мини|Веб-страница на библиотеката за наследство на биодиверзитетот Дигитална библиотека, дигитално складиште или дигитална колекција, е онлајн база на податоци на дигитални објекти што може да вклучува текст, фотографии, аудио, видео, дигитални документи или други формати на дигитални медиуми. Објектите може да се состојат од дигитализирана содржина како што се печатени документи или фотографии, како и првично произведени дигитални содржини, како податотеки за обработувачи на текст или објави на социјални медиуми. Покрај зачувувањето содржина, дигиталните библиотеки обезбедуваат средства за организирање, пребарување и враќање на содржината содржана во колекцијата.
Дигиталните библиотеки можат во голема мера да се разликуваат по големина и обем и можат да бидат одржани од страна на поединци или организации. Дигиталната содржина може да се зачува локално или да се пристапи преку компјутерски мрежи. Овие системи за пребарување информации се во можност да разменуваат информации едни со други преку интероперабилност и одржливост.
Историјат Раната историја на дигиталните библиотеки не е добро документирана, но неколку клучни мислители се поврзани со појавата на концептот. Како претходници се споменуваат Паул Отлет и Анри Ла Фонтен и нивниот Mundaneum, обид што започнал во 1895 година со цел собирање и систематско каталогизирање на знаењето во светот, со надеж за покренување за мирот во светот. Визиите за дигиталната библиотека во голема мера биле реализирани еден век подоцна за време на големото ширење на Интернетот, со пристап до книгите и пребарување на документите од милиони лица на Светската мрежа.
Веневар Буш и Џ. Ц. Р. Ликлидер се двајца соработници кои ја унапредиле оваа идеја во тогашната технологија. Буш го поддржувал истражувањето што довело до фрлање на бомбата врз Хирошима. Откако ја видел катастрофата, тој сакал да создаде машина која ќе покаже како технологијата може да доведе до разбирање наместо до уништување. Оваа машина би вклучувала работна маса со два екрани, прекинувачи и копчиња и тастатура. Тој го именувал ова „Мемекс“. На овој начин, поединците би имале пристап до зачуваните книги и податотеки со голема брзина. Во 1956 година, Фондацијата Форд го финансираше Ликлидер за да анализира како библиотеките можат да се подобруваат со технологијата. Скоро една деценија подоцна, неговата книга со наслов „ Библиотеки на иднината “ ја вклучува неговата визија. Тој сакал да создаде систем што ќе користи компјутери и мрежи за човечкото знаење да биде достапно за човечките потреби и повратните информации да бидат автоматски за машински цели. Овој систем содржел три компоненти, корпусот на знаење, прашањето и одговорот. Ликлидер го нарекол прогностички систем.
Раните проекти биле во центарот на создавањето на електронски каталог со картички познат како Онлајн каталог за јавен пристап (OPAC). До 80-тите години на минатиот век, успехот на овие потфати резултирал со замена на традиционалниот каталог на картички од OPAC во многу академски, јавни и специјални библиотеки. Ова им дозволило на библиотеките да преземат дополнителни наградувачки кооперативни напори за поддршка на споделување ресурси и проширување на пристапот до библиотечните материјали надвор од поединечна библиотека.
Ран пример за дигитална библиотека е Информативниот центар за ресурси за образование (ERIC), база на податоци за цитати за образование, апстракти и текстови, создадена во 1964 година и достапна преку DIALOG во 1969 година.
Во 1994 година, дигиталните библиотеки станале доста приметливи во истражувачката заедница поради програмата управувана од NSF во износ од 24,4 милиони американски долари, поддржана заеднички од програмата на DARPA за интелигентна интеграција на информации (I3), НАСА и самиот NSF. Успешни предлози за истражување пристигнале од шест универзитети во САД : Универзитетот Карнеги Мелон, Универзитетот Калифорнија-Беркли, Универзитетот Мичиген, Универзитетот Илиноис, Универзитетот Калифорнија-Санта Барбара и УниверзитетотСтенфорд. Написите од проектите го сумирале нивниот напредок на половина пат во мај 1996 година. Истражувањето на Стенфорд, направено од Сергеј Брин и Лери Пејџ, доведе до основање на Гугл.
Првите обиди за создавање на модел за дигитални библиотеки вклучувале референтен модел на дигитална библиотека ДЕЛОС и рамка 5S.
Терминологија Терминот дигитална библиотека првпат бил популаризиран од страна на Иницијативата за дигитални библиотеки NSF/DARPA/NASA во 1994 година. Со достапноста на компјутерските мрежи, се очекува информатичките ресурси да останат дистрибуирани и достапни колку што е потребно, додека во есејот на Ваневар Буш, како што можеме да размислиме (1945), тие требало да бидат собрани и чувани во Мемекс на секој истражувач.
Терминот виртуелна библиотека првично се користеше заменливо со дигиталната библиотека, но сега првенствено се користи за библиотеки што се виртуелни во други сетила (како што се библиотеки кои собираат дистрибуирана содржина). Во раните денови на дигиталните библиотеки се дискутирало за сличностите и разликите меѓу поимите дигитални, виртуелни и електронски.
Честопати се прави разлика помеѓу содржината создадена во дигитален формат, позната како родена-дигитална и информацијата што е претворена од физички медиум, на пример, хартија, преку дигитализација. Не целата електронска содржина е во формат на дигитални податоци. Терминот хибридна библиотека понекогаш се користи за библиотеки кои имаат и физички колекции и електронски колекции. На пример, Американската меморија е дигитална библиотека во Конгресната библиотека.
Некои важни дигитални библиотеки служат и како долгорочни архиви, како што се arXiv и Интернет архива. Други, како што е Дигиталната јавна библиотека на Америка, бараат да ги направат дигиталните информации од различни институции широко достапни на Интернет.
Видови дигитални библиотеки
Институционални складишта Многу академски библиотеки се активно вклучени во градењето институционални складишта на книгите, трудовите, тезите и другите дела на институцијата, кои можат да бидат дигитализирани или „родени дигитални“. Многу од овие складишта се ставени на располагање на пошироката јавност со малку ограничувања, во согласност со целите на отворен пристап, за разлика од објавувањето на истражувања во комерцијални списанија, каде што издавачите често ги ограничуваат правата за пристап. Институционалните, вистински бесплатни и корпоративни складишта понекогаш се нарекуваат дигитални библиотеки. Софтверот за институционално складиште е дизајниран за архивирање, организирање и пребарување на содржината на библиотеката. Популарните решенија со отворен извор вклучуваат DSpace, EPrints, Digital Commons и Fedora Commons- засновани системи Islandora и Samvera.
Збирки на национални библиотеки Правниот депозит честопати е покриен со законодавството за авторски права, а понекогаш и со закони специфични за законскиот депозит и бара една или повеќе копии од целиот материјал објавен во една земја да бидат доставени за зачувување во институција, обично националната библиотека. Од појавата на електронски документи, законодавството морало да биде изменето за да ги покрие новите формати, како што е амандманот од 2016 година на Законот за авторско право од 1968 година во Австралија.
Оттогаш биле изградени разни видови електронски депозити. Порталот за објавување на британската библиотека и германскиот модел во библиотеката Дојче Национал имаат една точка за мрежни библиотеки, но јавниот пристап е достапен само во читалните во библиотеките. Австралискиот национален систем за електонски депозити ги има истите одлики, но исто така овозможува и далечински пристап од пошироката јавност за поголемиот дел од содржината.
Дигитални архиви Физичките архиви се разликуваат од физичките библиотеки на неколку начини. Традиционално, архивите се дефинираат како:
Оние што содржат примарни извори на информации (обично писма и трудови директно произведени од поединец или организација), а не секундарни извори пронајдени во библиотека (книги, периодични изданија, итн.) ) Имајќи ја нивната содржина организирана во групи наместо во одделни предмети. Имајќи единствена содржина.
Технологијата што се користи за создавање дигитални библиотеки е уште пореволуционерна за архивите бидејќи ги руши вторите и третите од овие општи правила. Со други зборови, „дигиталните архиви“ или „онлајн архивите“, сепак, генерално ќе содржат примарни извори, но тие веројатно ќе бидат опишани поединечно отколку (или како додаток) во групи или збирки. Понатаму, бидејќи тие се дигитални, нивната содржина може лесно да се репродуцира и навистина може да е репродуцирана од друго место. Архивата за текст во Оксфорд обично се смета за најстара дигитална архива на академски физички примарни изворни материјали.
Архивите се разликуваат од библиотеките по природата на одржаните материјали. Библиотеките собираат поединечни објавени книги и серии, или ограничени групи на одделни артикли. Книгите и списанијата што ги чуваат библиотеките не се единствени, бидејќи постојат повеќе примероци и која било дадена копија генерално ќе се покаже како задоволителна како и секоја друга копија. Материјалот во архивите и библиотеките со ракописи е „единствена евиденција за корпоративни тела и трудови на поединци и семејства“.Pitti, D. and Duff, W. M. (2001). Introduction. In Pitti, D. and Duff, W. M., editors, Encoded Archival Description on the Internet, pages 1–6. The Haworth Press, Inc.
Основна одлика на архивите е тоа што тие треба да го чуваат контекстот во кој се создадени нивните записи и мрежата на односи меѓу нив за да се зачува нивната информативна содржина и да се обезбедат разбирливи и корисни информации со текот на времето. Основната одлика на архивите е во нивната хиерархиска организација, изразувајќи го контекстот со помош на архивската врска. Архивските описи се основните средства за опишување, разбирање, добивање и пристап до архивскиот материјал. На дигитално ниво, архивските описи обично се кодираат со помош на форматот Кодиран архивски опис XML. EAD е стандардизирана електронска претстава за архивскиот опис што овозможува да се обезбеди унифициран пристап до детални архивски описи и ресурси во складиштата дистрибуирани низ целиот свет.
Со оглед на важноста на архивите, дефиниран е посветен формален модел, наречен NEsted SeTs for Object Hierarchies (NESTOR),N. Ferro and G. Silvello. NESTOR: A Formal Model for Digital Archives. Information Processing & Management (IP&M), 49(6):1206-1240, 2013. изграден околу нивните необични составни делови. NESTOR се заснова на идејата за изразување на хиерархиските односи помеѓу објектите преку својството на вклучување помеѓу множествата, за разлика од бинарната врска помеѓу јазлите што ги користи дрвото. NESTOR се користи за формално проширување на моделот 5S за дефинирање на дигитална архива како специфичен случај на дигитална библиотека што може да ги земе предвид необичните одлики на архивите.
Одлики на дигиталните библиотеки Предностите на дигиталните библиотеки како средство за лесно и брзо пристапување до книги, архиви и слики од разни видови сега се широко признати од комерцијалните интереси и јавните тела.