За други значења видете на појаснителната страница

Кирил Пејчиновиќ-Тетоец (), Свети Кирил Лешочки (1771, Теарце — Лешок, 12 март 1845) — македонскиДАРМ, Бугарски генерален конзулат (БГК) - Солун 1896-1915, мф. Бр. 4278, Но. 181, 20 февруари 1904.Бугарскиот трговски агент во Солун, Атанас Шопов и солунскиот валија Хасан Фехми паша во почетокот на 1904 година имале разговор, при што валијата постојано се оплакувал од Македонците и го прашал Шопов: „Дали Македонците уште бујствуваат во Бугарија?“ На тоа Шопов одговорил: „Како да не бујствуваат паша ефенди кога денес поголем дел од македонското население е во Бугарија, поголемиот дел од жителите на Софија се Македонци; голем дел од офицерите во армијата се Македонци; голем дел од видните чиновници се Македонци; целата македонска интелигенција од Македонија е во Бугарија. Македонска е и толпата по улиците“. По оваа валијата констатирал дека Македонците играат важна улога во Бугарија. На што Шопов додал „многу важна паша ефенди, поважна од секогаш. Улогата на Македонците во судбината и животот на Бугарите воопшто секогаш била важна“. За поткрепување на изнесеното, Шопов го потенцирал придонесот што го дале Македонците на културен план за Бугарите. Во тој контекст ги наведува: отец Паисиј како автор на првата бугарска историја; Кирил Пејчиновиќ и неговото дело кое наводно е на бугарски јазик; Теодосиј Синаитски кој ја отворил првата бугарска печатница во Солун и го испечатил првиот бугарски буквар; потоа Неофит кој го отворил првото бугарско училиште во Габрово поради што се сметал за патријарх на бугарското училиште. Посебен впечаток остава фактот дека за ниту еден од нив не се вели дека е Бугарин, туку се потенцира дека тие се Македонци по род. Истовремено А. Шопов, потенцирал дека Македонците дале значаен придонес и за бугарското црковно прашање. На повторната констатација од страна на валијата дека Македонците принеле значајни заслуги за бугарскиот народ, следи образложение: „не само за бугарскиот, туку и за грчкиот... во време на грчкото востание...“ На крај од разговорот Шопов истакнал:Т ака што гледате паша ефенди какава улога играле секогаш Македонците во животот на бугарскиот народ. Уште поважна играат сега. Ако работата е за оплакување, ние од Бугарија имаме повеќе право од Вас (Турците б.н) да се оплакуваме од Македонците, зошто тие ни ја превзедоа нашата сила, тие ни ги зедоа најдобрите места и служби, тие ни ги превзедоа финансиите и градовите, тие ни ја презедоа војската и нашите министерства, тие ни ја презедоа трговијата, тие презедоа речи си с¢ во Бугарија... Избавете нe од нив заради Бога. просветителски автор и светец, кој сите свои дела ги напишал на народен јазик и заедно со Јоаким Крчовски го претставуваат првото поколение писатели на современата македонска книжевност.

На 16 октомври 2022 година Кирил Пејчиновиќ бил прогласен за светец од страна на Македонската православна црква, а за датум на негова прослава бил определен 25 март.

Животопис

мини|Манастирот Хиландар, каде Пејчиновиќ се замонашил Пејчиновиќ е роден во тетовското село Теарце во 1771 година. Првите почетоци од неговото образование биле во селото Лешок, а потоа продолжил во Дебарскиот манастир „Свети Јован Бигорски“. Меѓутоа, потоа татко му Пејчин решава да го продаде имотот во Теарце и со него и со неговиот чичко Далмант одат во Света Гора, во манастирот Хиландар каде се замонашуваат. По извесно време Кирил се вратил во Тетово, а оттаму заминува во Кичевскиот манастир „Света Богородица Пречиста“.

Во 1801 година Пејчиновиќ станал игумен на Марковиот манастир, кој решил да го обнови. Манастирот бил речиси уништен, меѓутоа Кирил успеал да издејствува помош од верниците, па конаците и манастирот биле обновени. Во наредните 17 години (до 1818 година), тој се занимавал со обновувањето и истовремено оформил манастирска библиотека од собраните ракописи од претходниот век. Додека престојувал во Марковиот манастир ја напишал неговата прва книга Книга сија глаголемаја Огледало, која била отпечатена во 1816 година во Будим.

Доаѓањето во Лешочкиот манастир По дваесет години минати во манастирот, под притисок на грчкиот владика од Скопје, го напуштил Марковиот манастир и се вратил во родното Теарце. лево|мини|Лешочкиот манастир во почетокот на 20 век. Додека престојувал во Теарце започнал да размислува и правел планови како да ја реализира својата желба за да го возобнови Лешочкиот манастир. Пејчиновиќ се зафатил со голема енергија на таа работа. Во Поменикот на Лешочкиот манастир самиот пишува за тешкотиите што требало да се совладаат. Најнапред побарал согласност од месното сиромашно население. Дел од лешочани се противеле на обновувањето на манастирот, но откако поголемиот дел се согласиле, според правилата побарал дозвола од турските власти. Со Полог во тоа време управувал Абдул Рахман-паша. Отец Кирил успеал со помош на ковачите Милош и Трпко и со својата отвореност, ведрина, комуникативност и дипломатија, со голема внимателност да ја добие посакуваната дозвола за обнова на манастирот во с. Лешок од Абдул Рахман-паша. Откако го добил одобрението од пашата, отец Кирил разговарал со парохиските свештеници. Некои му дале поддршка, а некои не, но охрабрен и со силна вера веќе бил решен да ја исполни својата цел. Така го продал својот имот во Теарце и заминал во манастирот.

Од неговото доаѓање во Лешок и Лешочкиот манастир во 1818 година, тој до крајот на својот живот останал во манастирот, каде што и се упокоил на 12 март 1845 година.

Етнички димензии на делото на Пејчиновиќ

thumb|right|Предговор на „Утешение грешним“.|379x379пкс

Современите бугарски стремежи насочени кон културното и историско наследство на Република Македонија не го одминувале ни Пејчиновиќ. Имено, бидејќи на првата страница од книгата „Огледало“ стои дека книгата е напишана „...ради потреби и ползованија препростејшим и не книжним јазиком Болгарским долнија Мисии...“. БАН тврди дека тоа било израз на националната освестеност на тогашните народни маси од Македонија како „Бугари“. Интересно е дека во втората објавена книга „Утешение грешним“ во предговорот, напишан од Теодосиј Синаитски, стои дека книгата била напишана на простиј јазик Болгарскиj долниjа Мисии Скопскиj и Тетовскиj. Неговата книга „Утешение грешним“ е напишана само на простиј јазик, не прецизирајќи поподробно. Виктор Фридман тврди дека Кирил Пејчиновиќ имал „...желба за единствен македонско-бугарски jазик, што ќе биде базиран на компромис меѓу различните диjалекти“.Виктор Фридман, "Модерниот македонски стандарден jазик и неговата врска со модерниот македонски идентитет", "Македонското прашање", "Евро-Балкан Прес", Скопjе, 2003, стр. 250. Блаже Конески тврди дека независно од тоа што Пејчиновиќ го нарекувал неговиот jазик „бугарски“, неговото дело е напишано на тетовски диjалект.Блаже Конески, "За македонскиот литературен jазик", "Култура", Скопjе, 1967, стр. 88. Од друга страна, во едно писмо до Милош Обреновиќ, каде побарал средства за да ја отпечати „Утешение грешним“, тој наведува дека се осмелил да му се обрати на кнезот, иако не бил рамноправен со него, повикувајќи се на духовната љубов „...и нашеја србскија отечество“. Потоа ги призива молитвите на српските светители, како што прави и на крајот од своето „Огледало“. Според Конески, писмото претставува потврда дека во споменатиот период не можело да се говори за јасно издиференцирана национална определба.

Книжевната дејност на Пејчиновиќ

Пејчиновиќ зад себе оставил три книги: првата е Книга сија глаголемаја Огледало, втората е Утешение грешним и последната е Житие на кнез Лазар, од кои отпечатени му се првите две. Делото Житие на кнез Лазар е всушност последната хагиографија во македонската и во јужнословенската книжевност, воопшто. Освен ова, Пејчиновиќ напишал и еден епитаф во кој е сместена целата негова биографија и денеска претставува надгробен натпис на Кирил во манастирот во Лешок.

Огледало, 1816

thumb|right|page=6|Првата страница на „Огледало“.

Огледало (1816, Будим) е првата книга на овој наш просветител. Таа е неопходна книга - прирачник за свештеникот при вршење на верските обреди. Првиот дел го сочинуваат молитви и верско-обредни текстови на црковнословенски јазик со македонски народни црти, а вториот дел го сочинуваат беседите напишани на тетовски говор со елементи на скопскиот и други македонски говори. Во првиот дел од книгата, Пејчиновиќ дава коментари на Библијата, а во вториот, во беседите, поучува и критикува. Ги напаѓа суеверието и паганските обичаи на народот. Во овој текст, Пејчиновиќ мошне интересно ја поистоветува верата со народноста. И тој како и Крчовски, ги критикува своите колеги-поповите. Им забележува дека себично се здружиле со Турците и го измачуваат сопствениот народ. Неговата просветителска насоченост се согледува во пропагандата на книгите.

Утешение грешним, 1840

thumb|left|Првата страница од „Утешение грешним“.

Втората книга на Пејчиновиќ е Утешение грешним (1840, Солун) која, иако е продолжение на првата книга, има повеќе значења. Книгата е составена од два дела - молитви и беседи. Пејчиновиќ оваа книга му ја испратил на кнез Милош во Србија, надевајќи се на помош за печатење од христијанскиот владетел. Црковната цензура не го дозволила печатењето на оваа книга (содржела бројни турцизми, а и тетовскиот говор пречел), па Пејчиновиќ, обесхрабрен, сторил напори да се обнови солунската печатница на Теодосија Синаитски. Конечно, на теренот на кој живеел македонскиот народ се отпечатила првата книга на македонски народен говор.

Во делото е поместен предговорот на издавачот (на Теодосија Синаитски). Текстот го содржи Нифонтовиот тропар, кој содржи различни молитви, приказната за војникот Таксиот кој воскреснал од мртвите, а најобемниот и најоригиналниот дел од оваа книга е Поуката за бракот. Како извори за оваа книга послужиле различни беседи на Илија Минијат, Софрониј Врачански и делата на Јоаким Крчовски.

Житие кнеза Лазара Житие кнеза Лазара е книшка за животот на кнезот Лазар, кој го сметал за основач на Лешочкиот манастир.

Значењето на Кирил Пејчиновиќ

Кирил Пејчиновиќ, речиси полуписмен калуѓер, е многу значаен културен деец во нашата историја. Неговите книги напишани на народен јазик, иако не сосем чист, туку со примеси од црковниот и со турски зборови, биле примени од народот со задоволство бидејќи ги разбирал и читал. Нивното печатење било овозможено со помош на македонските занаетчии и трговци. Така се создал поттик и интерес среде народот за книга на народен јазик што ќе биде од далекусежни последици за развитокот и усвојувањето на народниот јазик во писмениот говор во натамошните децении.

Значењето на „Слово на празниците“ на Пејчиновиќ

Оригиналната проповед Слово на празниците на Кирил Пејчиновиќ најсилно ни ги претставува неговите погледи. Оваа проповед се отклонува од традицијата со тоа што проповедите обично поаѓаат од „книшки“ (од Библијата), пример кој потоа може да се догради со примери од животот. Оваа проповед своите примери ги зема од животот, па често пати неговите повикувања на одредена ситуација ни откриваат некое конкретно однесување на нашиот народ од почетокот на минатиот век. Всушност во текстовите на Пејчиновиќ се согледуваат болните вистини за заостанатоста на народот во неговото време.

Кирил Пејчиновиќ во своето дело, со воведување на народниот јазик, но и со животот во кој доследно живеел живот на народен учител кој подучува, оставил скапоцен придонес во македонска култура. Со просветителските идеи за собирање книжно наследство, за пишување и печатење книги на јазик кој ке биде разбирлив станува голем културен деец на македонското просветителство.

Епитафот на Пејчиновиќ

Во 1835, Пејчиновиќ за себе составил надгробен натпис (епитаф) во облик на стихотворба. Ова е најраниот познат авторски пример на пишување стихови на народен говор во развитокот на македонскиот јазик. Епитафот гласи:

Теарце му негово рождение Пречиста и Хилендар пострижение Лешок му е негоо воспитание Под плочава негоо почивание От негово свое отшествие До Христово второ пришествие