Фламанското барокно сликарство — стил на сликарството во јужна Холандија за време на шпанската контрола во 16 и 17 век. Периодот приближно започнал кога Холандската Република била одвоена од регионите на Хабсбуршка Шпанија на југ со повторното освојување на Антверпен од страна на Шпанија во 1585 година и траел до околу 1700 година, кога шпанската хабсбуршка власт завршила со смртта на кралот Карло II. Антверпен, дом на истакнатите уметници Питер Пол Рубенс, Ентони ван Дајк и Јакоб Јорданс, бил уметничка средиште, додека други значајни градови биле Брисел и Гент. Vleighe, p. 1.
Рубенс, особено, имал силно влијание врз визуелната култура од 17 век. Неговите иновации помогнале Антверпен да се дефинира како еден од главните уметнички градови во Европа, особено за контрареформациските слики, а неговиот ученик Ван Дајк станал клучен во воспоставувањето нови насоки во англиската портретна уметност. Другите случувања во фламанското барокно сликарство се слични на оние што се среќаваат во холандското сликарство од Златното двреме, со уметници специјализирани во области како што се историско сликарство, портрет, жанровско сликарство, пределно сликарство и мртва природа.
Општи карактеристики „Фламански“, во контекст на ова и на уметничките периоди како „Фламанските примитивци“ (Ранофламанско сликарство), често ги опфаќал и регионите кои не биле поврзани со современа Фландрија, вклучувајќи го Војводството Брабант и автономното Лиежко епископство. Меѓутоа, до XVII век, Антверпен станал главниот град за иновативна уметничка продукција, главно поради присуството на Рубенс. Брисел бил значаен како седиште на дворот, што подоцна во текот на векот го привлекол Давид Тенирс Помладиот.
Доцниот маниризам Иако сликите создадени кон крајот на XVI век припаѓале на општите северноманиристички и доцноренесансни пристапи кои биле распространети низ Европа, уметниците како Ото ван Вен, Адам ван Норт, Мартен де Вос и семејството Франкен биле особено значајни во поставувањето на темелите за локалниот барок. Помеѓу 1585 и почетокот на XVII век, тие создале многу нови олтарни слики за да ги заменат оние што биле уништени за време на иконокластичките немири во 1566 година. Во истиот период, Франс Франкен Помладиот и Јан Бројгел Постариот станале значајни по своите мали кабинетни слики, на кои често биле прикажувани митолошки и историски теми.
Рубенсов период Петер Паул Рубенс (1577–1640), ученик на Ото ван Веен и Адам ван Норт, поминал осум години во Италија (1600–1608), при што ги проучувал примерите на класичната антика, италијанската ренесанса, како и делата на современиците Адам Елсхајмер и Караваџо. По враќањето во Антверпен, основал значајно ателје, во кое обучувал ученици како Антони ван Дајк, и воопшто извршил силно влијание врз развојот на фламанската уметност. Повеќето уметници кои биле активни во градот во првата половина на XVII век биле директно под влијание на Рубенс.
Специјализации и соработки Фламанската уметност била позната по големиот број соработки што се одвивале меѓу независни мајстори, што делумно било поврзано со локалната тенденција за специјализација во одредена област. Франс Снајдерс бил сликар на животни, а Јан Бројгел Постариот бил ценет по своите пејзажи и слики со растенија. Двајцата уметници работеле со Рубенс, кој обично ги сликал фигурите, како и со други уметници, за создавање заеднички дела.
Иновации Сликарството на цветни мртви природи, кое се развило околу 1600 година кај уметници како Јан Бројгел Постариот, делумно било фламанска иновација,Vlieghe, pp. 207–212. што одекнало во Холандската Република во делата на атверпенскиот Амброзиус Босхарт (1573–1621).Slive, p. 279. Меѓутоа, во Антверпен, овој нов жанр се развил и во специфично католички вид сликарство, цветната гирланда. Други видови слики тесно поврзани со фламанскиот барок биле монументалните ловечки сцени на Рубенс и Снајдерс, како и галериските слики на уметници како Вилем ван Хахт и Давид Тенирс Помладиот.
Историско сликарство
Историското сликарство, кое опфаќало библиски, митолошки и историски теми, теоретичарите од XVII век го сметале за најблагородна уметност. Абрахам Јансенс бил значаен сликар на историски теми во Антверпен помеѓу 1600 и 1620 година, иако по 1609 година Рубенс бил водечката фигура. И Ван Дајк и Јакоб Јорданс биле активни во сликањето монументални историски сцени. По смртта на Рубенс, Јорданс станал најзначајниот фламански сликар. Меѓу другите значајни уметници кои работеле во манирот на Рубенс биле Гаспар де Крејер, кој бил активен во Брисел, Артурс Волфорт, Корнелис де Вос, Јан Косиерс, Теодор ван Тулден, Абрахам ван Дипенбек и Јан Бокхорст. Во втората половина на векот, сликарите на историски теми комбинирале локалното влијание на Рубенс со познавањето на класицизмот и италијанските барокни особености. Меѓу уметниците од овој правец биле Еразмус Квелинус Помладиот, Јан ван ден Хеке, Питер ван Линт, Корнелис Схут и Томас Вилебортс Бошарт. Подоцна во векот, многу сликари се свртеле кон Антони ван Дајк како главно влијание.Vlieghe, pp. 98–104. Меѓу нив биле Питер Тијс, Лукас Франшоа Помладиот, како и уметници кои биле инспирирани и од театарскиот карактер на доцниот барок, како Теодор Бојерманс и Јан-Еразмус Квелинус. Дополнително, фламанската варијанта на караваџизам била изразена кај Теодор Ромбоутс и Жерар Сегерс.
Религиозно сликарство
Рубенс бил тесно поврзан со развојот на барокната олтарна слика. Насликаниот за еснафот на аркебузирите Симнување од крстот триптих (1611–1614; Катедрала на Пресвета Богородица (Антверпен)) — со странични крила на кои биле прикажани Посетата и Претставувањето на Исус во храмот, и надворешни панели на кои биле прикажани Свети Христофор и пустиникот — претставувал важен одраз на идеите на контрареформацијата за уметноста, комбинирани со барокниот натурализам, динамичност и монументалност.Belkin, pp. 113–121. Роже де Пил објаснувал дека „сликарот толку целосно навлегол во изразувањето на својата тема што глетката на ова дело имала моќ да допре и закоравена душа и да ја натера да ги доживее страдањата што ги поднел Исус Христос за да ја искупи.“Martin, Baroque, pp. 20–21.
Портретно сликарство
Иако Рубенс не бил првенствено портретист, неговиот придонес опфаќал рани дела како неговиот Портрет на Бригида Спинола-Дорија (1606, Национална галерија на уметноста, Вашингтон, Д.Ц.), слики на неговите сопруги (Грмушката со орлови нокти и Het Pelsken), како и бројни портрети на пријатели и припадници на благородништвото. Тој извршил и силно влијание врз барокното портретно сликарство преку својот ученик Антони ван Дајк. Ван Дајк станал дворски сликар на Чарлс I и извршил влијание врз подоцнежното англиско портретно сликарство. Други успешни портретисти биле Корнелис де Вос и Јакоб Јорданс. Иако повеќето фламански портрети биле во природна големина или монументални, Гонзалес Кокс и Гилис ван Тилборх се специјализирале за групни портрети во мал формат.
Жанр-сликарство
Жанровските слики, или сцените од секојдневниот живот, биле вообичаени во XVII век. Многу уметници ја следеле традицијата на Питер Бројгел Постариот во прикажувањето теми со селани од „нискиот живот“, иако биле вообичаени и елегантни теми од „високиот живот“, со модерно облечени парови на балови или во градини на љубовта. Адријан Браувер, чии мали слики често прикажувале селани како се тепаат и пијат, и кој особено ги нагласувал нивните претерани и груби однесувања, извршил особено влијание врз подоцнежните уметници. Прикажувањето жени кои извршувале домашни работи, популаризирано во северна Холандија од Питер де Хох и Јан Вермер, не било значајна тема на југот, иако уметници како Јан Сиберехтс до одреден степен ги истражувале овие теми.
Бројгелова традиција
Фламанското жанровско сликарство било силно поврзано со традициите на Питер Бројгел Постариот и претставувало стил кој директно продолжил во XVII век преку копии и нови композиции што ги создале неговите синови Питер Бројгел Помладиот и Јан Бројгел Постариот. Многу од овие дела биле кермеси и сцени на кои биле прикажани селани како учествуваат во други видови забави на отворено, гледани од издигната гледна точка. Уметници во Холандската Република, како фламанскиот уметник Давид Винкбонс и Ролант Савери, исто така создале слични дела, придонесувајќи за популаризација на рустични сцени од секојдневниот живот, тесно поврзани со холандското и фламанското сликарство.
Адријан Браувер и неговите следбеници
Адријан Браувер (1605 или 1606–1638) обично сликал мали сцени со излитени селани кои се тепале, се коцкале, пиеле и генерално покажувале претерано и грубо однесување. Роден во Јужна Холандија, Браувер ги поминал 1620-тите во Амстердам и Харлем, каде што бил под влијание на Франс Халс и Дирк Халс и други уметници кои работеле во слободен сликарски манир. По враќањето во Антверпен околу 1631 или 1632 година, вовел нов и влијателен формат во кој темите биле прикажувани како сцени во ентериер, наместо во екстериер. Тој сликал и експресивни студии на лица, како Горчливиот напиток (прикажан), жанр наречен трони („лица“). Уметноста на Браувер била признаена уште за време на неговиот живот и имала силно влијание врз фламанската уметност. Рубенс поседувал повеќе негови дела во моментот на својата смрт отколку од кој било друг сликар, а уметници како Давид Тенирс Помладиот, Јан ван де Вене, Јос ван Кресбек и Давид Рикарт III продолжиле да работат на сличен начин.
Сцени со елегантвно друштво
Сликите на елегантни парови во најновата мода, често со скриени теми поврзани со љубовта или петте сетила, биле често сликани од Хиеронимус Франкен Помладиот, Луј де Колери, Симон де Вос, Давид Тенирс Помладиот и Давид Рикарт III. „Градината на љубовта“ на Рубенс (ок. 1634–5; Прадо) припаѓала на овие традиции.
Монументални жанровски сцени
Додека сцените со елегантно друштво и делата на Брауер и неговите следбеници често биле со мал формат, други уметници се инспирирале од Караваџо и сликале сцени со голем формат, со театарски карактер, во кои музичарите, играчите со карти и гатачите биле поставени во преден план на композицијата. Овие слики, како и другите дела на караваџистите, главно биле осветлени со силни светлосни ефекти. Адам де Костер, Жерар Сегерс и Теодор Ромбоутс биле главните претставници на овој популарен стил во почетокот на XVII век, кој бил популаризиран од италијанските следбеници на Караваџо, како Бартоломео Манфреди, и од утрехтските караваџисти, како Герит ван Хонтхорст. На Ромбоутс влијаел и неговиот учител Абрахам Јансенс, кој почнал да внесува караваџистички влијанија во своите историски слики уште од првата деценија на XVII век.
Јакоб Јорданс
Јакоб Јорданс, кој станал најзначајниот уметник во Антверпен по смртта на Рубенс во 1640 година, бил добро познат по своите монументални жанровски слики со теми како Кралот пие и Како што старите пеат, така младите свират. Многу од овие слики користеле композициони и светлосни влијанија слични на оние на караваџистите, додека обработката на темите била инспирирана од холандски уметници како Јан Стен.
Бојни сцени
Друг популарен вид сликарство создаден во Ниските Земји биле пејзажите со историски и измислени битки, како и престрелки и разбојништва. Себастијан Вранкс и неговиот ученик Питер Снајерс се специјализирале за овој жанр, а ученикот на Снајерс, Адам-Франс ван дер Мелен, продолжил да ги слика овие теми во Антверпен, Брисел и Париз сè до крајот на векот.
Бамбочанти