Бидгошч

Бидгошч (, , ) — град во северна Полска, на реките Брда и Висла. Со население од 358,614 жители (јуни 2014 г.), и агломерација со повеќе од 470,000 жители, Бидгошч е осми најголем град во Полска. Тој е седиште на Бидгошкиот Округ и ко-главен град, со Торуњ, на Кујавско-поморското Војводство од 1999 година. Претходно, во периодот помеѓу 1947 и 1998, тој бил главен град на Бидгошкото Војводство, и пред тоа, на Поморското Војводство помеѓу 1945 и 1947.

Бидгошч е дел од метрополитенската област Бидгошч-Торуњ, во чии рамки живеат 850,000 жители. Бидгошч е седиште на Универзитетот „Казимир Велики“, Универзитетот за технологија и природни науки, како и медицинскиот факултет при Универзитетот „Никола Коперник“. Во Бидгошч се наоѓаат концертната сала на Поморската филхармонија, оперската куќа Опера Нова и Аеродромот Игнаци Јан Падеревски. Поради својата местоположба помеѓу реките Висла и Одра, и водниот тек на Бидгошчкиот канал, градот е дел од воден систем поврзан преку Нотеч, Варта, Одра, и Елба со Рајна и Ротердам.

Потекло на поимот Бидгошч, првично Бидгошча (женски род), е име заменка од кое вториот дел – 'goszcz' потекнува од 'gost-jь' или 'gost-ja' стар словенски корен кој се однесува на урбана или приградска трговска населба. Други примери за ова се германскиот Требгаст во Баварија, кој до 1028 година бил познат како 'Trěbigost-jь', и Ратгоз во Австрија кој бил познат како 'Radogost-jь'. Исто така постојат голем број на полски имиња на места кои ја користат наставката 'goszcz': како на пример Малогошч и Скорогошч. Бидгошч, сепак, има долга, богата историја на етимолошки промени: во 1239 година познат како Бидгошиам, во 1242 година како castrum quod Budegosta vulgariter nuncupatur (замок, во секојдневниот говор познат како Бидгошча), во 1279 година како Бидгоша, од 1558 година како Бидгошч, до 16. век, и како Бидгошча „рибарско село или камп кој припаѓал на Бидгоста“.

Името 'Бид-гост' содржи архаични елементи од прасловенскиот 'byd' кој постоел како варијанта на глаголот 'израснува' (староруски 'vъzbydati' = стимулира, прасловенски 'bъděti' / 'bъd 'ǫ' = не спие, надгледува),Franciszek Sławski (pod red.), Słownik prasłowiański, Warszawa 1974, s.459 и вообичаениот словрнски 'Goszcz' (огниште). Некои луѓе го идентификуваат името на градот како 'Будоргис', име од 2. век кое е наведено веднаш до селото Калисија на килибарскиот пат.

Историја

Во текот на ранословенскиот период, рибарска населба наречена Bydgozcya ("Bydgostia" на латински), станала упориште на трговските патишта кај Висла. Во 13. век на местото се наоѓал кастелан, спомнат во 1238 година. Градот бил окупиран од тевтонските витези во 1331 година, и вклучен во рамките на нивната монашка држава. Витезите се откажале од градот во 1343 година со потпишувањето на калишкиот договор. Кралот Казимир III му доделил на Бидгошч градски права (повелба) на 19 април 1346 година.Heinrich Gottfried Philipp Gengler: Regesten und Urkunden zur Verfassungs- und Rechtsgeschichte der deutschen Städte im Mittelalter. Volume I, Enke, Erlangen 1863, pp. 403-404 and pp. 976-977. Градот сè повеќе и повеќе се здобил со наплив на Евреи по тој датум. Во 1555 година, сепак, поради притисок од свештенството, Евреите биле протерани и се вратиле со припојувањето кон Прусија во 1772 година. Во 15. и 16. век, Бидгошч бил значително место за трговија со пченица.

Во текот на 1629 година, при крајот на Полско–шведска војна од 1626–29, градот бил освоен од шведски трупи предводени од кралот Густаф II Адолф Шведски. За време на настаните од војната градот претрпел разурнувања.Ludwig Kühnast: Historische Nachrichten über die Stadt Bromberg – Von der Gründung der Stadt bis zur preußischen Besitznahme. Bromberg Berlin Posen 1837, pp 64-68. Градот бил освоен по втор и третпат од Шведска во 1656 и 1657 година за време на втората северна војна. Во третиот поход замокот бил целосно уништен и оттогаш до денес останал во рушевини. По војната само 94 куќи бил населени, 103 останале празни и 35 биле запалени. Предградијата исто така биле значително уништени.Ludwig Kühnast (1837), pp. 112-117.

Бидгошчкиот договор, потпишан во 1657 година од полскиот крал Јан II Казимир и електорот Фридрих Вилхелм од Бранденбург-Прусија, создал воен сојуз помеѓу Полска и Прусија притоа обележувајќи го откажувањето на Прусија од сојузот со Шведска.

Во 1772 година, при првата поделба на Полска, Бидгошч бил стекнат од Кралството Прусија, преименуван во Бромберг, и вклучен во округот Неце во Западна Прусија. Во тоа време, градот бил сериозно заостанат и полунапуштен. Под владеење на Фридрих Велики градот заживеал, посебно со изградбата на каналот од Бромберг до Накел (Накло) кој ги поврзал северниот тек на Висла преку Брда и западниот тек на Нетце, која се влевала во Одра преку Варта.Baedeker, Karl, Northern Germany, London, 1904, p.163.

Во 1807 година, по поразот на Прусија од Наполеон и потпишувањето на тилзитскиот мировен договор, Бромберг станал дел од краткотрајното Варшавското Војводство. Со поразот на Наполеон во Битката на народите во 1815 година, градот бил вратен на Прусија како дел од автономното Големо Позњанско Кнежевство. Во 1871 година, позњанската покраина, заедно со остатокот од Кралството Прусија, станала дел од новоформираното Германско Царство.

Во средината на 19. век, изградбата на источно пруската железница придонела за развојот на Бромберг. Првиот дел, од Шнајденмил (Пила) до Бромберг, бил отворен во јули 1851 година. Градот пораснал од 12,900 жители во 1852 на 57,700 жители во 1910 година – од кои 84% биле Германци и 16% Полјаци.

По првата светска војна, и покрај германското мнозинство во градот, Бромберг бил додаден на реконструктуираната Полска држава со версајскиот договор од 1919 година. Сега официјално повторно Бидгошч, градот припаѓал на Позњанското Војводство. Месното население било потребно за се здобие со полско државјанство или да ја напушти државата. Ова довело до драстичен пад на германското население, чиј број во рамките на градот опаднал на 11,016 жители во 1926 година. Во 1938 година, по територијалните измени, градот станал дел од Поморското Војводство.

Во текот на втората светска војна, Бидгошч бил окупиран од Нацистичка Германија и припоен кон Рајхсгау Данциг-Западна Прусија како седиште на округот Бромберг. На 3 септември 1939 година, кусо по почетокот на војната, во градот се случил инцидентот крвава недела во кој оспоруван број на германски жители на Бромберг биле убиени во анти-германски немири. Инцидентот бил преувеличен во нацистичката пропаганда како оправдување за смртоносните одмазди против полското население по окупацијата на градот од германскити сили на 9 септември.

Историјата на Евреите во Бидгошч завршила со катастрофата во втората светска војна, германската ивазија на Полска, и холокаустот. Еврејското население во градот било испратено во нацистичките смртоносни кампови или било убиено во градот. Според проценките, околу 37,000 жители на Бидгошч – Евреји и други – починале за време на нацистичката окупација.

Во 1945 година Бидгошч бил окупиран од црвената армија. Истата година, градот станал седиште на Поморското Војводство, од кое потоа северниот дел бил одвоен за да се создаде Гдањското Војводство. Останантиот дел од Поморското Војводство бил преимнуван во Бидгошчко војводство во 1950 година.

Население

ГодинаБрој на жители Забелешки1346-1771 3,500 до 5,000 главно полски трговци на пченица и бродари 1771 приближно 1,000 вклучувајќи околу 80% католици. Бројот на жители опаднал како резултат на големата северна војна и чумата која ја донеле борбените сили (1700–1721) 1772 приближно 600August Eduard Preuß: Preußische Landes- und Volkskunde. Königsberg 1835, p. 381. 1780 2,046 без воени лицаJohann Friedrich Goldbeck: Vollständige Topographie des Königreichs Preußen. Teil II, Marienwerder 1789, p. 82-83. 1783 2,562 337 домаќинства, без воени лица, вклучувајќи 27 Евреи (три семејства) 1788 3,077 без воени лицаAugust Karl von Holsche: Der Netzedistrikt, ein Beytrag zur Länder- und Völkerkunde mit statistischen Nachrichten. Königsberg 1793, p. 111. 1792 3,915 без воени лица 1816 6,100 вклучувајќи 41% католици 1831 приближно 8,000 1852 12,900 главно Германци, вклучувајќи 26% католици 1875 31,308Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Provinz Posen - Stadtkreis Bromberg (2006). 1880 34,044 1885 36,294 1890 41,399 вклучувајќи 28,411 протестанти, 11,165 католици, 1,451 Евреи и 372 други лица 1900 52,204 вклучувајќи 34,415 протестанти, 15,663 католици и 1,519 ЕвреиMeyers Konversations-Lexikon. 6. Auflage, Band 3, Leipzig und Wien 1906, p. 448. 1910 57,696 вклучувајќи 37,008 протестанти, 18,539 католици и 2,149 други лица меѓу кои и Евреи 1921 88,000 вклучувајќи 64.000 католици и 22,500 протестанти (24,000 Германци)Der Große Brockhaus. 15. Auflage, Band 3, Leipzig 1929, p. 366. 1939 141,000 1946 134,614 1975 322,657 1998 386,855 2012 368,286 2014 358,614

Знаменитости Најстара градба во градот е црквата „Св. Мартин и Никола“. Станува збор за црква од доцниот готски период со три црковни крила, изградена во периодот помеѓу 1466 и 1502, која поседува слика од доцниот готски период насловена Мадона со роза или Пресветата Богородица на прекрасната љубов од 16. век. Шарениот полихром од 20. век исто така вреди да се напомене.

Црквата „Успение на Пресвета Богородица“ е позната знаменитост на градот. Тоа е мала, готско-ренесансна (вклучува неорененсансни додатоци) црква изградена во периодот помеѓу 1582–1602. Во внатрешниот дел црквата е едноставна со оглед на тоа што нејзиниот мебел бил одземен. Неизненадувачки податок, имајќи предвид дека во 19. век пруските власти го распуштиле Редот на Св. Клер и црквата ја претвориле во магацин, меѓу другите намени. Сепак, црквата вреди да се посети и да се разгледа. Конкретно, полихромот на таванот кој датира од 17. век го привлекува вниманието на секој посетител.

Мелничкиот остров (Wyspa Młyńska) е едно од најспектакуларните места во Бидгошч. Она што го прави уникатен е локацијата во срцето на центарот на градот, само неколку чекори од стариот пазариштен плоштад. Ова место било индустриски центар на Бидгошч во средниот век и стотици години подоцна, и на истото место работела познатата кралска ковачница во 17. век. Голем дел од објектите кои сè уште можат да се видат на островот датираат од 19. век, но таканаречениот бел амбар датира од крајот на 18. век. Сепак, водата, пешачките мостови, историските гето куќи од црвени тули рефлектирани во реките, и зеленилото, вклучувајќи ги старите костени создаваат уникатен амбиент на островот

Хотелот „Орелот“ (Hotel pod Orłem), икона на градската архитектура од 19. век, бил дизајниран од истакнатиот архитект од Бидгошч, Јозеф Швичицки, кој е автор на шеесетина објекти во градот. Изграден во 1896 година, служел како хотел од самиот почеток и првично бил во сопственост на Емил Бернхардт, хотел менаџер школуван во Швајцарија. Фасадата на хотелот покажува форми карактеристични за необарок стилот во архитектурата.

Базиликата „Св. Викентиј Паулски“, изградена во периодот помеѓу 1925 и 1939, е најголема црква во Бидгошч и една од најголемите во Полска. Таа може да смести околу 12,000 луѓе. Оваа монументална црква, моделирана по Пантеон во Рим, била дизајнирана од полскиот архитект Адам Баленстаедт. Најкарактеристичен елемент на неокласичниот храм е куполата од армиран бетон со пречник од 40 метри.

Трите амбари на улицата Гроцка, шивописно сместени на реката Брда во непосредна близина на стариот пазариштен плоштад, се официјален симбол на градот. Изградени кон крајот на 19. век, тие првично биле користени за складирање на жито и слични производи, но сега се користат за изложби од градскиот музеј.

Градот главно се поврзува со вода, спорт, градби во арт нуво стил, крајбрежје, музика, и урбано зеленило. Вреди да се напомене дека во Бидгошч се наоѓа најголемиот парк во Полска (830 ha). Градот исто така некогаш бил познат по својата индустрија.