Кипарската финансиска криза од 2012 до 2013 година — економска криза во Република Кипар која вклучувала изложеност на кипарските банки на презадолжени локални компании за недвижности, криза на грчкиот државен долг, намалување на кредитниот рејтинг на обврзниците на кипарската влада на статус на „ѓубре“ од страна на меѓународните агенции за кредитен рејтинг, последователната неможност за враќање на државните трошоци од меѓународните пазари и неподготвеноста на владата да го реструктуира проблематичниот кипарски финансиски сектор.

На 25 март 2013 година, била објавена меѓународна финансиска помош од 10 милијарди евра од страна на Еврогрупата, Европската комисија (ЕК), Европската централна банка (ЕЦБ) и Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), во замена за тоа што Кипар се согласил да ја затвори втората по големина банка во земјата, Кипарската народна банка (исто така позната како Лајки банка), наметнувајќи еднократен данок на банкарски депозити на сите неосигурени депозити таму и запленувајќи евентуално околу 48% од неосигурените депозити во Банката на Кипар (најголемата комерцијална банка на островот). Малцинство од тие депозити било од граѓани на други земји (многу од нив од Русија ), кои ги претпочитале кипарските банки поради нивната повисока камата за депозитите на банкарски сметки, релативно нискиот корпоративен данок и полесниот пристап до остатокот од европскиот банкарски сектор. Ова резултирало со бројни инсинуации од страна на американските и европските медиуми кои го претставиле Кипар како „даночен рај“ и сугерирале дека потенцијалните кредити за финансиска помош се наменети за спасување на сметките на руските депоненти. Не би бил засегнат ниту еден осигурен депозит од 100.000 евра или помалку, иако 47,5% од сите банкарски депозити над 100.000 евра биле запленети.

Речиси една третина од готовината на „Банка Русија“ (1 милијарда долари) била замрзната на кипарски сметки за време на оваа криза.

Контекст алт=Cypriot debt compared to Eurozone average|мини|Процентот на долгот во однос на БДП на Кипар во споредба со просекот на еврозоната од 1999 година Кризата со хипотекарните кредити во САД во 2007-2008 година довела до домино ефект со негативни последици во глобалната економија, вклучително и во Европската Унија. Кипарската економија влегла во рецесија во 2009 година, бидејќи економијата се намалила за 1,67%, со големи падови, особено во туристичкиот и бродарскиот сектор , што предизвикало зголемување на невработеноста. Економскиот раст помеѓу 2010 и 2012 година бил слаб и не успеал да ги достигне нивоата од пред 2009 година. Вредноста на комерцијалните недвижности се намалила за приближно 30%. Нефункционалните кредити се зголемиле на пријавени 6,1% во 2011 година, зголемувајќи го притисокот врз банкарскиот систем. Со мало население и скромна економија, Кипар имал голема офшор банкарска индустрија. Во споредба со номинален БДП од 19,5 милијарди евра (24 милијарди долари) банките собрале 22 милијарди евра долг од грчкиот приватен сектор со банкарски депозити од 120 милијарди долари, вклучувајќи 60 милијарди долари од руски корпорации. Рускиот олигарх Дмитриј Риболовлев поседувал 10% од акциите во Банката на Кипар.

Кипарските банки најпрвин се нашле под сериозен финансиски притисок бидејќи коефициентите на лоши долгови се зголемиле. Поранешниот извршен директор на Лајки, Ефтимиос Булутас, признал дека неговата банка веројатно била несолвентна уште во 2008 година, дури и пред Кипар да влезе во Еврозоната. Потоа, банките биле изложени на намалување на долгот од над 50% во 2011 година, за време на кризата со грчкиот државен долг, што довло до страв од колапс на кипарските банки. Кипарската држава, неспособна да собере ликвидност од пазарите за да го поддржи својот финансиски сектор, побарала спасувачки пакет од Европската Унија.

Напредокот во фискалните и структурните реформи се одвивало бавно. По сериозната случајна експлозија во јули 2011 година во поморската база „Евангелос Флоракис“, главните агенции за кредитен рејтинг го намалиле рејтингот на земјата во септември. Приносите на нејзините долгорочни обврзници се искачиле над 12% и постоела загриженост дека земјата нема да може да ги стабилизира своите банки.

Одговор

Итен кредит (2012) Од јануари 2012 година, Кипар се потпирал на итен заем од 2,5 милијарди евра (3,236 милијарди американски долари) од Русија за покривање на буџетскиот дефицит и рефинансирање на доспеаниот долг. Заемот имал каматна стапка од 4,5%, без амортизација/отплата до неговото доспевање по 4,5 години, и без казна доколку отплатата во тој момент се одложи бидејќи Кипар сè уште немал пристап до нормалните пазари на финансирање. Се очекувало дека примениот заем ќе ги покрие сите рефинансирања на доспеаниот државен долг и износот потребен за постојаните буџетски дефицити на владата, до првиот квартал од 2013 година. Но, примениот заем не вклучувал никакви средства за рекапитализација на кипарскиот финансиски сектор. Гледајќи понатаму, генерално се очекувало дека Кипар ќе треба да аплицира за дополнителен заем за спасување.

Подоцнежни одговори На 18 март 2013 година, Кипар ги затворил сите банки поради загриженост во врска со веројатна банкарска криза, а повторното отворање било планирано по закажаниот празник 25 март.

Подоцна истата недела, Еврозоната го обновила претходно понудениот алтернативен предлог кој би барал спојување на Лајки и Банката на Кипар, создавање нова банка за сите депозити под 100.000 евра и создавање лоша банка. Овој план би значел пониски трошоци за рекапитализација. Сепак, на планот се спротивставил претседателот Никос Анастасијадес, кој го нарекол планот „исландско решение“, поради потенцијалните негативни ефекти врз неосигурените депозити што би биле ставени во лошата банка , бидејќи тоа би можело да избрише до 40% од нивната вредност. Анастасијадес одбил да се согласи на потенцијалните загуби од големите депозити, од кои многумина ги поседуваат Руси, за разлика од Европејците кои ги сметале за неопходни отстапувања . Германските преговарачи всушност верувале дека Лајки и Банката на Кипар веќе се де факто несолвентни и ќе треба да бидат спасени со дел од овие големи депозити.

На 19 март, неговата влада ја затворила парламентарната седница на која требало да се дебатира за закон за резолуција на банки (т.е. реструктуирање на банка од страна на надворешен орган што ги зачувува нејзините критични функции и обезбедува финансиска стабилност ), бидејќи Кипар немал правна структура за затворање на пропаднати банки. Внатрешните борби меѓу политичарите биле обвинети за одложувањето, иако официјални извори тврделе дека правниот оддел на парламентот не го завршил изготвувањето на законите.

Како одговор на планот на Еврозоната, кој бил поддржан, но не и „целосно поддржан“ од Европската комисија, кипарската влада предложила алтернативен план што би собрал средства преку национализација на државниот пензиски фонд и издавање обврзници за итни случаи поткрепени со идни приходи. Сепак, овој план бил отфрлен од ЕУ и ММФ.

На 21 март, ЕЦБ објавила дека ќе ги прекине итните нискокаматни заеми од Евросистемот за кипарските банки на 25-ти. Дополнително, „Фајненшл тајмс“ објавил дека претставници на ЕУ, како што се Оли Рен, европски комесар за економски прашања, и Јерун Дајселблум, претседател на Еврогрупата, станале убедени дека „масовниот одлив на капитал“ е неизбежен и со тоа го надминале своето претходно противење на исландското решение.

Критика

Ирската европратеничка Неса Чајлдерс, ќерка на поранешниот претседател на земјата, Ерскин Х. Чајлдерс, прикажала мрачна слика. Таа ги опишала напорите на ЕУ-ММФ како „несоодветна збрка“ и изјавла дека Еврозоната е повеќе дестабилизирана како резултат на тоа. Во својот блог „Шумпетер“, „Економист“ го нарекол спасувачкиот пакет за Кипар „нефер, кратковид и самоуништувачки“.

Локална реакција мини|Членови на ERAS пред Претставничкиот дом во Никозија Кипар доживеал голем број реакции и одговори кон мерките за штедење од планот за спасување. На 8 ноември 2012 година, кипарската крајно левичарска партија изразила протест против штедењето додека преговорите со Тројката сè уште биле во тек. Демонстрантите биле собрани пред Претставничкиот дом држејќи транспаренти и извикувајќи слогани против штедењето. На протестот биле распространети летоци со алтернативни предлози за економијата, со предлози вклучувајќи национализација на банкарството, намалување на армијата и замрзнување на буџетот на армијата, како и зголемување на корпоративниот данок. Членови на Новата интернационалистичка левица исто така, учествувале во протестот.

На 14 ноември, Новата интернационалистичка левица организирала протест против мерките за штедење пред Министерството за финансии во Никозија, заедно со Алијансата против Меморандумот. На протестот, Новата интернационалистичка левица делела летоци, во кои се изразувал ставот дека „ЕУ се обидува да ги оптовари работниците со долговите од пропаѓањето на банкарите“ и дека „доколку тоа се случи, кипарската економија и иднината на новите генерации ќе бидат заложени под хипотека на локални и странски профитери и лихварски банкари“.

Наставниците по договор протестирале пред Претставничкиот дом на 29 ноември против мерките за штедење што ќе остават 992 од нив без работа следната година. Наставниците упаднале во зградата и ги заобиколиле полицајците, влегувајќи во салата на Претставничкиот дом. Наставниците извикувале против банките и сиромаштијата. Протест од инвеститори бил организиран наутро на 11 декември пред Претставничкиот дом, при што демонстрантите повторно упаднале во Домот и ја заобиколиле полицијата. Протестот ги прекинал преговорите на царинскиот комитет на Домот. Демонстрантите биле замолени да заминат за да може комисијата да продолжи со својата работа, а демонстрантите си заминале половина час подоцна.

На 12 декември се одржале голем број протести. Членови на големи семејства протестирале пред Претставничкиот дом против намалувањето на бенефициите што ги дава државата за поддршка на големи семејства. Демонстрантите фрлале јајца и камења кон главниот влез на Домот, а голем број демонстранти направиле обид да влезат во зградата, но биле блокирани од полициските сили што пристигнале да се справат со протестот. Било објавено дека една жена се онесвестила за време на инцидентите. Демонстрантите викале по пратениците да излезат, но не бил даден никаков одговор.

На демонстрантите им се придружиле членови на KISOA (Кипарска конфедерација на организации на лицата со попреченост, Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων), кои марширале од Министерството за финансии до Претставничкиот дом за да протестираат против намалувањето на бенефициите за лицата со попреченост. Подоцна во текот на денот, членовите на синдикатите на наставниците во јавните училишта протестирале пред Министерството за финансии против намалувањето на трошоците за образование, што би можело да резултира со отпуштање на наставници. Синдикатите организирале уште еден протест следниот ден во близина на Претставничкиот дом.

„Харавги“, крајно левичарски весник, објавил дека непосредно пред блокирањето на банкарските депозити, голем број компании што му припаѓаат на семејството на претседателот Анастасијадес префрлиле над 21 милиони долари надвор од Кипар. Анастасијадес ги негирал овие обвинувања. Исто така, голем број кредити издадени на членови на политички партии или службеници во јавната администрација биле целосно или делумно отпишани.

Банкарски депоненти надвор од ЕУ