На 24 февруари 2022 г. Русија започнала инвазија на Украина, големо заострување на Руско-украинската војна што започнала во 2014 година. Десетици илјади се загинати во инвазијата. Инвазијата ја предизвикала најголемата бегалска криза во Европа по Втората светска војна. Над 8 милиони Украинци се внатрешно раселени (според податоци од мај 2022 г.), околу 8 милиони ја имаат напуштено државата (според податоци од 3 јануари 2023 г.); по пет седмици од почетокот на инвазијата, Русија го доживеала најголемото иселување од нејзините граници по иселувањето предизвикано од Октомвриската револуција во 1917 г.

На воената офанзива ѝ претходела руско воено трупање на границата со Украина, кое започнало на почетокот на 2021 година, и барања од Русија законски да ѝ се забрани на Украина да се приклучи на НАТО. Во деновите пред инвазијата, Русија ги признала самопрогласените Донечка Народна Република (ДНР) и Луганска Народна Република (ЛНР), по што следела инвазија на руските вооружени сили во регионот Донбас во Источна Украина на 21 февруари 2022 година. Следниот ден, Советот на Руската Федерација изгласал овластување на претседателот на државата за употреба на воена сила надвор од границите на Руската Федерација.

Околу 03:00 UTC (06:00 по московско време, UTC+3) на 24 февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин објавил „специјална воена операција“ во Источна Украина; минути подоцна започнале ракетни напади на места низ цела Украина, вклучително и главниот град Киев. Украинската гранична служба соопштила дека нејзините гранични пунктови со Русија и Белорусија се нападнати. Руски копнени сили имаат влезено на украинска територија околу 05:00 часот по средноевропско време, т.е. два часа подоцна. Претседателот на Украина, Володимир Зеленски, одговорил со воведување воена состојба, прекин на дипломатските односи со Русија и општа мобилизација. Инвазијата добила широка меѓународна осуда, вклучително и наметнати санкции кон Русија и Белорусија, а антивоените протести во Русија биле проследени со масовни апсења.

Инвазијата е наречена најголем воен напад во Европа по Втората светска војна и добила широка меѓународна осуда, вклучително и нови санкции наметнати на Русија. Против инвазијата се одржале глобални протести, додека протестите во Русија биле проследени со масовни апсења. И пред и за време на инвазијата, некои од 30-те земји-членки на НАТО ја имаат вооружено и материјално поддржано Украина.

Заднина

Крим

Крим бил дел од повеќе различни земји и региони, како и независен во својата историја. Нејзиниот јужен брег останал со грчка култура речиси 2.000 години. Внатрешноста била управувана од Бугарите и Хазарите 600 години, потоа 200 години и припаѓале на Киевска Русија, а 200 години на Златната Орда. Околу 1400 година, Кримските Татари биле во можност да бидат независни како Кримско Ханство околу 100 години. За да добијат контрола над крајбрежните региони, тие побарале помош од Отоманското Царство, што не само што ќе им помогне, туку и ќе го направи Кримскиот Хан автономен дел од империјата. Во 1784 година, Руското Царство ги поразила Османлиите, а Крим станал дел од Русија, каде подоцна е формирана Црноморската флота, со база во Севастопол. Крим и соседните региони формирале административен регион со различни имиња. Во 1921 година, Крим станал автономна советска република и се случил прилив на словенски народ, кој трајно ја променил етничката рамнотежа. Во 1945 година, Кримската Автономна Советска Социјалистичка Република била укината и Крим станал област на Руската СФСР. Областа била префрлена на Украинската ССР во 1954 година. Во 1991 година, Крим стана Автономна Република Крим, дел од новата независна држава Украина. Во 1997 година бил потпишан Руско-украинскиот договор за пријателство. Русија ги признала границите на Украина, добила 80 % од Црноморската флота и ги закупила објектите и пристаништето во Севастопол на дваесет години, подоцна биле продолжени до 2042 година.

Во 2014 година, парламентот на Крим прогласил независност и се приклучил на Русија. Украина го прекинала снабдувањето со вода на Крим, што го чини просечниот рускиот даночен обврзник милијарди. На 24 март 2021 година, украинскиот претседател Владимир Зеленски го потпишал Указот бр. 117/2021 со кој се одобрува „стратегијата за деокупација и реинтеграција на привремено окупираната територија на Автономната Република Крим и градот Севастопол“.

Проширување на НАТО

лево|мини|Анти-НАТО протест во Феодосија, Крим, Украина, 6 ноември 2006 година Во 1990 г., Михаил Горбачов предупредил дека изолирањето на САД или Советскиот Сојуз на европскиот континент ќе доведе до влошување на тензиите. Во 1997 година, Горбачов забележал дека проширувањето на НАТО во Источна Европа би било грешка и понижување за Русија.

Во 2006 година, избувнале протести на Кримскиот полуостров откако американски маринци пристигнале во кримскиот град Феодосија за да учествуваат во Морски бриз 2006, заедничка воена вежба на Украина и НАТО. Демонстрантите се соочиле со американските маринци со барикади и со плакати со пароли како „Окупатори одете дома!“ Два дена подоцна, парламентот на Крим го прогласил Крим за „територија без НАТО“; по неколкудневни протести, американските маринци се повлекле од полуостровот.

Во 2008 година, рускиот претседател Владимир Путин зборувал против потенцијалниот пристап на Украина во НАТО.

На 14 септември 2020 година, украинскиот претседател Владимир Зеленски ја одобрил новата Стратегија за национална безбедност, „која предвидува развој на карактеристичното партнерство со НАТО со цел членство во НАТО“.

Во 2021 година, Русија изјавила дека евентуалниот пристап на Украина во НАТО и проширувањето на НАТО воопшто, се егзистенцијални закани за нејзината национална безбедност.

Постсоветски контекст и портокалова револуција По распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, Украина и Русија продолжиле да одржуваат блиски врски. Во 1994 година, Украина се согласила да го напушти својот јадрен арсенал и го потпиша Меморандумот од Будимпешта за безбедносни гаранции под услов Русија, Обединетото Кралство (ОК) и Соединетите Американски Држави (САД) да дадат гаранции против закани или употреба на сила против територијалниот интегритет или политичката независност на Украина. Пет години подоцна, Русија била еден од потписниците на Повелбата за европска безбедност, која „го потврдила вроденото право на секоја земја учесничка да биде слободна да избира или да ги менува своите безбедносни аранжмани, вклучително и договорите за сојуз, како што тие се развиваат“.

Во 2004 година, Виктор Јанукович, тогашниот премиер, бил прогласен за победник на претседателските избори, кои биле главно наместени според пресудата на Врховниот суд на Украина. Резултатите предизвикале негодување во јавноста за поддршка на опозицискиот кандидат Виктор Јушченко, кој го оспорил исходот. За време на бурните месеци на револуцијата, кандидатот Јушченко ненадејно се разболел и набрзо бил откриен од повеќе независни лекарски групи дека бил отруен со диоксин TCDD. Јушченко силно се сомневал дека е вклучена Русија во неговото труење. Сето ова на крајот резултирало со мирна Портокалова револуција, носејќи ги Виктор Јушченко и Јулија Тимошенко на власт, додека Јанукович преминал во опозиција.

Во 2009 година, романскиот аналитичар Јулијан Чифу и неговите соавтори претпоставиле дека во однос на Украина, Русија спроведува ажурирана верзија на доктрината Брежњев, која диктира дека суверенитетот на Украина не треба да биде многу поголем од оној на земјите-членки на Варшавскиот пакт. пред колапсот на советската сфера на влијание во доцните 1980-ти и раните 1990-ти. Во 2009 година, Јанукович ја објавил својата намера повторно да се кандидира за претседател на украинските претседателски избори во 2010 година. Тој победил и бил инаугуриран во 2010 година.

Украинска револуција и војна

лево|мини|Евромајдан протести во Киев, декември 2013 година Протестите на Евромајдан започнале во 2013 година поради одлуката на украинската влада да го суспендира потпишувањето на Договорот за асоцијација меѓу Европската унија и Украина, наместо тоа да избере поблиски врски со Русија и Евроазиската економска унија. По неколкунеделните протести, Јанукович и лидерите на украинската парламентарна опозиција потпишале договор за спогодба на 21 февруари 2014 година со кој се барале предвремени избори. Следниот ден, Јанукович побегнал од Киев пред гласањето за импичмент што му ги одзело овластувањата како претседател. Водачите на рускојазичните источни региони на Украина изјавиле дека продолжуваат со лојалност кон Јанукович, предизвикувајќи ги проруските немири во Украина во 2014 година. Немирите биле проследени со анексијата на Крим од Русија во март 2014 година и војната во Донбас, која започнала во април 2014 година со создавањето на Донечката и Луганската Народна Република, поддржани од Русија.

Во јули 2021 година, Путин објавил есеј со наслов „За историското единство на Русите и Украинците“, во кој тој повторно го потврдил својот став дека Русите и Украинците се „еден народ“. Американскиот историчар Тимоти Снајдер ги опишал идеите на Путин како империјализам. Британскиот новинар Едвард Лукас го опишал како историски ревизионизам. Други набљудувачи го опишале руското раководство како со искривен поглед на модерна Украина и нејзината историја.

Украина и другите европски земји соседни со Русија го обвиниле Путин за обид за руски иредентизам и за спроведување агресивна милитаристичка политика.

Увертира

Зголемување на руската војска Конфликтот започнал со големо воено засилување, првично од март до април 2021 година, а потоа од октомври 2021 до февруари 2022 година. За време на второто воено засилување, Русија упатила барања до САД и НАТО, унапредувајќи два нацрт-договори кои содржеле барања за она што таа го нарекла „безбедносни гаранции“, вклучително и правно обврзувачко ветување дека Украина нема да се приклучи на НАТО, како и намалување на трупите на НАТО и воениот хардвер стационирани во Источна Европа, и се закани со неодреден воен одговор доколку НАТО продолжи да се движи кон „агресивната линија“.

Z (симбол за препознавање) На страните на делови од руската воена опрема бил забележан бел знак со буквата Z, која не е кирилична буква. Тенковите, борбените возила и другата опрема вака означени биле видени на 22 февруари 2022 година. Набљудувачите процениле дека означувањето е мерка за деконфликтирање со цел да се спречат инциденти со пријателски оган.

Кремљ негира планови за инвазија На 19 јануари 2022 година, рускиот заменик-министер за надворешни работи Сергеј Рјбков изјавил дека Русија „не сака и нема да преземе никаква акција од агресивен карактер. Ние нема да ја напаѓаме, удираме и освојуваме Украина“. На 12 февруари 2022 година, советникот за надворешни работи на Кремљ, Јуриј Ушаков, ја опишал дискусијата за „т.н. планирана руска инвазија“ како „хистерија“. На 20 февруари 2022 година, рускиот амбасадор во САД Анатолиј Антонов изјавил дека руските сили „не се закануваат никому... Нема инвазија. Нема такви планови“.

Руски обвинувања На 9 декември 2021 година, рускиот претседател Владимир Путин зборувал за дискриминација на руското население надвор од Русија, велејќи: „Морам да кажам дека русофобијата е прв чекор кон геноцид. Вие и јас знаеме што се случува во Донбас. Тоа секако изгледа многу како геноцид.“ Русија исто така го осудила законот за украински јазик. На 15 февруари 2022 година, Путин изјавил за печатот: „Она што се случува во Донбас е токму геноцид“. Новинските медиуми забележале дека мајчиниот јазик на Зеленски е рускиот јазик.

Руските тврдења за геноцид биле широко отфрлени како недокажани. Неколку меѓународни организации, вклучително и Високиот комесаријат за човекови права на Обединетите нации, Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина и Советот на Европа, објавиле дека не можеле да најдат докази што ги поддржуваат руските тврдења. Наводите за геноцид биле оспорени од Европската комисија како „руска дезинформација“.