Суфизмот или тесавуф (арапски: الْتَّصَوُّف‎; посебна именка: صُوفِيّ‎ ṣūfiyy / ṣūfī, مُتَصَوّف‎ mutaṣawwuf) генерално се опишува како „исламска мистика“, „внатрешна димензија на исламот“ или „мистичкиот феномен на исламот“. Тој претставува мистичен правец во исламот, карактеризиран со „специфични вредности, ритуални практики, доктрини и институции“ кои се појавуваат многу рано во историјата на исламот и ја претставуваат „главната манифестација и најважната, централна кристализација“ на мистичките практики во исламот.

Следбениците на суфизмот се нарекуваат суфи (мн. арапски: صُوفِيَّة‎ ṣūfiyyah; صُوفِيُّون‎ ṣūfiyyūn; مُتَصَوُّفَة‎ mutaṣawwufah; مُتَصَوُّفُون‎ mutaṣawwufūn). Историски, суфиите често припаѓале на ṭuruq (буквално „пат“; ред, заедница) формирани околу големи учители, кои се сметале за вели и го следеле синџирот на учители наназад низ времето сè до пророкот на исламот, Мухамед. Овие тарикати се собирале на побожни средби (меџлиси) во простории наречени завии или текиња. Тие се стремат кон усовршување на верата (ихсан), како што е илустрирано во еден хадис: „Ихсан е да Го обожаваш Аллах како да Го гледаш; ако не можеш да Го гледаш, сигурно Тој те гледа тебе“.

Џелаледин Руми (Руми) тврдел дека „суфијата се држи за Мухамед како што тоа го правел Ебу Бекр“. Суфиите го сметаат Мухамед за al‑Insān al‑Kāmil, совршениот човек кој го отелотворува Божјиот моралитет; тие го гледаат како свој водач и како свој најважен духовен предводник.

Историја

Рани корени Суфизмот се појавува во првите векови на исламот како реакција на брзата експанзија на муслиманската држава и растечката материјалност во општеството. Раните суфии биле аскети кои се стремеле кон чистота на срцето и целосна посветеност на Бога. Тие практикувале пост, долги молитви и одрекување од светските задоволства, со цел да го следат примерот на Пророкот Мухамед и неговите најблиски другари.

Во 8 век, фигури како Хасан ал-Басри ја нагласуваат важноста на стравопочитта кон Бога и духовната дисциплина. Во 9 век, суфизмот добива нова димензија преку учењето за љубовта кон Бога. Рабија ел-Адевија, една од најпознатите рани суфиски мистички личности, ја развива идејата дека вистинската вера не се темели на страв од казна или надеж за награда, туку на безусловна љубов кон Создателот.

Во овој период се појавуваат и првите концепти кои ќе станат централни за суфизмот: „фана“ – исчезнување на личното его во Божјото присуство, и „бака“ – трајно постоење во единство со Бога. Овие идеи го одвојуваат суфизмот од обичниот аскетизам и го претвораат во мистичка филозофија која бара внатрешно прочистување и непосредно искуство на божественото.

Со текот на времето, овие рани практики и учења стануваат основа за подоцнежниот развој на суфиските редови и институции, но нивната суштина останува во стремежот кон духовна близина со Бога преку љубов, самоспознавање и одрекување од материјалното.

Класичен развој Во класичниот период, кој се протега од 11 до 13 век, суфизмот добива систематизирана форма и се интегрира во пошироката исламска мисла. Еден од најзначајните мислители е Ал-Газали (1058–1111), кој преку своите дела успева да го помири суфизмот со ортодоксниот ислам. Тој нагласува дека мистичката пракса не е спротивна на шеријатот, туку претставува негово продлабочување преку внатрешно искуство и духовна дисциплина.

Во исто време, поетите и мистиците ја развиваат симболичната и метафоричната димензија на суфизмот. Аттар од Нишапур, со своето дело Конференција на птиците, ја претставува духовната потрага како патување кон вистинската реалност, каде што човекот мора да ги надмине своите слабости за да стигне до Бога. Џалал ад-Дин Руми (1207–1273) ја изразува суштината на суфизмот преку поезија исполнета со љубов и мистичка инспирација, која и денес има глобално влијание.

Од 13 век па натаму, суфизмот се институционализира преку редови и братства, познати како тарикати. Овие духовни заедници развиваат сопствени ритуали и практики – зикр (повторување на Божјите имиња), музика, танц и духовно водење од страна на шејхот. Најпознати меѓу нив се Мевлеви, познати по вртењето на дервишите, Бекташи, кои подоцна ќе имаат силно влијание на Балканот, и Кадирија, еден од најстарите редови.

Суфизмот како тема во уметноста и во популарната култура Суфиите се честа тема во арапската книжевност и во популарната култура, како: „Суфито кој себе се нарекувал џукела“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 63. „Рабија ал-Адавија“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85. „Авицена и Абу Саид“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 98. „Бахаудин“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 97. „Ардабили“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 95. „Халкави“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 84. „Сиапош“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 82. „Абуд од Обдурман“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 77. „Халаби“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 76. „Нахас“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 73. „Барбари и имитаторот“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 72. „Приказната за Фази Раби“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 27. „Рабија“ (Rabia) - турски филм од 1973 година, во режија на Осман Ф. Седен. „Рабија, првата жена-светица“ (Rabia, İlk Kadın Evliya) - турски филм од 1973 година, во режија на Суреја Дуру.

Наводи

Категорија:Ислам Категорија:Мистицизам