мини|300x300пкс|Вкупниот број гласови од народот на претседателските избори во САД е процент од вкупното население на САД. Забележлив е порастот во 1828 година (проширување на правото на глас на белите мажи кои не поседуваат имот), падот од 1890 до 1910 година (кога јужните држави ги лишиле повеќето Афроамериканци и многу сиромашни белци од правото на глас) и уште еден пораст во 1920 година ( проширување на правото на глас на жените ). Овластувањето и лишувањето од право на глас на различни групи е морално и политичко прашање низ историјата на Соединетите Американски Држави.
Правото на глас во Соединетите Американски Држави е регулирано според Уставот на Соединетите Американски Држави и со федералните и државните закони. Неколку уставни амандмани (поточно Петнаесеттиот, Деветнаесеттиот и Дваесетишестиот) бараат правото на глас на граѓаните на САД да не може да се скрати поради раса, боја на кожа, претходна состојба на ропство, пол или возраст (18 години и постари); уставот, како што е првично напишан, не воспоставил никакви такви права во текот на 1787-1870 година, освен што доколку државата дозволила на лице да гласа за „најбројната гранка“ на нејзиното државно законодавно тело, таа требало да дозволи на тоа лице да гласа на избори за членови на Претставничкиот дом на Соединетите Американски Држави. Во отсуство на специфичен федерален закон или уставна одредба, на секоја држава ѝ е дадена значителна дискреција да утврди квалификации за право на глас и кандидатура во рамките на својата надлежност; покрај тоа, државите и јурисдикциите на пониско ниво воспоставуваат изборни системи, како што се избори со голем број или едночлени окружни избори за окружни совети или училишни одбори. Според тоа, правото на глас или лишувањето од право на глас во една држава може да биде построго или поблаго отколку во друга држава. Освен квалификациите за право на глас, правилата и прописите во врска со гласањето (како што е данокот на глас) се оспоруваат уште од доаѓањето на законите на Џим Кроу и сродните одредби кои индиректно ги лишиле од право на глас расните малцинства.
Историска пресвртница бил случајот на Врховниот суд од 1964 година, Рејнолдс против Симс, кој пресудил дека двата дома на сите државни законодавни тела мора да се основаат на изборни единици кои се приближно еднакви по големина на населението, според принципот „еден човек, еден глас“. Одлуките на Воренскиот Суд за два претходни значајни случаи - Бејкер против Кар (1962) и Весбери против Сандерс (1964) - исто така одиграле фундаментална улога во воспоставувањето на националниот изборен систем „еден човек, еден глас“.
Во случаите на окружни или општински избори, системите „победникот добива сè“ во општинските окрузи постојано се оспорувале како разводнувачки за гласачката моќ на расните малцинства, кршејќи го Законот за право на глас. Општо земено, решението за ваквите прекршувања се решава преку усвојување на едночлени окрузи (ЕЧО), но системи на пропорционална застапеност, како што се единствениот непренослив глас и кумулативното гласање, се употребуваат и од крајот на 20 век за да се корегира разводнувањето на гласачката моќ и да им се овозможи на малцинствата да избираат кандидати по свој избор.
Граѓаните кои живеат на териториите на САД не можат да гласаат за претседател на Соединетите Американски Држави. Сепак, оние што живеат во Дистриктот Колумбија можат да гласаат за претседател како резултат на Дваесет и третиот амандман.
Временска линија
1789: Уставот им ја доделил на државите моќта да ги утврдуваат условите за гласање. Општо земено, државите го ограничувале ова право на бели мажи кои поседувале имот или плаќале данок (околу 6% од населението). 1790: Закон за натурализација од 1790 година го ограничил државјанството на „слободни бели лица“. Во практика, само белите машки сопственици на имот можеле да се натурализираат и да стекнат статус на државјани, а со тоа и право на глас. 1792–1838: Слободните црномурести мажи го изгубиле правото на глас во неколку северни држави, вклучувајќи ја Пенсилванија и Њу Џерси. 1792–1856: Укинување на имотниот цензус за белите мажи, од 1792 година (Њу Хемпшир) до 1856 година (Северна Каролина) во периодите на Џеферсонова демократија и Џексонова демократија. Сепак, условите за плаќање данок останале во пет држави во 1860 година — Масачусетс, Род Ајленд, Пенсилванија, Делавер и Северна Каролина. Тие опстанале во Пенсилванија и Род Ајленд до XX век. На изборите во 1820 година, биле дадени 108.359 гласачки ливчиња. Повеќето постари држави со имотни ограничувања ги укинале до средината на 1820-тите, освен Род Ајленд, Вирџинија и Северна Каролина. Ниту една нова држава немала имотен цензус, иако три усвоиле услов за плаќање данок — Охајо, Луизијана и Мисисипи, од кои само во Луизијана тие биле значајни и долготрајни.Engerman, p. 8–9 Претседателските избори во 1828 година биле првите на кои белите мажи без имот можеле да гласаат во огромното мнозинство држави. До крајот на 1820-тите, ставовите и државните закони се промениле во полза на општото избирачко право за белите мажи.Engerman, p. 14. "Property- or tax-based qualifications were most strongly entrenched in the original thirteen states, and dramatic political battles took place at a series of prominent state constitutional conventions held during the late 1810s and 1820s." Излезноста на гласачите нагло се зголемила во текот на 1830-тите, достигнувајќи околу 80% од возрасното бело машко население на |претседателските избори во 1840 година.William G. Shade, "The Second Party System". in Paul Kleppner, et al. Evolution of American Electoral Systems (1983) pp 77-111 Биле поднесени 2.412.694 гласачки ливчиња, пораст што далеку го надминал природниот раст на населението, правејќи ги сиромашните гласачи значителен дел од избирачкото тело. Процесот бил мирен и широко поддржан, освен во државата Род Ајленд, каде што Бунтот на Дор во 1840-тите покажал дека барањето за еднакво избирачко право било широко распространето и силно, иако последователната реформа вклучувала значително имотно барање за секој жител кој бил роден надвор од Соединетите Американски Држави. Последната држава што го укинала имотниот цензус била Северна Каролина во 1856 година. Сепак, условите за плаќање данок останале во пет држави во 1860 година — Масачусетс, Род Ајленд, Пенсилванија, Делавер и Северна Каролина. Тие опстанале во Пенсилванија и Род Ајленд до XX век.Engerman, p. 16 and 35. Table 1 Покрај тоа, многу сиромашни белци подоцна биле лишени од избирачко право. 1868: Државјанството им било загарантирано на сите лица родени или натурализирани во Соединетите Американски Држави со Четиринаесеттиот амандман, поставувајќи ја основата за идните проширувања на избирачкото право. 1869–1920: Некои држави им дозволиле на жените да гласаат. Вајоминг била првата држава што им дала избирачко право на жените во 1869 година. 1870: Петнаесеттиот амандман им забранил на државните власти и на федералната власт да го одземаат правото на глас врз основа на „раса, боја на кожа или претходна состојба на ропство“. Лишување од избирачко право по периодот на Реконструкција започнало набргу потоа. Поранешните конфедеративни држави донеле Закони на Џим Кроу и амандмани за ефективно лишување од избирачко право на афроамериканците и сиромашните бели гласачи преку даноци за гласање, тестови за писменост, клаузули на дедовците и други ограничувања, применувани на дискриминаторски начин. Во овој период, Врховниот суд генерално ги поддржувал напорите на државите за дискриминација на расните малцинства; дури подоцна во XX век овие закони биле прогласени за неуставни. Црномурестите мажи во северните држави можеле да гласаат, но мнозинството Афроамериканци живееле на Југот. 1887: Државјанство им било доделено на домородните Американци кои биле подготвени да се откажат од својата племенска припадност со Зконот на Доус, со што мажите технички стекнале право на глас. 1913: Непосредниот избор на сенатори, воспоставен со Седумнаесеттиот амандман, им го дал на гласачите, наместо на државните законодавни тела, правото да ги избираат сенаторите. 1915: Одлуката на Врховниот суд во случајот Гин против Соединетите Американски Држави утврдила дека употребата на клаузули на дедовците за да им се дозволи на Европејците Американци да гласаат, додека Афроамериканците биле исклучени, е неуставна. 1920: На жените им било загарантирано правото на глас во сите сојузни држави на САД со Деветнаесеттиот амандман. Во практика, истите ограничувања што ја попречувале можноста на сиромашните или небелите мажи да гласаат сега важеле и за сиромашните или небелите жени. 1924: На сите домородни Американци им било доделено државјанство и право на глас, без оглед на племенската припадност. До тој момент, приближно две третини од домородните Американци веќе биле државјани.) И покрај тоа, некои западни држави продолжиле да им забрануваат на домородните Американци да гласаат сè до 1948 година. 1943: На кинеските имигранти им било доделено право на државјанство и право на глас со Законот Магнусон. 1948: Аризона и Ново Мексико станале меѓу последните држави што им доделиле целосно избирачко право на домородните Американци, на што претходно се спротивставувале некои западни држави спротивно на Законот за државјанство на Индијанците од 1924 година. 1954–1955: Мејн им доделил целосно избирачко право на домородните Американци кои живееле во резерватите.) Активистката Луси Николар Пулау (Пенобскот) била првата што гласала според новиот закон. 1961: Жителите на Вашингтон добиле право да гласаат на претседателските избори во САД со Дваесет и третиот амандман. 1962–1964: Настапила историска пресвртница откако Врховниот суд на САД, под водство на главниот судија Ерл Ворен, донел низа значајни одлуки што помогнале да се воспостави националниот изборен систем „еден човек, еден глас“ во Соединетите Американски Држави. Во март 1962 година, Вореновиот суд пресудил во Бејкер против Кар (1962) дека прераспределбата на изборните единици претставува судско решливо прашање, овозможувајќи им на федералните судови да разгледуваат случаи за прераспределба на изборните единици. Во февруари 1964 година, Вореновиот суд пресудил во Весбери против Сандерс (1964) дека изборните единици за Претставничкиот дом на Соединетите Американски Држави морале да бидат приближно еднакви по број на жители. Во јуни 1964 година, Вореновиот суд пресудил во Рејнолдс против Симс (1964) дека двата дома на изборните единици на државните законодавни тела морале да бидат приближно еднакви по број на жители. 1964: Со Дваесетичетвртиот амандман било забрането плаќањето данок да се користи како услов за гласање на федералните избори (само). 1965: Заштитата на регистрацијата на гласачите и гласањето за расните малцинства, подоцна проширена и на јазичните малцинства, била воспоставена со Законот за избирачки права од 1965 година. Ова исто така се применувало за исправка на дискриминаторските изборни системи и изборни единици. 1966: Плаќањето данок и имотните услови за гласање на државните избори биле забранети од Врховниот суд во случајот Харпер против Одборот за избори на Вирџинија, врз основа на Клаузула за еднаква заштита од Четиринаесеттиот амандман. 1971: Возрасните лица на возраст од 18 до 20 години добиле право на глас со Дваесет и шестиот амандман. Ова било усвоено како одговор на протестите против Виетнамската војна, кои тврделе дека војниците што биле доволно возрасни да се борат за својата земја треба да добијат и право на глас.) 1986: Припадниците на вооружените сили на Соединетите Американски Држави и другите униформирани служби, Трговската морнарица, како и другите државјани кои живееле во странство, на бази во САД или на бродови, добиле право на глас преку Закон за гласање во отсуство на униформирани и прекуморски државјани.
Наводи
Извори
Дополнително читање
Pomante, Michael J. (2024). "Cost of Voting in the American States: 2024". Election Law Journal: Rules, Politics, and Policy.
Надворешни врски