Фаетон () — син на океанидата Климена и богот на сонцето Хелиj во старогрчката митологија.
Според поголемиот број на автори, Фетон е син на Хелиј, кој, од желба да се потврди неговото потекло, патува до палатата на богот на сонцето на исток. Тој е препознаен од неговиот татко и бара привилегија да ја управува неговата кочија еден ден. И покрај жестоките предупредувања и обидите на Хелиј да го разубеди, броејќи ги бројните опасности со кои ќе се соочи на неговото небесно патување и потсетувајќи го Фаетон дека само тој може да ги контролира коњите, момчето не е разубедено и не се предомислува. Потоа му е дозволено да ги преземе уздите на кочијата; неговото возење е катастрофално, бидејќи не може цврсто да ги држи коњите. Како резултат на тоа, тој ја управува кочијата премногу блиску до Земјата, горејќи ја и премногу далеку од неа, замрзнувајќи ја.
На крајот, по многу поплаки, од ѕвездите на небото до самата Земја, Зевс го удира Фаетон со еден од своите молњи, убивајќи го веднаш. Неговото мртво тело паѓа во реката Еридан, а неговите сестри, Хелијадите, плачат со големи килибарни солзи и се претвораат во црна топола додека го оплакуваат.
Приказната на Фаетон најчесто се употребувала за да се објасни зошто постојат ненаселливи земјишта од двете страни на крајностите (како што се жешки пустини и замрзнати пустелии) и зошто одредени народи имаат потемен тен, додека солзите на неговите сестри се причина за богатите наслаги на килибар во реката.
Етимологија На старогрчки јазик (Φαέθων) неговото име значи „сјаен“, од глаголот φαέθω, што значи „да свети“.A Greek–English Lexicon s.v. Затоа, неговото име може да се разбере како „сјаечкиот/сјајниот“. Зборот потекнува од φάος, грчкиот збор за светлина, од праиндоевропскиот корен *bheh2-, „да свети“.
Семејство десно|мини|Аполон и Фаетон, од Џовани Батиста Тјеполо, околу 1731 година Се вели дека Фаетон бил син на океанидата Климена и Хелиј, бог на сонцето. Алтернативно, помалку вообичаени генеалогии го прават син на Климен од друга Океанида, Меропа, на Хелиј и Родос и со тоа брат на Хелијадите, или на Хелиј и Проте Според еден схолион на Одисеја, мајката на Фаетон, Климена, не била океанида, туку смртна жена, ќерка на Минија, која се омажила за Хелиј.
Митологија Деталите се раликуваат во различни верзии, но во поголемиот дел од нив се вели дека Фаетон патува далеку на исток за да се сретне со својот татко, понекогаш за да го увери во своето татковство. Таму, тој го моли Хелиј за дозвола да ја вози Сончевата кочија на својот татко еден ден. И покрај протестите и советите на Хелиј против тоа, Фаетон не се откажува од својата првична желба и затоа Хелиј неволно му дозволува да ја вози својата кочија. Ставен задолжен за кочијата, Фаетон не можел да ги контролира коњите. Во некои верзии, Земјата прво замрзнала кога коњите се искачиле превисоко, но кога кочијата потоа ја изгорела Земјата замавнувајќи се премногу блиску, Зевс решил да спречи катастрофа со тоа што го удрил со гром. Фаетон паднал на Земјата и бил убиен во тој процес.
Хомер и Хесиод десно|мини|200п|Падот на Фаетон од Јакоб Јорданс. Иако самиот Хелиј бил присутен во нивните дела, за двајцата најрани антички грчки автори, Хомер и Хесиод, кочијата и четирите коњи што го влечат Хелиј секое утро воопшто не постојат; најстарото дело во кое се појавуваат се Хомеровите химни.Smith, s.v. HeliosKeightley, p. 56, 62Vergados, p. 286
Се смета дека ниту едниот ниту другиот не го познаваат Фаетон како поединец, бидејќи „Фаетон“, што значи „зрачен“, се смета дека е исклучиво епитет што го употребуваат за Хелиј. Единствениот кој Хесиод го препознава е синот на Еос, сестра на Хелиј и божицата на зората, која го имала како свој љубовник Кефал, атинскиот принц.
Доцниот римски автор Хигин, сепак, му припишува една верзија од приказната на Хесиод. Според Хигин, Хесиод напишал дека Фаетон бил син на Меропа, Океанида, и Климен, син на Хелиј од неименувана жена или божица. Фаетон, откако дознал дека неговиот дедо е Сонцето, ја злоупотребил својата кочија и ја изгорел Земјата, претворајќи ги Индијанците во црни. Тој бил удрен од гром и паднал мртов на реката Еридан.Diggle, pp 22-23 Дури и најцврстите верници на Хигин тешко го прифаќаат припишувањето на приказната на Хесиод. Фрагмент од Хесиод многу веројатно го поврзува Еридан со килибарот.Hesiod. fr. 150. 21-24 Merkelback-West (= Pap. Oxy. 1358) Не е сигурно, но можно е дека фрагментот, исто така, ги поврзува Еридан и килибарот со солзите на Хелијадите; она што е сигурно е дека Хесиод не ги поврзувал Еридан, килибарот и можеби Хелијадите со митот за Фаетон.Diggle, p. 24
Трагичари Антички пишани извори за Фаетон Автор Дело Датум Псевдо-Хесиод ? Непознато (изгубено) 7 век п.н.е. Есхил Хелијади (изгубено) крајот на 500-тите - средината на 400-тите години п.н.е. Филоксен од Китера Непознато (изгубено) 5-ти до 4-ти век п.н.е. Еврипид Фаетон (фрагмент), Хиполит околу 420-тите години п.н.е. Теодорид Фаетон (изгубено) 363 п.н.е. Платон Тимеј 360 п.н.е. Палефат За неверојатните приказни крајот на 300-тите години пред нашата ера? Аполониј Родошки Аргонаутика 200-тите години п.н.е. Никандер Непознато (хетероевмена?) (изгубено) 100-тите години п.н.е. Сатир Перипатетик Непознато (изгубено) 180-146 п.н.е. Диодор Сицилиски Историска библиотека 60-30 п.н.е. Цицерон За природата на боговите 45 п.н.е. Вергилиј Енеида 19 п.н.е. Овидиј Метаморфози 8 година од н.е. Сенека Помладиот Медеја околу 50 година од н.е. Плиниј Постариот Природна историја 77 година од н.е. Валериј Флак Аргонаутика околу 79 година од н.е.Стациј Тебаид 80-90 н.е. Лукијан Дијалози на боговите 100-тите години од нашата ера Павсаниј Опис на Грција 150-180 н.е. Хигин Фабули, Астрономија 100-тите од н.е. Сервиј Коментар за Енеида околу 300-ти години од н.е. - 400-тите од н.е. Квинт Смирненски Постхомерика Доцни 300-ти од н.е.? Нон Дионисијака 400-ти од н.е. [анонимен автор] Схолија на Одисејата Од 5 век п.н.е. до 9 век? Први и Втори ватикански митографи Митографија 9-ти-11-ти век? Џон Цецес Хелијади 12 век Денес изгубената трагедија од Есхил, насловена како „Хелиади“ („Ќерки на Сонцето“) е напишана на темата на овој мит. Многу малку од оваа драма е зачувана денес, а формата на митот како што ја претпоставил Есхил е невозможно да се знае. Се смета дека во драмата на Есхил, сестрите играле значајна улога; два од преживеаните фрагменти (F71 и F72) се фокусираат на тагата и оплакувањето. Се смета дека тој го префрлил местото на падот на Фаетон во Иберија, западно од Италија.
Спротивно на тоа, верзијата на приказната на Еврипид, денес изгубената трагедија „Фаетон“, иако е слично фрагментарна, е многу подобро зачувана, со дванаесет преживеани фрагменти кои опфаќаат околу 400 редови на текст. Според резимето на драмата, Фаетон е син на Хелиј од Океанида по име Климена, која сепак го криела вистинското потекло на момчето и тврдела дека е татко на нејзиниот номинален сопруг Мероп, кралот на Етиопија (Мероп и Климена се интересна замена на имињата во Хесиодовата верзија на Хигин, Меропа и Климен).Gantz, pp 32-33 Главниот судир на драмата е претстојниот брак на неволниот Фаетон.
Идентитетот на невестата се смета дека е најголемата мистерија на оваа фрагментарна драма. Се смета дека Еврипид ја направил Афродита невеста на несреќниот млад човек; доколку е тоа случај, тогаш се чини дека Еврипид ги комбинирал приказните за двајца Фетони, оној на синот на Хелиј кој ја управувал кочијата на својот татко и починал, и оној на Фаетон, синот на сестрата на Хелиј, Еос, кого Афродита го грабнала за да биде чувар на нејзините светилишта, и кого писателите од доцната антика го опишувале како љубовник на божицата, како што сугерира Виламовиц.Diggle, p. 12 Друго објаснување за тоа како Фаетон би можел да се жени со божицата на убавината е дека Афродита го планирала уништувањето на Фаетон уште од самиот почеток, како одмазда против неговиот татко затоа што му ја открил на Хефест, нејзиниот сопруг, аферата на божицата со Арес, богот на војната. Анри Вејл сугерирал дека Фаетон треба да се ожени со една од Хелијадите, а Џејмс Дигл, иако смета дека овој предлог е недокажлив, е убеден дека е така.
Климена му ги открила на својот син неговите вистински родителски врски, можеби за да му помогне да ја надмине својата неподготвеност да се ожени. Иако на почетокот тој се сомневал, зборовите на неговата мајка го убедиле и тој се согласил да патува на исток за да го пронајде својот божествен татко и да го потврди неговото родителство.Cod. Claromont. - Pap. Berl. 9771, Euripides fragment 773 Nauck Она што потоа се случува е дека некој, можеби педагог, пристигнува на сцената за да ја информира публиката за катастрофалното јавање на Фаетон. Според неговиот опис, Хелиј всушност го придружувал својот син на неговото осудено патување, јавајќи на коњ по име Сириус до него и давајќи му упатства и совети за тоа како да се управува со кочијата, елемент што не се наоѓа во подоцнежните обработки на митот.
Преживеаните фрагменти не го прикажуваат јасно Зевс како виновник за смртта на Фаетон; но потоа Климена им наредува на робинките да го сокријат телото на Фаетон од Мероп (кој сè уште не е свесен ниту за вистинското потекло на Фаетон, ниту за неговата огнена смрт), што укажува на тоа дека Зевс навистина одиграл улога во смртта на момчето.Diggle, p. 42 Мероп го открива јагленисаниот труп на својот син и вистината малку подоцна.
мини|334x334пкс|„Фаетон“ од Гистав Моро.
Единствената друга трагедија во врска со митот е денес изгубениот Фаетон на Теодорид, изведен во 363 година п.н.е. на фестивалот Ленеја, од кој ништо не е зачувано денес.
Кратки на води за митот за Фаетон Бидејќи Есхил е најраниот (колку што може да се утврди) за кој приказната за Фаетон била позната, следното споменување веројатно доаѓа од изгубеното дело на поетот Филоксен од Китера (435~434 – 380~379 п.н.е.). Плиниј Постариот го споменува втор (по Есхил) помеѓу авторите кои зборувале за митот за синот на богот на Сонцето. Плиниј, исто така, ги споменува Никандер и Сатир како други автори кои знаеле за Фаетон.
Платоновиот Тимеј Во платоновото дело „Тимеј“, Критија ја раскажува приказната за Атлантида како што му ја раскажал на Солон еден египетски свештеник, кој ја започнал приказната велејќи:Имало, и ќе има повторно, многу уништувања на човештвото што произлегуваат од многу причини; најголемите биле предизвикани од дејствата на огнот и водата, а други помали од безброј други причини. Постои приказна што дури и вие [Грците] ја зачувавте, дека некогаш, Фаетон, синот на Хелиј, откако ги врзал коњите во кочијата на својот татко, бидејќи не можел да ги вози по патот на својот татко, изгорел сè што било на земјата, а самиот бил уништен од гром. Денес, ова има форма на мит, но всушност означува опаѓање на телата кои се движат на небесата околу Земјата и голем пожар на нештата на Земјата, кој се повторува по долги интервали.Translation by Benjamin Jowett (1817–1893) reproduced in, for example, John Michael Greer, Atlantis (Llewelyn Worldwide 2007 ), p. 9
Автори од хеленистичкиот приод Како и другите автори од овој период, верзијата на Палефат не е премногу богата со детали. Не споменувајќи ја мајката, Палафет зборува за Фаетон како за син на Хелиј кој имал ирационална желба да ја управува кочијата на својот татко, но немал знаење како да ги ракува уздите. Не можејќи да ја одржи рамнотежата, бил однесен од дивите коњи и се удавил во реката Еридан. За разлика од неколку други прераскажувања, групата што стои зад смртта на Фаетон не е именувана, бидејќи Зевс не презел никаква акција за да го запре Фаетон и да ја спаси Земјата.Palaephatus, On Unbelievable Tales 52
мини|Падот на Фетон на римски саркофаг (Музеј Ермитаж)