мини|300п|Окрузи и географски региони во Војводина мини|300п|Сателитска снимка на Банат Банат е географски регион, административно поделен помеѓу Србија, Романија и Унгарија. Историска престолнина на Банат е Темишвар, кој денес се наоѓа во Романија. Српскиот дел на Банат претежно е сместен во Автономната Покраина Војводина, додека југозападниот дел на Банат (познат како Панчевачки рит) административно припаѓа на белградската општина Палилула. На територија на Војводина, Банат е административно поделен на три округа: севернобанатски, среднобанатски и јужнобанатски. Најголем град на српскиот Банат е Зрењанин (76.511 жители по пописот од 2011 година).
Име
Банат го добил името по титулата бан, а "банати" се нарекувале сите погранични унгарски земји, со који владееле банови. Под Турците сити "банати" пропаднале освен оној во Хрватска, каде банот се сочувал. Српскиот Банат го добил името по историската покраина наречена Тамишки Банат, односно Темишварски Банат. Поимот е установен во своето полно значење дури во текот на 18 век, поточно во 1718 година од Пожаревачкиот мира."Школски лист", Нови Сад во 1859 године Сè до тогаш, за просторот кој го зафаќале Мориш, Тиса и Дунав се употребувале различни називи, според управните единици на тоа подрачје. Во текот на доцниот средновековен период, за време на унгарска власт, просторот помеѓу Моришаѓ, Тиса и Дунав описно бил нарекуван "Тамишка област", на унгарски: Temesköz. За време на турската власт во употреба бил називот Темишварски пашалак (пашалук). Во текот на 16 и 17 век, источните области околу Лугош и Карансебеш припаѓале на Лугошката и карансебешката бановина која била под врховна власт на трансилванските кнезови. За споменатата бановина во службена преписка на латински јазик бил употребуван поимот "banatus" така да пд аголот на угла трансилванските кнезови целата погранична област кон југозапад била наречена "банат". Дури по протерувањата на Турците (1716) овој поим се установил и проширил на целокупното подрачје помеѓу Мориш, Тиса и Дунав.
Географија Српски Банат Во Србија, географското подрачје на Банат е поделено помеѓу 4 округа: Севернобанатски округ, го опфаќа градот Кикинда, Чока, Нови Кнежевац, Кањижа, Сента и Ада, со тоа што трите последни општини географски не се наоѓаат во Банат, туку во Бачка. Среднобанатски округ, го опфаќа градот Зрењанин и општините Нови Бечеј, Нова Црња, Житиште и Сечањ. Јужнобанатски округ, ги опфаќа градовите Панчево и Вршац и општините Опово, Ковин, Ковачица, Алибунар, Бела Црква и Пландиште. Подрачјето на Градот Белград, во чиј состав се наоѓа Општината Палилула, припаѓа на југозападниот дел на српскиот Банат.
Српскиот Банат во голем дел е во состав на Војводина, а ограничен е со течението на Тиса на запад, Дунав на југ, српско-унгарската граница на север и српско-романската на исток. Релјефот на Банат е монотон со исклучок на неколкуте морфолошки целини: Вршачките планини (641 м.н.в.), го вклучуваат Гудуричкиот врв, највисоката кота на Војводина. Тие се најстари дел од Српскиот Банат. Припаѓаат на Панонидите и претставуваат заостанат дел од панонската маса на површината. Вршачките планини претставуаат тип на хорст планина која во средишниот дел е изградена од гнајс (кристалести шкрилци) кои се пробиени со гранити. Нејзиниот раб е прекриен со неогени езерским седименти, пескок и глина. Белоцркванска котлина, се наоѓа јужно од Вршац и е формирана кон крајот на неогенот. Источнобанатската утолеглица, се простира северно од Вршац, сè до Темишвар, претставува плитка потолина спуштена по должината на раседот на чии повисоки страни почнале да се формираат првите песочни акумулативни форми, претходница е на денешното Делиблатско Песочиште. Делиблатско (Големо) Песочиште (македонски јазик Делиблатско (Големо) песочиште), претставува една од најголемите европски песочишта акумулација со површина од 300 км2. Акумулацијата на песок почнала во времето младата ришка глацијација, по исчезнување на Панонското Море (во тоа време езера) и воспоставување на текот на Дунав во низината. Како пречка за навејување на песокот послужила Банатската греда. Изгледот на песочиштето не наликува на пустинските пејзажи како инаку гизамислуваат неупатените. Песочиштето е култивирано, пошумено, па песокот е умртвен за да не би го разнесувал ветерот и на тој начин би ги менувал релјефот. Банатското Песочиште се наоѓа во југоисточниот Банат, се протега од југоисток кон северозапад скоро 60 км, а омеѓена е со алувијалната рамнина на Дунав на југоисток и Тамиш на северозапад, како и населбите Делиблато, Мраморак, Дубовац и Алибунар. Нејзината широчина изнесува 22 км. Надморските височини на песочиштето варираат помеѓу 120 и 240 м.н.в. Таа се снижува од југоисток кон северозапад бидејќи силата на Кошава ослабнува кон Бачка и Срем. Песошчиште во потесна смисла има дилжина од 38 км и широчинаод 11 км. Ја карактеризира брегаст релјеф со дини и меѓудински утолеглици. Правецот на дините се поклопува со правецот на простирање на песочиштето. Највисока дина се издигнува до 194 m надморска височина. Издувните долинки настанале со делувањето на Кошава, а се јавуваат по дното на интерколинските вдлабнувања. Песокот од песочиштето е доста чист, а се состои од кварцевитни и лискуновити зрнца. За потеклото на песокот од песочиштето постојат различнит мислења. Јован Цвијиќ сметал дека песокот е издуван и донесен од дунавскиот нанос пред влезот во Ѓердапската клисура. Од друга страна, Б. Ж. Милојеви бил на мислење дека песокот потекнува од поплавувањата на карпатските реки на нивниот премин во Панонската низина. Банатската лесна зарамнина,ја заобиколува Банатското Песочиште и претставува акумулација со лесна прашина, поситен и пофинг материјал од песок, кој поради помалата тежине, е носен подалеку од песокот од песочиштето и е таложен таму каде ослабнувала транспортната сила на ветрот.
Ромaнски Банат Географското подрачје на романскиот Банат административно е поделено помеѓу жупанијата Тамиш, Караш-Северин, Арад и Мехединци.
Унгарски Банат Унгарскиот дел на Банат административно припаѓа на жупанијата Чонград.
Клима Банат се одликува со панонско степско-континентална клима. Јужниот Банат е потопол од северната половина на овој крај. Температурата преминува 40 °C, додека во Банатското песочиште достигнува дури и 60 °C зпоради загревањето на песокот. Во југоисточниот Банат годишно паѓа околу 700 mm талог, а во северозападниот Банат нешто помалку од (600–670 mm). Песочиштето прима највеќе талог (околу 550 mm годишно), па е суво. Во летната половина од годината во Банат дуваат северозападни и западни ветрови, а зимно време југоисточен ветер. Кошава е најчест и најсилен ветер и највеќе се чувствува во јужниот дел на регијата, помеѓу Дунав и Тамиш.Географске области социјалистичке федеративне републике Југославије, д-р Јован Ђ. Марковић
Води Со оглед на ниско и недисецирано земјиште, во Банат се јавуваат релативно поголем број на водотоци. Покрај Дунав и Тиса, најголеми банатски реки се: Тамиш, Златица, Караш, Брзава (канализирана) и Нера. Тамиш Долг е 440 км, и извира во Романија, а во Србија влегува кај Јаше Томиќ. На делот кој проаѓа низ Србија должината му изнесува 123 км. Тамиш посилно меандрира и се разлева. Во Дунав се влева на неколку места под разни имиња. Регулиран е и пред устието во Дунав е пловен. Овој тек ги пресекува лесните наслаги од Тамишкото лесно плато, изградил долинска рамнина, слегува во алувијалната рамнина на Дунав кај Баранда и до устието тече покрај одделот на лесна тераса. Низ Банат протекува и долна Брзава (168 км), лева притока на Тамиш. Брзава се влева во Тамиш кај Ботош и е канализирана. Бегеј Долг е 254 км и е лева притока на Тиса, во која се влева кај Тител. Бегеј извира во Романија, во Банатските планини. Поради малите падови ис илно колебливиот водостој, Бегеј порано посилно се разлевал по банатската рамница. Затоа покрај природниот тек (Стариот Бегеј) изграден е канал (Нов Бегеј) со должина од 114 км. Тој се простира до Темишвар, а неговата должина на територија на Србија изнесува 75 км. Покрај бегејскиот канал лежи најголемиот град во Банат - Зрењанин. Бегеј до Зрењанин го засекол коритото во лесна тераса, а низводно од овој град до устието го користи старото корито на Тиса. Бегеј на Тиса и дава просечно 50 m³ вода во секунда. Златица Долга е 117 км и доаѓа од Романија како Аранка, а во Тиса се влева кај Ада и Падеј. Караш Само во долиот тек тече низ крајниот југоисточен дел на Банат, и, кон Рама, се влева во Дунав. Уште пократка должина на српска територија има Нера, која е гранична река кон Романија во должина од 27 км. Двете реки извираат во Романија. Езера Некогаш во Банат постоеле многу езера, бари и мочуришта кои се исушени со мелиорациите изведени кон крајот на 18 век и со почетокот на 19 век. Поголеми езера има само јужно од Зрењанин. Тие се претворени во рибници. Постојат и неколку речнички езера покрај Тиса и Дунав. Рибниците Ечке опфаќаат неколку поголеми и повеќе помали езера, меѓу кои најголемо е Белото Езеро. Кај Русанда се наоѓа каливо езеро Русанда (1,2 км2) длабоко само 0,5 до 1,5 m, долго 4 км со дно прекриено со тиња со деблина од 1 m. Со вадење на чакал на неколку места во Банат создадени се поголеми вдлабнатини во кои изданските води образувале вештачки езера. Кај Вршаа се наоѓаат повеќе вакви вештачки езера. Вршачко езеро е долго 900 m, широко околу 300 m и длабоко 6 m. Кај Бела Црква се наоѓа мало вештачко езеро во некогашно место со чакал.
Северно од Банатското песочиште се протега големо Алибунарско мочуриште. После поголеми дождови , особено кога порасне нивото во Тамиш и го зајази отекувањето на Моравица, целото мочуриште станува поплавено.
Историја Рана историја мини|270п|Златна чинија, пронајдена во Велико Свети Николе (македонски јазик Големо Свети Николе), со натпис во кој се споменуваат жупаните Бујла и Бута-ул
Индоевропските народи ја населиле територијата на денешниот Банат во три миграциски бранови кои се датираат во 4200, 3300 и 2800 година пред новата ера. Пред римското освојување во вториот век од новата ера, територијата на денешниот Банат ја населувале индоевропски народи од трачко (Агатирзи, Гети, Дачани) и келтско (Боји, Ерависци) потекло. Трачките народи се споменуваат во Банат од шестио век пред новата ера, а Келти од третиот век пред новата ера. Кон средината на првиот век пред новата ера, дошло до голема борба помеѓу Келтите и Дачаните, која ја предводил Буребиста. Борбата се одиграла на долна Тиса, а поразените Келти, по борбата, ги напуштиле овие краеви. По трачките Дачани подоцна е наречена римската провинција Дакија.
Со почеткот на вториот век од новата ера, за време на владеењето на царот Трајан (98—117), поголем дел од Дакија ја покориле Римјаните. Во освоените области ја основале провинцијата Дакија Феликс (Dacia Felix) која го опфаќала и подрачјето на денешниот Банат. За време на владеењето на цар Хадријан (117—138) спроведена е реоганизација на провинциската управа. Подрачјето на денешен Банат тогаш припаѓало на провинцијата Гора Дакија (Dacia Superior) која по својот главен град Апулуму е нарекувана и Dacia Apulensis. Поради сè поголеми притисоци од страна на различни варварски народи, Римјаните биле приморани да ги напуштат своите дачки провинции за време на владеењето на царот Аурелијан (270—275). Тогаш е напуштено и подрачјето на денешниот Банат во кое Римјаните се задржале само неколку истурени претстражи на самиот лев брег на Дунав.