мини| Амбасадорите на Холбајн (1533) е сложено дело чија иконографија останува предмет на расправа. Иконографија — гранка на историјата на уметноста што ја проучува идентификацијата, описот и толкувањето на содржината на сликите: прикажаните субјекти, конкретните композиции и поединости што се користат за тоа и други елементи што се разликуваат од уметничкиот стил. Зборот иконографија доаѓа од грчкиот („слика“) и („пишува“ или црта).
Второто значење (засновано на нестандарден превод на грчките и руските еквивалентни поими) е изработка или проучување на верски слики, наречени „икони“, во византиската и православната христијанска традиција. Оваа употреба најчесто се среќава во дела преведени од јазици како грчки или руски, при што точниот поим е „иконопис“.
Во историјата на уметноста, „иконографија“ може да значи и одреден приказ на тема во однос на содржината на сликата, како што е бројот на употребени ликови, нивната положба и гестови. Поимот исто така се користи во многу академски области, освен историјата на уметноста, на пример, семиотиката, медиумските студии и археологијата, и во општа употреба, за содржината на сликите, вообичаеното прикажување во сликите на темата и сродните сетила.
Понекогаш не се прави разлика помеѓу иконологија и иконографија,Oxford Bibliographies: Paul Taylor, "Iconology and Iconography" заради дефинициите кои варираат. Кога се зборува за филмови, жанровите веднаш се препознаваат преку нивната иконографија, мотиви кои преку повторување се поврзуваат со одреден жанр.
Историја
Основи Во раните западни писатели кои ја бележеле содржината на сликите спаѓа Џорџо Вазари, чиј Рагионаменти ги толкувал сликите во Палацо Векио во Фиренца. Рагионаменти покажува дека таквите дела биле тешко разбирливи дури и за добро информираните современици. Помалку позната, иако им служела на поетите, сликарите и скулпторите повеќе од два века по нејзиното објавување во 1593 година, била амблемната книга на Чезаре Рипа Иконологија.Ripa's full title, rarely used, was Iconologia overo Descrittione Dell’imagini Universali cavate dall’Antichità et da altri luoghi; English Translations and Adaptations of Cesare Ripa's Iconologia: From the 17th to the 19th Century by Hans-Joachim Zimmermann Џовани Пјетро Белори, биограф на уметници од неговото време од 17 век, опишува и анализира, не секогаш правилно, многу дела. Трудот на Лесинг (1796) за класичната фигура Амор со превртен факел бил ран обид да се искористи трудот за еден вид слика за да се објасни културата од која потекнува, наместо обратно.Białostocki:535 мини| Слика со сложена иконографија: т.н. Седумте радости на Богородица на Ханс Мемлинг – всушност ова е подоцнежен наслов за циклусот Животот на Богородица на еден панел. Прикажани се вкупно 25 сцени, не сите со Богородица. 1480, Стара пинакотека, Минхен.Alte Pinakotek, Munich; (Summary Catalogue – various authors), pp. 348-51, 1986, Edition Lipp, Иконографијата како академска уметничка историска дисциплина се развила во деветнаесеттиот век во делата на научниците како Адолф Наполеон Дидрон (1806–1867), Антон Хајнрих Спрингер (1825–1891) и Емил Мал (1862–1954)W. Eugene Kleinbauer and Thomas P. Slavens, Research Guide to the History of Western Art, Sources of information in the humanities, no. 2. Chicago: American Library Association (1982): 60-72., сите стручњаци за христијанската верска уметност, која била главниот фокус на проучувањето во ова раздобје, во кој особено биле истакнати француските научници.Białostocki:535 Тие се навраќале на претходните обиди да се класифицираат и енциклопедиски да се организираат теми како Чезаре Рипа и делото на Ан Клод Филип де Кајлус, Recueil d'antiquités égyptiennes, étrusques, grècques, romaines et gauloises како водичи за разбирање на уметничките световни и верски дела на понаучен начин од популарниот естетски пристап од тоа време. Овие рани прилози го отвориле патот за енциклопедии, прирачници и други изданија корисни за идентификување на содржината на уметноста. Делото на Мал, l'Art religieux du XIIIe siècle en France (изворно 1899 година, со ревидирани изданија), преведено како Готска слика, Религиозната уметност во Франција од тринаесеттиот век постојано се печати.
Дваесетти век Во Германија на почетокот на дваесеттиот век, Аби Варбург (1866-1929) и неговите следбеници Фриц Саксл (1890-1948) и Ервин Панофски (1892-1968) ја обработиле практиката на идентификација и класификација на мотивите во сликите за да ја користат иконографијата како средство за разбирање на значењето. Панофски кодификувал влијателен пристап кон иконографијата во неговите Проучување во иконологијата од 1939 година, каде што истата ја определил како „гранка на историјата на уметноста што се занимава со темата или значењето на уметничките дела, наспроти обликот“ иако разликата што тој и другите научници ја направиле помеѓу одредени дефиниции за „иконографија“ (едноставно кажано, идентификација на визуелната содржина) и „иконологија“ (анализа на значењето на таа содржина), не е општо прифатена, сè уште се користи од некои писатели.For example by Anne D'Alleva in her Methods and Theories of Art History, pp. 20-28, 2005, Laurence King Publishing,
Во Соединетите Држави, во кои Панофски се иселил во 1931 година, студенти како Фредерик Харт и Мајер Шапиро продолжиле да работат под негово влијание во дисциплината. Во една влијателна статија од 1942 година, Вовед во „Иконографијата на средновековната архитектура“,Richard Krautheimer, Introduction to an "Iconography of Mediaeval Architecture", Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, Vol. 5. (1942), pp. 1-33.Online text Ричард Краутхајмер, стручњак за раните средновековни цркви, исто така германски иселеник, ја проширил иконографската анализа на архитектонските облици.
Раздобјето од 1940 година може да се гледа како раздобје кога иконографијата била особено истакната во историјата на уметноста.Białostocki:537 Додека повеќето иконографски трудови останале многу стручни, некои анализи почнале да привлекуваат многу поширока публика, на пример теоријата на Панофски (сега генерално не наклонета на стручњаците на таа слика) дека пишувањето на задниот ѕид во Портретот на Арнолфиниеви од Јан ван Ејк ја претворил сликата во запис за брачен договор. Амбасадорите на Холбејн била предмет на книги за широк пазар со нови теории за неговата иконографија,Most recently: North, John (September, 2004). The Ambassador's Secret: Holbein and the World of the Renaissance. Orion Books а бестселерите на Ден Браун вклучуваат теории за иконографијата на делата на Леонардо да Винчи кои повеќето историчари на уметноста ги отфрлиле.
Методот на иконологија, кој се развил по публикациите на Ервин Панофски, бил предмет на критички расправи од средината на 1950-тите, од некои и силно критикуван (Ото Пахт, Светлана Алперс). Сепак, меѓу критичарите, никој не нашол модел на толкување што би можел целосно да го замени оној на Панофски.Dieter Wuttke (2017), "Erwin Panofsky (1892-1968)", in: The Routledge Companion to Medieval Iconography, ed. by Colum Hourihane, London and New York, pp. 105-122, here p. 119).
Што се однесува до толкувањето на христијанската уметност, која Панофски ја истражувал во текот на својот живот, останува важен иконографскиот интерес за текстовите како можни извори, бидејќи значењето на христијанските слики и архитектура е тесно поврзано со содржината на библиските, литургиските и теолошките текстови, кои вообичаено биле сметани за сигурни од повеќето покровители, уметници и гледачи.Ralf van Bühren and Maciej Jan Jasiński (2024), The invisible divine in the history of art. Is Erwin Panofsky (1892–1968) still relevant for decoding Christian iconography?, in Church, Communication and Culture 9, pp. 1-36, here pp. 1-4, 9, 23, 28.
Технолошкиот напредок овозможил да се градат огромни збирки фотографии, со иконографски распоред или показател, кои ги вклучуваат оние на Институтот Варбург и Индексот на средновековна уметностIndex of Medieval Art website (поранешен Индекс на христијанската уметност) во Принстон (кој направил специјализација на иконографијата уште од нејзините рани денови во Америка).Białostocki:538-39 Тие сега се дигитализираат и се достапни на семрежјето, обично на ограничена основа.
Со доаѓањето на сметачите, системот Iconclass, високо сложен систем за класификација на содржината на сликите, со 40.000+ типови на класификација и 84.000 (14.000 уникатни) клучни зборови, бил развиен во Холандија како стандардна класификација за означување на збирките со идејата за составување огромни бази на податоци кои ќе овозможат враќање на слики со одредени поединости, предмети или други заеднички чинители. На пример, шифрата на Iconclass „71H7131“ е за темата „Ватсавеа (само) со Давидовото писмо“, додека „71“ е целиот „Стар завет“ и „71H“ „приказната за Давид“. Голем број збирки од различни типови се класифицирани со користење на Iconclass, особено многу типови на графики на старите мајстори, збирките на Gemäldegalerie, Берлин и германскиот Marburger Index. Овие се достапни, обично онлајн или на ДВД.Illuminated manuscripts from the Dutch royal Library, browsable by ICONCLASS classification and Ross Publishing - examples of databases for sale Системот може да се користи и вон чистата историја на уметност, на пример на сајтови како Flickr.website Iconclass for Flickr
Краток преглед на иконографијата десно|мини| Среднотибетска танка (живопис) од 17 век на Гухасамаја Акшобхиавајра. До одреден степен религиозните слики се користат од сите главни религии, вклучително и индиската и аврамската вера, и често содржат многу сложена иконографија, која ја одразува вековната насобрана традиција. Подоцна, секуларната западна иконографија се потпирала на овие теми.
Индиска религиозна иконографија Средишно место во иконографијата и хагиографијата на индиските религии се мудрите или гестовите со посебни значења. Други особености вклучуваат ауреола и ореол, исто така пронајдени во христијанската и исламската уметност и божествените квалитети и атрибути претставени со асани и ритуални алатки како што се дармачакра, ваџра, чатра, савастика, фурба и данда. Симболичната употреба на бојата за означување на класичните елементи или махабхута и буквите и биџа слогови од светите азбучни скрипти се други особености. Под влијание на тантра уметноста се развиле езотерични значења, достапни само за соодветните основоположници. Ова е особено силна особеност на тибетската уметност. Уметноста на индиските религии, особено хиндуската во своите бројни секторски поделби, се управувани од свети текстови наречени агами кои го опишуваат односот и соодносот на иконата, наречена таалмаана, како и расположението на средишниот лик во контекстот. На пример, Нарасимха, отелотворение на Вишну, иако се смета за гневно божество, во неколку контексти е прикажано во смирено расположение.
Иако иконските прикази или сосредоточувањето на еден лик преовладуваат на будистичката слика, големи камени релјефи или фрескописни наративни циклуси за Животот на Буда, или приказни за неговите претходни животи, се најдени во поголемите наоѓалишта како Сарнат, Ајанта и Боробудор, особено во претходните раздобја. Спротивно на тоа, во хиндуистичката уметност, наративните сцени станале прилично почести во последниве векови, особено во минијатурните слики од животот на Кришна и Рама.
Христијанска иконографија