мини|Ајванхо на Споменикот на Скот, Единбург (скулптура од Џон Ринд).
Ајванхо () — историски роман од Волтер Скот објавен во три тома, во декември 1819 година, како еден од Вејверлиските романи. Тој означил отстапување од претходната практика на Скот да ги поставува приказните во Шкотска и во поблиското минато. Станал еден од најпознатите и највлијателните романи на Скот.
Сместен во Англија во средниот век, со живописни описи на турнир, одметници, лов на вештерки и поделбите помеѓу Евреи и христијани, Нормани и Саксонци, романот бил припишан од многумина, вклучувајќи ги Томас Карлајл и Џон Раскин, со вдахновен зголемен интерес за витешкиот роман и средниот век. Како што изјавил Џон Хенри Њуман, Скот „прв ги насочил умовите на луѓето во правецот на средниот век“. Исто така, на романот му се припишува влијанието врз современите популарни воспримања за историски личности како што се кралот Ричард Лавовско Срце, принцот Јован и Робин Худ.
Состав и извори Во јуни 1819 година, Валтер Скот сè уште страдал од силни болки во стомакот што го принудиле да го диктира последниот дел од „Невестата од Ламермур“, а исто така и поголемиот дел од „Легендата за војните на Монтроуз“, која ја завршил кон крајот на мај. Најдоцна до почетокот на јули, Скот почнал да го диктира својот нов роман „Иванхо“, повторно со Џон Балантин и Вилијам Лејдло како амануенсеси. Кога стигнал до втората половина од ракописот, Скот оздравел доволно за самиот да може да го земе перото и го завршил „Ајванхо: Романса“ на почетокот на ноември 1819 година.
За детални информации за средниот век, Скот се потпирал на три дела од антикварникот Џозеф Страт: „Хорда Ангел-синан или целосен поглед на манирите, обичаите, оружјето, навиките итн. на жителите на Англија“ (1775–76), „Облека и навики на народот на Англија“ (1796–99) и „Спорт и забави на народот на Англија“ (1801). Двајца историчари му дале солидна основа за тој период: Роберт Хенри со „Историја на Велика Британија“ (1771–93) и Шерон Тарнер со „Историја на Англосаксонците од најраниот период до норманското освојување“ (1799–1805). Неговиот најочигледен долг кон оригинален средновековен извор го вклучувал Темпларското владеење, репродуцирано во „Театар на честа и витешката качулка“ (1623) преведено од француски јазик од Андре Фавин. Скот со задоволство воведувал детали од доцниот среден век, а Чосер бил особено корисен, како што (на поинаков начин) била и романсата од четиринаесеттиот век „Ричард Лавовско срце“. Ликот на Локсли во приказната и многу елементи од приказната несомнено биле под влијание на поврзаноста на Скот со Џозеф Ритсон, кој претходно го составил „Робин Худ“: збирка од сите антички поеми, песни и балади што сега постојат во однос на тој славен англиски разбојник (1795).
Изданија „Ајванхо“ бил објавен од Арчибалд Констабл во Единбург. Сите први изданија го носат датумот 1820 година, иако бил издаден на 20 декември 1819 година, а во Лондон на 29-ти од страна на Херст, Робинсон и Ко. Како и со сите Вејверлиски романи пред 1827 година, објавувањето било анонимно. Тиражот бил 10.000 примероци, а цената била 1 фунта и 10 с (1,50 фунти, што е еквивалентно на куповната моќ на 149 фунти во 2021 година).William B. Todd and Ann Bowden, Sir Walter Scott: A Bibliographical History 1796–1832 (New Castle, Delaware, 1998), 502. Скот веројатно направил мали измени на текстот во раните 1820-ти, но неговата главна ревизија била извршена во 1829 година за изданието „Магнум“, каде што романот се појавил во том 16 и 17 во септември и октомври 1830 година.
Стандардното модерно издание, од Греам Тулох, се појавило како том 8 од Единбуршкото издание на „Вејверлиските романи“ во 1998 година: ова било засновано на првото издание со измени главно од ракописот на Скот во втората половина од делото; новиот материјал од Магнум е вклучен во том 25б.
Резиме на заплетот „Ајванхо“, сместен во 1194 година, се фокусира на едно од преостанатите англосаксонски благороднички семејства кога благородништвото во Англија било претежно норманско. Делото ди саксонскиот протагонист, Сер Вилфред од ИванхоАј кој не е во милост кај својот татко поради верноста на Сер Вилфред кон норманскиот крал Ричард Лавовско Срце . По .нспехот на Третата крстоносна војна, многу крстоносни војници сè уште се враќале во своите домови во Европа. Се верувало дека кралот Ричард, кој бил заробен од Леополд од Австрија на негпри то враќање во Англија, сè уште бил во заробеништво. мини|„Во ќелијата на пустиникот“ од Џ. Купер постариот. Од издание на делата на Волтер Скот од 1886 година. мини|Ребека и Брајан де Боа-Гилбер од Леон Коње, 1828 година. десно|мини|Ребека на парапетот на Торкилстонскиот замок, цртеж од Џорџ Кројкшанк (1837).
Ликови (главните ликови се со задебелени букви)
Седрик Саксонецот, од Ротервуд Вилфред од Ајванхо, син на Седрик Ровена, саксонска принцеза, штитеничка на Седрик Ателстан, саксонски благородник, роднина на Седрик Гурт, свињарот на Седрик Вамба, шутот на Седрик Освалд, пехарникот на Седрик Елгита, келнерка на Ровена Алберт Малвоазин, прецептор на Темплстоу Филип Малвоазин, негов брат, сосед на Седрик Хуберт, шумарот на Филип Приорот од Ајмер, игумен од Жорвол Амброзиј, монах кој му помагал Брајан де Боа-Гилберт, темплар Болдвин, неговиот штитоносец Исак од Јорк, еврејски лихвар Ребека, од Јорк, ќерка на Исак, лекарка и филантроп Натан, рабин и лекар Крал Ричард („Црниот витез“) Принц Јован, брат на Ричард Псевдоним Локсли, Робин Худ, одметник Реџиналд Фронт-де-Беф од Торкилстон, нормански сопственик на древна саксонска тврдина; сосед на Седрик. Морис де Брејси, слободен придружник (платеник) Валдемар Фицурсе, советник на принцот Јован - измислен син на Реџиналд Фицурсе, убиец на надбискупот Бекет.Tulloch, op. cit., 299, 528 (note to 76.28). Хју де Грантмезнил Ралф де Випонт, болничар Фратар Так, од Копманхерст Улрика, од Торкилстон, псевдоним Улфрида Лука де Боманоар, велемајстор на Темпларите Конрад Маунтфичет, неговиот помошник витез Хиг, селанец Кирјат Јаирам од Лестер, богат Евреин Алан-а-Дејл, минстрел
десно|мини|Улрика и Фронт-де-Буф, илустрирани од Натаниел Вестлејк (1857).
Стил Критичарите на романот го третираат како романса наменета главно за забава на момчиња. Ајванхо ги задржува многу од елементите на жанрот романса, вклучувајќи ја потрагата, витешката атмосфера и уривањето на корумпираниот општествен поредок за да се донесе период на просперитет и среќа. Други критичари тврдат дека романот создава реалистична и жива приказна, и не го идеализира ниту минатото ниту главниот лик.
Теми Скот обработува теми слични на оние во неговите претходни романи, вклучувајќи ги „Роб Рој“ и „Срцето на Мидлотијан“, испитувајќи го конфликтот помеѓу херојските идеали и модерното општество. Во последните романи, индустриското општество станува центар на овој конфликт, бидејќи „заостанатите“ Шкоти и „напредните“ Англичани мора да се дигнат од хаосот за да создадат единство. Слично на тоа, Норманите во „Ајванхо“, кои претставуваат пософистицирана култура, и Саксонците, кои се сиромашни, обесправени и огорчени од норманската власт, се здружуваат и почнуваат да се обликуваат во еден народ. Конфликтот помеѓу Саксонците и Норманите се фокусира на загубите што обете групи мора да ги доживеат пред да можат да се помират и на тој начин да создадат обединета Англија. Посебната загуба е во крајностите на нивните сопствени културни вредности, кои мора да се отфрлат за да функционира општеството. За Саксонците, оваа вредност е конечното признавање на безнадежноста на саксонската кауза. Норманите мора да научат да го надминат материјализмот и насилството во нивните сопствени кодекси на витештво. Ајванхо и Ричард ја претставуваат надежта за помирување и обединета иднина.
Ајванхо, иако од поблагородно потекло од некои други ликови, претставува просечна личност во средновековниот класен систем која не е исклучително извонредна во своите способности, како што се очекувало од други квазиисториски фиктивни ликови, како што биле грчките херои. Критичарот Ѓерѓ Лукач ги посочува просечните главни ликови како Ајванхо во другите романи на Волтер Скот како една од главните причини зошто историските романи на Скот се одвојуваат од претходните историски дела и подобро ја истражуваат социјалната и културната историја.
Алузии на вистинска историја и географија Локацијата на романот е центрирана во јужен Јоркшир, северозападен Лестершир и северен Нотингемшир во Англија. Меѓу замоците споменати во приказната се замокот Ешби де ла Зуч (сега руини под грижа на Англиското наследство), Јорк (иако споменувањето на Клифордовата кула, исто така постоечки имот на Англиското наследство, е анахронистички, бидејќи не бил наречен така сè до подоцна по разни обнови) и „Конингсбург“, кој бил базиран на замокот Конисбро, во античкиот град Конисбро во близина на Донкастер (замокот е исто така популарно место на англиското наследство). Во романот, Ајмер е приор на Јорволкс, историски напис на големата опатија Џерволкс во Јоркшир. Во приказната се споменува Јорк Минстер, каде што се одвива кулминативната свадба, и епископот од Шефилд, иако епархијата Шефилд не постоела ниту во времето на романот ниту во времето кога Скот го напишал романот и не била основана сè до 1914 година. Ваквите наводи сугерираат дека Робин Худ живеел или патувал во регионот.
Конисбро е толку посветен на приказната за Ајванхо што многу од неговите улици, училишта и јавни згради се именувани по ликовите од книгата.
Волтер Скот го зел насловот на својот роман, името на неговиот херој, од селото Ајвинго во Бакингемшир. „Името Ајванго“, вели тој во својот вовед во изданието на Магнум од 1830 година, „било сугерирано од стара рима“.
Ајванхо е алтернативно име за Ајвинго, првпат запишано во 1665 година.
Постарите селски луѓе во областа Ајвинго најверојатно го изговарале името исто како Ајванхо, според проф. Пол Керсвил од Универзитетот во Јорк, член на Британската академија (FBA).
Најверојатно е дека Скот имал директно познавање на Ајвинго и направил некое истражување пред да го употреби како наслов за својот роман, како што направил и за другите места споменати во романот.
Присуството на Волтер Скот било забележано во Беркамстед, кој е оддалечен само осум милји од Ајвинго. Во романот тој зборува и за „богатиот феуд Ајванхо“. Имотот Ајванхо е наведен меѓу најголемите 20% од населбите забележани во Книгата на страшниот суд.
Трајно влијание врз легендата за Робин Худ мини|Робин Худ и неговите весели луѓе го забавуваат Ричард Лавовско Срце во Шервудската шума, слика од Даниел Меклис од 1839 година инспирирана од романот. Современата концепција за Робин Худ како весел, пристоен, патриотски бунтовник многу му должи на Ајванхо.
„Локсли“ станува титулата на Робин Худ во романот на Скот и оттогаш се користи за да се означи легендарниот разбојник. Се чини дека Скот го зел името од анонимен ракопис - напишан во 1600 година - во кој „Локсли“ е наведен како епитет за Робин Худ. Поради одлуката на Скот да го искористи ракописот, Робин Худ од Локсли засекогаш е трансформиран во „Робин од Локсли“, алијас Робин Худ. (Патем, во Јоркшир постои село наречено Локсли).
Скот го прави саксонско-норманскиот конфликт од 12 век главна тема во својот роман. Оригиналните средновековни приказни за Робин Худ не споменуваат никаков конфликт меѓу Саксонците и Норманите; токму Скот ја вовел оваа тема во легендата.Siobhan Brownlie, Memory and Myths of the Norman Conquest. Woodbridge, Suffolk; Boydell & Brewer Ltd., 2013. (pp. 124-5) Ликовите во „Ајванхо“ ги нарекуваат принцот Јован и кралот Ричард I „Нормани“; современите средновековни документи од овој период не ги нарекуваат ниту еден од овие двајца владетели Нормани. Неодамнешните прераскажувања на приказната го задржуваат акцентот на Скот врз норманско-саксонскиот конфликт.
Скот, исто така, го избегнувал приказот на Робин од крајот на 16 век како обесправен благородник (Ерлот од Хантингдон).