Западнотуркискиот Ханат () бил туркиски ханат во Евроазија, формиран како резултат на војните во почетокот на 7 век (593–603 н.е.) по раздвојувањето на Првиот туркиски ханат на западен и источен ханат.

Целата конфедерација била наречена Onoq, што значи „десет стрели“. Според еден кинески извор, западните Турки биле организирани во десет кланови.Christopher I. Beckwith, (1993), The Tibetan Empire in Central Asia: A History of the Struggle for Great Power Among Tibetans, Turks, Arabs and Chinese During the Early Middle Ages, p. 209

Седишта на ханатот биле Навекат и Сујаб, во денешен Киргистан.

Основање Западнотуркискиот каганат бил туркиски каганат во Средна Азија, кој се оформил во почетокот на VII век по распаѓањето на единствениот Туркиски Каганат. Неговото јадро се наоѓало во Жетису, а неговото политичко влијание во различни периоди се протегало кон Источен Туркестан, Трансоксијана и областите северно од Памир. Каганатот бил управуван од династијата Ашина.

Корените на западниот каганат се поврзани со ширењето на Туркискиот Каганат кон запад во втората половина на VI век. Западните области биле ставени под власт на Иштеми, кој како јабгу имал значајна улога во проширувањето на туркиската власт кон Средна Азија. По внатрешните борби во Туркискиот Каганат, околу 603 година дошло до трајно раздвојување на источната и западната политичка сфера. Така се оформил Западниот Туркиски Каганат како посебна политичка сила.

Подем Во почетокот на VII век каганатот постепено ја зацврстил својата власт во Жетису и Средна Азија. Особено значаен владетел бил Шегу Каган, под чие владеење западната туркиска држава ја проширила својата власт кон југ и исток.

Најголем подем каганатот доживеал за време на Тонг Јабгу Каган (618–628). Во овој период неговата власт или политичко влијание достигнувало до значајни делови на Средна Азија и Таримскиот басен. Тонг Јабгу воспоставил односи со повеќе локални владетели и ја зајакнал врската меѓу туркиската номадска елита и градските центри на Средна Азија.

Каганатот во овој период се вклучил и во меѓународните конфликти на Блискиот Исток. За време на византиско-сасанидската војна, Тонг Јабгу соработувал со византискиот цар Ираклиј. Туркиските сили учествувале во походите против Сасанидското Царство во Кавказот во 627–628 година.

Политичка организација Основата на политичката организација на Западниот Туркиски Каганат била племенската конфедерација позната како Оноќ, односно „Десет стрели“. Таа се состоела од десет племенски единици, поделени во две поголеми групи — Дулу и Нушиби.

Каганот бил врховен владетел, но неговата власт зависела од односите со влијателните племенски водачи. Поради тоа, политичката стабилност во голема мера зависела од рамнотежата меѓу различните племенски групи. Поделбата меѓу Дулу и Нушиби постепено станала еден од главните извори на внатрешни конфликти.

Важен политички центар бил Сујаб, во долината на реката Чу. Покрај номадските области, каганатот опфаќал и бројни земјоделски и градски средини во Средна Азија.

Територија Јадрото на Западниот Туркиски Каганат се наоѓало во Жетису, меѓу планините Тиеншан и езерото Балхаш. Во периодите на најголема моќ неговото политичко влијание се протегало кон Кашгар и другите области на Таримскиот басен, како и кон Согдијана и долината на Аму Дарја.

Сепак, степенот на непосредна власт над овие области не бил еднаков. Во дел од нив каганот имал директна политичка контрола, додека во други зависел од локални владетели, сојузници и вазални односи. Затоа територијата на каганатот не треба да се сфаќа како постојано ограничена државна територија во современа смисла.

Односи со Кина Западниот Туркиски Каганат одржувал сложени односи со кинеската династија Танг. Во зависност од политичките околности, односите се движеле од дипломатија и трговска размена до воени судири.

По смртта на Тонг Јабгу Каган во 628 година, внатрешните борби значително го ослабнале каганатот. Борбата меѓу Дулу и Нушиби се интензивирала, а различни владетели се обидувале да ја зацврстат својата власт. Ова ѝ овозможило на династијата Танг да се вмеша во политиката на Средна Азија.

Во 640-тите години Танг започнал воени походи против западнотуркиските позиции во Таримскиот басен. Во 657 година, војската на Танг под командата на Су Дингфанг му нанела тежок пораз на Ашина Хелу. Со тоа била скршена независната политичка моќ на Западниот Туркиски Каганат.

Стопанство и Патот на свилата Стопанството на каганатот се темелело на комбинација од номадско сточарство, земјоделство, трговија и приходи од контрола на трговските патишта. Туркиските племиња во степските и планинските области главно се занимавале со сточарство, додека земјоделското производство било особено развиено во оазите и речните долини.

Каганатот имал важна положба на трговските патишта што ја поврзувале Кина со Средна Азија, Иран и византискиот свет. Особено значајна улога имале согдиските трговци, кои биле присутни во повеќе градови и трговски центри под туркиско политичко влијание.

Религија и култура Религиозниот живот во Западниот Туркиски Каганат бил разновиден. Меѓу туркиската елита биле присутни традиционалните верувања поврзани со Тенгри, природните сили и култот кон предците. Истовремено, во градските средини на Средна Азија биле распространети будизмот, зороастризмот, манихејството и христијанството.

Културниот живот бил силно поврзан со согдиските градови и трговските заедници. Согдискиот јазик имал значајна улога во трговијата и меѓурегионалните контакти, додека туркиската политичка елита постепено го проширувала своето влијание врз градското население на Средна Азија.

Распад По смртта на Тонг Јабгу Каган започнал период на политичка нестабилност. Честите промени на владетелите и борбите меѓу Дулу и Нушиби ја ослабнале централната власт. Истовремено, Танг ја зголемувал својата воена и дипломатска активност во Средна Азија.

Поразот на Ашина Хелу во 657 година претставувал решавачки удар врз каганатот. Во следните години Танг воспоставил контрола врз значителен дел од поранешните западнотуркиски територии. Некои припадници на династијата Ашина продолжиле да имаат политички улоги под тангска врховна власт, но Западниот Туркиски Каганат престанал да постои како независна политичка сила.

Наводи

Категорија:Ханати