Билге Каган (старотуркиски: 𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀 𐰴𐰍𐰣, Bilgä Qaγan; кинески: 毗伽可汗, Píjiā Kèhán; 683 – 25 ноември 734) бил каган на Вториот туркиски каганат од 716/717 до 734 година. Тој бил син на Илтериш Каган, основачот на Вториот туркиски каганат, и постар брат на Ќул Тегин, еден од најзначајните воени водачи на каганатот. Билге Каган бил еден од главните владетели на Турките во првата половина на VIII век, а неговото владеење е особено значајно поради зачуваните Орхонски натписи, меѓу кои се наоѓа и неговиот сопствен споменик.
Потекло и рана кариера
Билге Каган бил роден во 683 година, во периодот кога неговиот татко Илтериш Каган повторно ја воспоставувал туркиската држава во Монголија по востанието против Танската династија. Во кинеските извори неговото лично име е запишано како Ashina Mojilian (阿史那默棘連), додека по неговото искачување на престолот го носел името и титулата Билге Каган.
За време на владеењето на неговиот чичко Капаган Каган, Билге учествувал во воените походи на каганатот. Во овој период Турките воделе борби против различни степски племиња и против Танската империја, а нивната држава достигнала голема политичка и воена моќ. Подоцна Билге станал еден од главните воени и политички претставници на династијата Ашина.
Искачување на престолот
Капаган Каган бил убиен во 716 година, по што на престолот краткотрајно се искачил неговиот син Инал Каган. Неговото наследување предизвикало борба за власт во рамките на владејачката династија. Ќул Тегин, со поддршка на Тонјукук и други претставници на туркиската аристократија, го соборил Инал и Билге бил поставен за каган.
Билге ја презел власта во време кога каганатот бил соочен со сериозна внатрешна нестабилност. Дел од племињата се побуниле или се одделиле, а државата била под притисок и од соседните сили. Билге како каган, Ќул Тегин како врховен воен командант и Тонјукук како негов советник и стратег ја консолидирале власта на централната власт.
Владеење
Главна задача на Билге Каган била повторното воспоставување на политичкото единство на каганатот. Во првите години од неговото владеење биле задушени повеќе востанија на племињата, а дел од групите што претходно го напуштиле каганатот повторно биле потчинети на неговата власт.
Во неговото владеење продолжиле и судирите со соседните народи и држави, вклучувајќи ги Танската династија, Тургешите, Карлуците, Ујгурите и други степски племиња. Односите со Танската империја истовремено вклучувале воени судири, дипломатски контакти и преговори.
Билге Каган владеел во тесна соработка со својот брат Ќул Тегин. По смртта на Ќул Тегин во 731 година, во Орхонскиот регион бил подигнат неговиот меморијален комплекс, чиј натпис содржи важни податоци за историјата на Вториот туркиски каганат.
Смрт и наследство
Билге Каган починал на 25 ноември 734 година. Кинеските извори и подоцнежните истражувања ја поврзуваат неговата смрт со труење, иако деталите за околностите не се целосно јасни. По неговата смрт бил подигнат неговиот меморијален комплекс, а натписот на него бил поставен во 735 година.
По смртта на Билге Каган следел период на политичка нестабилност во Вториот туркиски каганат. Неговиот син Јолиг Каган го наследил престолот, а во следните години се смениле повеќе владетели. Каганатот конечно се распаднал во 744 година по востанието на Ујгурите, Басмилите и Карлуците.
Категорија:Ѓоктурци