата Арпади, со крунисувањето на кралот Коломан како „Крал на Хрватска и Далмација“ во Биоград. Прецизните услови на соединувањето меѓу двете кралства станале предмет на спор во 19 век. Двете кралства биле обединети под династијата Арпади или по избор на хрватското благородништво или со унгарска сила. Хрватските историчари сметаат дека унијата била лична во форма на заеднички крал, став што го прифаќаат и голем број унгарски историчари,Kristó Gyula: A magyar–horvát perszonálunió kialakulása [The formation of Croatian-Hungarian personal union](in Hungarian)Márta Font - Ugarsko Kraljevstvo i Hrvatska u srednjem vijeku [Hungarian Kingdom and Croatia in the Middlea Ages] "Medieval Hungary and Croatia were, in terms of public international law, allied by means of personal union created in the late 11th century."Barna Mezey: Magyar alkotmánytörténet, Budapest, 1995, p. 66 додека српските и унгарските националистички историчари претпочитаат да го гледаат како форма на анексија. Тврдењето за унгарска окупација било изнесено во 19 век за време на унгарското национално повторно будење. Така, во постарата унгарска историографија крунисувањето на Коломан во Биоград било предмет на спор и нивниот став бил дека Хрватска била освоена. Иако ваквите тврдења можат да се најдат и денес, бидејќи хрватско-унгарските тензии не постојат, општо е прифатено дека Коломан бил крунисан во Биоград за крал. Денес, унгарските правни историчари сметаат дека односот на Унгарија со областа на Хрватска и Далмација во периодот до 1526 година и смртта на Лајош II бил најмногу сличен на лична заедница, налик на односот на Шкотска со Англија.Banai Miklós, Lukács Béla: Attempts for closing up by long range regulators in the Carpathian Basin

Според Worldmark Encyclopedia of Nations и <i>Grand Larousse encyclopédique</i>, Хрватска влегла во лична заедница со Унгарија во 1102 година, која останала основа на унгарско-хрватскиот однос до 1918 година, додека Енциклопедија Британика ја прецизирала унијата како династичка. Според истражувањето на Конгресната библиотека, Коломан ја скршил опозицијата по смртта на Ладислав I и ја освоил круната на Далмација и Хрватска во 1102 година, со што ја создал врската помеѓу хрватската и унгарската круна која траела до крајот на Првата светска војна. Унгарската култура навлегла во северна Хрватска, хрватско-унгарската граница често се менувала, а на моменти Унгарија ја третирала Хрватска како вазална држава. Хрватска имала свој локален гувернер или бан; привилегирано земјопоседничко благородништво; и собрание на благородници, Сабор. Според некои историчари, Хрватска станала дел од Унгарија кон крајот на 11-тиот и почетокот на 12-тиот век, сепак, вистинската природа на врската е тешко да се дефинира. Понекогаш Хрватска делувала како независна земја, а понекогаш како вазалство на Унгарија. Сепак, Хрватска задржила голем степен на внатрешна независност. Степенот на хрватската автономија флуктуирал низ вековите, како и нејзините граници.Singleton, p. 29