Цинцар Марко Костиќ

Марко Костиќ, „Цинцар-Марко“ (Долна Белица 1777 - Шабац, 10/22 февруари 1822) бил војвода на Соколската нахија и кнез на шабачка посавина. За време на Првото српско востание особено се истакнал во борбите на Дрина, кај Лозница и во борбите за Шабац. Учествувал во Битката кај Мишара. Бил член на српската мисија под команда на руската дунавска војска во Букурешт во 1810 година и принцот Милошевиќ ополномоштен на Конгресот на Виена во 1815 година каде што се обратил за помош кај рускиот император Александар I. Бил ранет во Битката кај Дубље во Второто српско востание. Принцот Милош го назначил за принц на шабачка посавина. Во многу борби бил повреден неколку пати. Починал во Шабац во февруари 1822 година.

Потекло детство и младост Цинцар-Марко го викале „Цинцар“, но неговото потекло е македонско.Драгиша Лапчевић, Цинцарство у Србији , Београд 1924, Одговори на посланичка питања у Трговинском гласнику, 1923, 1924, стр. 13. На почетокот на деветнаесеттиот век, кога Марко дошол во Србија, прекарите често биле составен дел од името."Кара"-Ђорђе, „Коџа“ (велики) - Милош, „Чолак“ - Анта, „Узун“ (високи) - Мирко, Милутин „Турчин“, „Бакал“ (трговац) - Милосав, Петар - „Молер“ (сликар). Имена Турака скоро искључиво су двосложна Мула-Јусуф, Мехмед-ага, Кучук (мали) - Алија, Сали-ага, Кулин-капетан, Остроч-капетан, Хаџи-Мосто итд. Во населението на градот доминирала грчко-цинчарската култура, наречена „Цинцар“ Марко.

Марко е роден во 1777 година во Долна Белица од неговиот татко Константин, Коста, по кого го добил името Костиќ. Неговото семејство го празнувало Свети Димитрија - Солунски. И денес во Охридско - струшкиот регион во Македонија има неколку стотици староседелци кои го слават Неговото семејствоСвети Димитрија како слава и се декларираат како Срби.

Од Долна Белица која се наоѓа во подножјето на источната страна на планината Јабланица.Струшка нахија. близу границе са Албанијом. Данас у Доњој Белици, према попису из 2002. само један становник изјашњава се као Србин. Према попису из 1873. у Доњој Белици било је 109 домаћинстава, од којих 28 муслиманским (арнаутских), 40 словенских и 212 цинцарских. Вид. Ethnographie des Vilayets d'Adrianople, de Monastir et de Salonique , Цариград 1878. во близина на Струга, братот на Цинцар-Марко од чичко Цинцар-Јанко Поповиќ (Охрид, 1779 - манастир Раваница, 1833), војвода од Пожаревац и предок на Цинцар-Јанковиќ.Р. Перовић, Грађа за историју Првог српског устанка , Живот Нићифора Нинковића , Београд 1954, стр. 117, Младен Т. Цинцар-Јанковић, Историјски подаци о Цинцар-Јанку Поповићу, војводи пожаревачком , Београд 1943, стр. 1. Јован Цвијић, Балканско полуосрво и Јужнословенске земље, стр. 126.

Поради еден инцидент, семејството на Марко е раселено од Долна Белица. Во Србија дошол околу 1800 година и живеел во Ваљево, се занимавал со трговија.Константин Н. Ненадовић, Живот и дела великог Ђорђа Петровића Кара-Ђорђа врховног вожда, ослободиоца и владара Србије и живот његови војвода и јунака, Беч, штампарија Јована Н. Вернаја, 1883, стр. 643, Милан Ђ. Милићевић, Поменик знаменитих људи у српског народа новијег доба, Београд, Српска краљевска штампарија 1888, Књига Чупићеве задужбине, стр. 796, Андра Гавриловић, Знаменити Срби XIX века, Београд – Загреб, Српска штампарија 1901, 1903, 1904, I књ. Бр. 67, стр. 110, Младен Т. Цинцар-Јанковић, Историјски подаци о Цинцар-Јанку Поповићу, војводи пожаревачком, Београд 1943, стр. 1.

Цинцар-Марко и Цинцар-Јанко поради нивните прекари често се сметаат за Цинцари, иако семејната традиција е експлицитно од српско потекло, па дури и во првите житија од 19 век не се споменуваат како Цинцари.Драгиша Лапчевић се у одговорима на посланичка питања супротставио олаком називању Цинцарима многих првака српског устанка родом из Македоније: „све до два сјајна јунака, такође чисте српске крви чији су потомци одлични грађани наши, до Цинцар-Јанка и Цинцар-Марка, који такве називе добише само зато што, иако чисти Срби из једне класичне области српске, имадоше нагласак мало друкчији од нагласка којим се говори у Тршићу, у Херцеговини и Црној Гори“. Драгиша Лапчевић, Цинцарство у Србији, Београд 1924, Одговори на посланичка питања у Трговинском гласнику, 1923, 1924, стр. 13. Класификацијата на Цинчар Јанко и Цинчар Марко во Цинкаре е последица на политички околности кои немаат врска со нив.

Почетокот на Првото српско востание и борбата во Западна Србија Од самиот почеток на востанието во Ваљевската област во 1804 до 1812 година, кога бил назначен за војвода во Сокол, Цинцар-Марко се борел на бојното поле Дрина, бранејќи ја западната граница на Србија. До 1806 година се борел со Ненадовиќ и често заедно со Цинцар-Јанко, а од Битката кај Мишар во 1806 година бил со Караѓорѓе. Како командант на доброволците „беџари“, Марко учествувал во опсадата и нападот на Шабац на 14/26 јуни 1806 година.В. Стојанчевић, Шабац и Шабачка нахија од избијања Првог устанка до краја кнез-Милошеве владе, Шабац у прошлости 2, Шабац 1980, стр. 29. 14/26. јун 1806. као датум неуспелог напада на Шабац наводе Г. Исаковић у извештају митрополиту Ст. Стратимировићу (Р. Перовић, Први српски устанак, Акта и писма на српском језику , 1, 1804-1808, Београд, 1977, стр. 193) и немачке Франкфуртске новине , а преносе 14. августа Le Moniteur Universel 226 и Journal du Commerce 226, а 15. августа Le Publiciste, вид. Д. Јанковић, Француска штампа о Првом српском устанку , стр. 168. Опишувајќи го овој напад на тврдината Шабац, отец Матеја Ненадовиќ зборува за Цинцар-Марко, кој со своите луѓе упаднал низ градската порта: „. . . Цинчар Марко (Костиќ) од Јалија, најдобриот јунак, решил да нападне на долната капија со сто бејари“.Прота Матеја Ненадовић, Мемоари, Југословенска књига, Београд 1951, стр. 153.

Марко командувал со Бејарите, кои, за разлика од поголемиот дел од српската војска врзани за нивните семејства и домови, биле млади „момчиња“, често со српско потекло, земале плата и како постојана војска постојано биле под оружје.

Битката кај Мишара, Лозница и битките во западна Србија Цинцар-Марко учествувал заедно со Цинчар-Јанко во Битката кај Мишара на 1 август / 14 август 1806 година. Ноќта пред главната битка учествувал на состанокот на командата на српската војска во ровот на Мисара.

По Битката кај Мисара Цинцар-Марко цело време бил со Караѓорѓе: „во сите битки бил со него.“Константин Н. Ненадовић, Живот и дела великог Ђорђа Петровића Кара-Ђорђа врховног вожда, ослободиоца и владара Србије и живот његови војвода и јунака, Беч, штампарија Јована Н. Вернаја, 1883, стр. 643, Милан Ђ. Милићевић, Поменик знаменитих људи у српског народа новијег доба, Београд, Српска краљевска штампарија 1888, Књига Чупићеве задужбине, стр. 796.

Цинцар-Марко особено се истакнал во една од битките на Лозница. Милан Милиќевиќ велел дека Цинцар-Марко „во борбата со некој Турчин“. . . ) се зборувало како за некое чудо“.Милан Ђ. Милићевић, Поменик знаменитих људи у српског народа новијег доба, Београд, Српска краљевска штампарија 1888, Књига Чупићеве задужбине, стр. 796.

Нема информации кога бил со рударскиот војвода Милан Обреновиќ, во тоа време единствениот од најверните соработници на Караѓорѓе.Карађорђе је Милану поред јужног дела Шумадије, поверио управу над југозападом Србије и њеном границом, који је одатле потиснуо Ненадовиће Милан Обреновић био је најоданији сарадник Крађорђев до 1809. године, када почиње да се договора са другим обласним господарима Миленком Стојковићем, Јаковом Ненадовићем о другачијој расподели власти у Србији. Жеља обласних господара била је да задрже самосталност од Карађорђеве централе власти. Цинцар-Марко умрел до смртта на Милан во 1810 година постојано со него.Сима Милутиновић Сарајлија из данас непознатих разлога је био против поверења које је војвода Милан указивао Цинцар-Марку. У касније одбаченом нацрту дела Србијанке у записима који су сачувани, али нису ушли у завршну варијанту спева Милутиновић помиње Цинцар-Марка у стиховима: „И младога Цинцу, Милану љубимцу“

Дипломатска мисија во Букурешт 1810 година Цинцар-Марко бил заедно со Милан Обреновиќ во српската делегација која во 1810 г. во Букурешт под команда на руската Дунавска армија.Поједини чланови делегације, према потреби долазили су у Србију и враћали се поново у Букурешт. Војвода Милан Обреновић је из Букурешта у Србију накратко дошао јула 1810. и присуствовао је састанку са Јаковом Ненадовићем у Ваљеву

Соборот одржан во Белград во ноември и декември 1809 година поминал на 2/14. Декември, со донесување на одлуката за испраќање делегација во Русија, во која како шеф на делегацијата се војводата Миленко Стојковиќ, односно „првиот заменик“, војводата Милан Обреновиќ, архимандритот Хаџи-Мелентије Стефановиќ и Младен Грујовиќ.Уместо Стојковића, на крају је отишао Петар Добрњац. Вид. Радош Љушић, Вожд Карађорђе, биографија , Београд, 2005, стр. 295. Меѓутоа, делегацијата не отишла во Санкт Петербург да ги прими рускиот цар Александар како што било планирано, туку останале прво во Крајова, а потоа во седиштето на Руската команда на Дунав во Букурешт, која ја замениле во текот на 1810 година. Тројцата команданти и генералот принц Петар Иванович Баграцијан (1809), генералниот гроф Николај Иванович Каменски (1810) и фелдмаршалот принцот Михаил Иларионович Голеншчев-Кутузов (1810-1812).

Едно од барањата на српската делегација во Букурешт била руските гарнизони да влезат во сите утврдувања во Србија.

Милан Обреновиќ од Букурешт, за време на руската офанзива во Србија, одржувал врска со епископот Петар I Петровиќ Његош во име на Караѓорѓе.

Цинцар-Марко бил погоден за заминување во странство, бидејќи, меѓу другото, зборувал и неколку странски јазици.

Во Букурешт 16/28. декември 1810 година. Починал војводата Милан Обреновиќ. По смртта на Милан, Марко се вратил во Србија.

Соколски војвода Во летото 1812 г. До Краѓорѓе пристигнале поплаки од соколските кметови против војводата од Соколската Нахија, Петар Николајевиќ Молер, кои Караѓорѓе ги препратил до Управниот совет за да се утврди дали постои негова вина. Големиот суд за време на пресметката со обвинителите утврдил неколку тешки прекршоци, поради што Молер бил приведен.Међутим, Молер је заједно са притвореним Павлом Цукићем и Димитријем Кујунџићем побегао из затвора. Крађорђе је расписао потерницу за њима у којој је наглашено да ако не могу да буду ухваћени да буду убијени. Пошто се Молер покорио Карађорђу потерница је повучена, али је он разрешен своје дотадашње дужности војводе соколске нахије. Милан Ђ. Милићевић, Поменик знаменитих људи у српског народа новијег доба , Београд, Српска краљевска штампарија 1888, Књига Чупићеве задужбине, стр. 796, 387, Радош Љушић, Вожд Карађорђе , биографија, Београд, 2005, стр. 405.

Откако Караѓорѓе го разрешил Петар Николајевиќ Молер, тој го назначил за војвода на Соколската нахија на 17/28 јули 1812 година. Цинцар-Марко. Седиштето на нахијата и командно место бил ровот Бауриќ.Милан Ђ. Милићевић, Поменик знаменитих људи у српског народа новијег доба, Београд, Српска краљевска штампарија 1888, Књига Чупићеве задужбине, стр. 796, Радош Љушић, Вожд Карађорђе, биографија , Београд, 2005, стр. 405.

Тешко достапно и добро укрепено седиште на Соколската Нахија, Србите не успеале да го освојат градот Соко, поради што го држеле под постојана опсада. Наместо Соко-град, изградено е утврдување за новото седиште на Соколскиот округ, Бауричкиот ров, кој се наоѓа на истиот рид (797), под каменот Немиќ. Ровот го изградил војводата Петар Николајевиќ Молер во 1806 година, а ги контролирал и долините Дрина и Љубовиџан. Седиштето на соколскиот судија, судот и менсуланата - пошта биле во ровот на Бауриќ. Имало и други згради и објекти и се споменува поголема кафана на првиот кат. Имало и затворска зграда.