Делгамукв против Британска Колумбија, 3 SCR 1010, позната и како Делгамукв против Кралицата, Делгамукв-Гисдајва, или едноставно Делгамукв - пресуда на Врховниот суд на Канада што го содржи својот прв сеопфатен приказ на абориџинската титула (посебен вид абориџинско право) во Канада. Народите Гитсан и Ветсуветен побарале абориџинско право на сопственост и надлежност над 58.000 квадратни километри во северозападна Британска Колумбија. Тужителите го загубиле случајот на судењето, но Врховниот суд на Канада делумно ја усвоил жалбата и наредил ново судење поради недостатоци поврзани со поднесоците и третманот на доказите. Во оваа одлука, Судот продолжил да ја опишува „природата и обемот“ на заштитата дадена на абориџинското право на сопственост според член 35 од Уставниот закон од 1982 година, дефинирал како подносителот на барањето може да докаже абориџинско право на сопственост и разјасни како се применува тестот за оправданост од случајот Р против Спароу кога е повредено абориџинското право на сопственост. Одлуката е важна и поради третманот на усните сведоштва како доказ за историско живеење.

Иако голем дел од одлуката е технички обитер дикта (бидејќи било наредено ново судење поради грешки во начинот на кој биле третирани доказите и поднесоците), принципите од Делгамукв биле повторени и сумирани во Чилкотин против Британска Колумбија, 2014 SCC 44. Сè уште немало второ судење во овој случај.

Позадина

Народите Гитксан и Ветсуветен се обидувале да преговараат за надлежност, признавање на сопственоста и самоуправа уште откако Европејците првпат почнале да се населуваат на нивните традиционални земји во текот на 1800-тите години. Канадската федерална влада ја примила декларацијата за побарување на Гитксаните во 1977 година, но Британска Колумбија не сакала да учествува во процесот на територијални побарувања. До 1984 година, Британска Колумбија почнала да дозволува целосна сеча на шумите на територијата на Гитксаните и Ветсуветените без дозвола од наследните поглавари. На 24 октомври 1984 година, триесет и пет наследни поглавари на Гитксаните и тринаесет наследни поглавари на Ветсуветените ја поднеле својата тужба до Врховниот суд на Британска Колумбија.

Описи на домородниот имотен наслов пред случајот Делгамукви

До 1970-тите години, судовите „почнале да го признаваат постоењето на домородни законски права врз земјиштето, покрај оние предвидени со договор или закон“. Во случајот Калдер против Британска Колумбија, Врховниот суд признал дека домородниот имот врз земјиштето се заснова на „историска окупација и поседување“ на нивните традиционални територии и дека „не зависи од договор, извршна наредба или законодавен акт“.

Во случајот Герин против Кралицата, Судот го опишал домородниот имотен наслов како право sui generis, кое не се среќава на друго место во имотното право. Во случајот Канадски Пацифик v Пол, Судот дополнително објаснил: „тоа е повеќе од право на користење и поседување, иако... тешко е да се опише што е тоа повеќе со терминологијата на традиционалното имотно право.“ Во случајот R v Adams, Судот изјавил дека домородниот имотен наслов претставува вид домородно право.

До случајот Делгамукви, ниту еден канадски суд немал детално дефинирано што значи домороден имотен наслов. Покрај тоа, на почетокот на овој случај во 1984 година, членот 35 од Уставниот закон од 1982 година бил релативно нов. Судовите сѐ уште немале дадено значење на ставот (1): „Постојните домородни и договорни права на домородните народи на Канада со ова се признаваат и потврдуваат“, иако неговото значење било прилично добро разработено до моментот кога случајот стигнал до Врховниот суд во 1997 година.

Тужен во име на народите Ветсуветен и Гитксан

Тужениот, роден на 16 мај 1936 година под името „Делгамукви“, бил водач за домородните права на Гитксан, еден од наследните поглавари во Канцеларијата на наследните поглавари на Ветсуветен и претставник на заедничкиот Племенски совет на народите Гитксан и Прва нација Ветсуветен. Во 1997 година, за потребите на судската постапка, името „Делгамукв“ било англицизирано како „Ерл Малдоу“. Во 2010 година, Малдоу бил прогласен и за Придружник на Орденот на Канада за своето сликарство и уметничко творештво. Делгамукв починал на 3 јануари 2022 година на возраст од 85 години.

Судови во Британска Колумбија Тужбеното барање

Во 1984 година, наследните поглавари на Гитксаните и Ветсуветените, во име на своите куќи (родови), побарале признавање на неугаснат домороден имотен наслов и надлежност над територија во северозападна Британска Колумбија со површина од 58.000 квадратни километри, како и надомест за земјиштето што веќе било отуѓено. Делгамукв (англиско име Ерл Малдоу) бил тужител за Гитксаните, додека Гисдај’ва (Алфред Џозеф) бил еден од претставниците на Ветсуветените. Барањето за надлежност било новина. Доколку тоа барање било прифатено, домородните закони би имале предност во случај на судир со покраинското законодавство. Британска Колумбија тврдела дека „тужителите немаат никакво право или интерес врз земјиштето и дека нивното барање за надомест треба да биде насочено кон федералната влада“.

Судењето и одлуката на главниот судија МекИчерн (1991)

Судењето траело 374 дена (318 дена за изведување докази и 56 дена за завршни зборови), од 11 мај 1987 до 30 јуни 1990 година, во Ванкувер и Смитерс, Британска Колумбија.

Гитксаните и Ветсуветените се потпирале на своите усни преданија како доказ за нивниот историски однос кон земјата. Шеесет и еден сведок дале исказ на судењето, при што многумина сведочеле на сопствените јазици со помош на преведувачи. Некои сведоци пееле или опишувале церемонијални песни и изведби поврзани со адаавк (личните родословни истории) на Гитксаните и кунгакс (песна или песни за патеките меѓу териториите) на Ветсуветените. Дел од ова знаење било преточено во карти.

Пресудата на главниот судија Алан МекИчерн била објавена на 8 март 1991 година. Спротивно на претходните судски преседани како Калдер против Британска Колумбија, судијата Мекичерн ги отфрлил барањата на тужителите за домороден имотен наслов, надлежност (самоуправа) и домородни права на териториите. Иако утврдил дека домородните права на Гитксаните и Ветсуветените биле укинати, главниот судија Мекичерн сметал дека Круната дала ветувања почнувајќи од 1859 и 1860 година, кои создале фидуцијарна должност: „да им дозволи на домородните народи, но под услов на општото право на покраината, да користат кое било ненаселено или празно крунско земјиште за средства за егзистенција сѐ додека земјиштето не биде наменето за друга цел.“ Тој исто така ги отфрлил противтужбите на покраината за прогласување дека Гитксаните и Ветсуветените немаат никакво право или интерес на територијата и дека нивното единствено барање за надомест може да биде насочено кон Канада.

Оваа одлука била критикувана и поради начинот на кој се третирале усните докази и поради нејзиниот тон. Главниот судија Мекичерн го опишал животот на Гитксаните и Ветсуветените пред контактот со Европејците како „гнасен, суров и краток“. Тој не признал дека постоеле предконтактни „институции“, туку изјавил дека „тие поверојатно постапувале така поради инстинктот за преживување“. Бил „неспособен да ги прифати адаавк, кунгакс и усните преданија како сигурна основа за детална историја, иако тие можеле да ги потврдат заклучоците засновани на други прифатливи докази“. Тој ја опишал позицијата на Гитксаните и Ветсуветените како „идилична“ и „романтична“. Канадското антрополошко друштво изјавило дека пресудата „без потреба ги отфрла научните докази, е исполнета со етноцентрична пристрасност и е вкоренета во колонијалното верување дека белото општество е по природа супериорно“. Главниот судија Лејмер, пишувајќи во име на мнозинството во Врховниот суд на Канада, забележал дека главниот судија МекИчерн немал корист од образложението во случајот R v Van der Peet, според кое „судовите не смеат да ги потценуваат доказите презентирани од домородните тужители само затоа што тие докази не се усогласуваат целосно со доказните стандарди [што се применуваат во други контексти]“.

Апелациски суд на Британска Колумбија (1993)

Гитксаните и Ветсуветените поднеле жалба. Во периодот помеѓу пресудата на првостепениот суд и жалбата, владата на Британска Колумбија се сменила, од Партијата Социјален кредит во Новата демократска партија. Новата влада се откажала од ставот заземен на судењето во однос на прашањето за укинување на правата, па затоа биле назначени amici curiae за да му помогнат на судот во разгледувањето на тоа прашање.

На 25 јуни 1993 година, петчлениот состав на Апелацискиот суд едногласно ја отфрлил одлуката на судијата Мекичерн дека сите домородни права на тужителите биле укинати. Апелацискиот суд наложил случајот повторно да се разгледува за да се утврдат природата и обемот на тие домородни права. Двајца од судиите, во издвоено мислење, сметале дека треба да се оди уште подалеку и да се дозволи жалба и во однос на прашањето за домородниот имотен наслов, при што и тоа прашање би било вратено на повторно судење.

Врховен суд на Канада

Во март 1994 година, на Гитксаните и Ветсуветените и на Покраината Британска Колумбија им било одобрено право на жалба пред Врховниот суд на Канада. Сепак, тие добиле одложување за да се обидат да постигнат договорно решение. Покраината ги суспендирала тие преговори во февруари 1996 година, по што странките ја продолжиле судската постапка.

Жалбата била разгледувана пред Врховниот суд на Канада на 16 и 17 јуни 1997 година. Шесте судии ја објавиле својата одлука на 11 декември 1997 година. Мислењето на главниот судија Лејмер добило мнозинска поддршка: судиите Кори и Мејџор му се придружиле, а судијката Меклоклин дала согласувачко мислење. На согласувачкото мислење на судијата Ла Форест му се придружила судијката Л’Еро-Дибе, а судијката Меклоклин во голема мера се согласувала и со тоа мислење.

И мнозинството и согласувачкото мислење се согласиле дека било грешка „да се спојат поединечните барања поднесени од 51 куќа на Гитксаните и Ветсуветените во две колективни барања, по едно за секој народ, за домороден имотен наслов и самоуправа“. Судот утврдил дека оваа грешка е доволна причина за ново судење. Затоа, остатокот од мислењето технички претставува obiter dicta, но сепак има големо значење бидејќи подоцна бил повторен и сумиран во случајот Tsilhqot'in Nation v British Columbia.

Мнозинството исто така утврдило дека фактичките заклучоци на првостепениот суд не можат да останат во сила бидејќи пристапот на судијата МекИчерн не бил во согласност со принципите утврдени во случајот Р против Ван дер Пет.

И покрај предизвиците што произлегуваат од користењето на усните преданија како доказ за историски факти, правилата за докажување мора да бидат приспособени за да можат овие докази да се прифатат и да бидат ставени на еднакво рамниште со видовите историски докази со кои судовите се навикнати да работат, а кои во голема мера се состојат од историски документи.

Судијата на судењето, откако одбил да ги прифати или не им дал независна доказна тежина на овие усни преданија, дошол до заклучок дека жалителите не го покажале потребниот степен на окупација за „сопственост“. Доколку судијата правилно ги оценел усните преданија, неговите заклучоци за овие фактички прашања можеле да бидат многу поинакви.

Домороден имотен наслов

Главниот судија Лејмер ја сумира содржината на домородниот имотен наслов:

Доаѓам до заклучок дека содржината на домородниот имотен наслов може да се сумира со две тврдења: прво, дека домородниот имотен наслов го опфаќа правото на ексклузивна употреба и окупација на земјиштето што се држи врз основа на тој наслов за различни цели, кои не мора да бидат аспекти на оние домородни практики, обичаи и традиции кои се составен дел од различните домородни култури; и второ, дека тие заштитени употреби не смеат да бидат неусогласени со природата на врската на групата со таа земја.