mini|Comédie-Française i Paris oppfører m.a. fransk opera. Fransk opera er franskspråklege operaer og operaer skrivne av franske komponistar. Den franske operaen er ein av dei viktigaste operatradisjonane i Europa, og omfattar verk av komponistar som Rameau, Berlioz, Bizet, Debussy, Poulenc og Olivier Messiaen. Mange utanlandske komponistar har òg spelt ei rolle i den franske tradisjonen, mellom anna Gluck, Cherubini, Rossini, Meyerbeer, Offenbach og Verdi.
Den franske operatradisjonen byrja ved hoffet til kong Ludvig XIV hoff med Jean-Baptiste Lully sitt verk Cadmus et Hermione (1673), sjølv om det hadde vore ulike eksperiment med operasjangeren i Frankrike før dette. Lully og librettisten hans Quinault skapte ei form dei kalla tragédie en musique, ei form der dans, musikk og korsong var særleg viktige.Orrey p.34. Den viktigaste etterfølgjaren til Lully var Rameau. Etter at Rameauvar død blei den tyske komponisten Gluck overtalt til å skapa seks operaer til scenen i Paris i 1770-åra. Gluck var påverka av Rameau, men søkte eit meir forenkla uttrykk med større fokus på dramaet. På midten av 1700-talet var ein annan sjanger blitt stadig meir populær i Frankrike: Det dreidde seg om opéra comique, der ariar veksla med talt dialog.Orrey p.45. Frå 1820-åra gjekk smaken for Glucks operaer tilbake til fordel for verk av Rossini. Hans Guillaume Tell var med på å bana veg for ein ny operasjanger, grand opéra, ei form som særleg Giacomo Meyerbeer blei kjend gjennom.Orrey p. 153. Den lettare opéra comique var endå stadig veldig populær som fortolka av komponistar som Boieldieu, Auber og andre. Ein komponist som Hector Berlioz hadde derfor vanskeleg for å slå gjennom; det episke meisterverket hans Les Trusyens, som var kulminasjonen av den gluckske tradisjonen, oppnådde ikkje å bli spelt i ei komplett framsyning i dei fyrste hundre åra etter at Berlioz hadde skrive han.
Andre halvdel av 1800-talet var dominert av Jacques Offenbach og den nye operettesjangeren med vittige og kyniske verk som Orphée aux enfers.Orrey, p. 204. Charles Gounod fekk ein enorm suksess med Faust,Orrey p.154. og Bizet komponerte Carmen, som nok er den mest kjende franske operaen av alle. På denne tida blei Richard Wagner sin musikk sett som ei utfordring av den franske tradisjonen. Det kanskje mest interessante svaret på Wagner var Claude Debussy, med det unike operameisterverket Pelléas eit Mélisande (1902).Se Orrey, p. 216: "A unique distillation of the essence of Wagner". Ravel, Poulenc og Messiaen er òg franske namn frå 1900-talet som er verdt å merka seg.
Byrjinga på fransk opera: Lully mini|Scene frå operaen Atys av Lully.
Dei fyrste operaene som blei sett opp i Frankrike var importerte frå Italia. Den fyrste var La finta Pazza av Francesco Sacrati i 1645. Det franske publikummet gav dei ei lunken mottaking. Noko av grunnen til dette var politisk, då desse operaene blei fremja av den italienskfødde kardinalen Jules Mazarin (eigentleg Giulio Mazarino), som var fyrsteminister for den unge Ludvig XIV og ein djupt upopulær figur i store delar av det franske samfunnet. Ein annan grunn var musikalsk, ettersom det franske hoffet allereie hadde ei veletablert form for scenemusikk, ballett de cour, som inkluderte sungne element, dans og eit veldig show.Oxford Illustrated History of Opera, p. 33-35. Då to operaer av den største italienske komponisten i samtida, Francesco Cavalli, blei fiaskoar i Paris i høvesvis 1660 og 1662, var utsiktene til at opera skulle bløma i Frankrike dårlege.De to operaer var Xerse og Ercole Amante. Se artiklen om Cavalli i Viking Opera Guide, pp. 189-194. Paradoksalt nok skulle det bli ein italiensk komponist som kom til å gje operaen varig fotfeste i Frankrike og grunnleggja den franske operatradisjonen.
Jean-Baptiste Lully (eigentleg Giovanni Battista Lulli), ein florentinar, var allereie favorittmusikaren til Ludvig XIV. Han var opptatt av å omskapa fransk kultur etter sin smak. Lully hadde ei viss instinkt til å vita nøyaktig kva som ville passa smaken til herren hans og smaken til den franske allmugen generelt. Han hadde allereie komponert musikk for ekstravagante underhaldningar ved hoffet og for teater, inkludert musikk til comédies-ballets som blei oppført som intermezzoar i skodespel av Molière. Men sidan tilhøvet mellom Molière og Lully var bittert og uforsonleg, søkte komponisten ein annan samarbeidspartnar. Han fann dette i Philippe Quinault, som kom til å skriva librettoar til alle Lully sine operaer bortsett frå to. 27. april 1673 blei Lully sin Cadmus et Hermione, som ofte er rekna som den fyrste franske operaen i den eigentlege tydinga over ordet, framført i Paris.Viking Opera Guide, p. 589. En anden kandidat er til titlen som den første franske opera er Robert Camberts Pomone (1671). Det var eit verk i ein heilt ny sjanger som Lully og Quinault kalla tragédie en musique,Også kendt som tragédie lyrique. ei form for opera som var særleg tilpassa den franske smaken. Lully heldt fram med å produsere tragédies a musique og komponerte minst ein av desse kvart år fram til han døydde i 1687. Desse verka var nær synonyme med fransk opera i nesten eit hundreår. Som namnet tyder, var tragedies en musique inspirert av den franske klassiske tragedien i tradisjonen til Corneille og Racine. Lully og Quinault erstatta dei forvirrande og barokke plotta som passa meir til italiensk smak, med ein langt klarare struktur i fem akter. Alle dei fem aktene følgde eit universelt mønster: Ein arie der ein av hovudpersonane uttrykte dei inste kjenslene sine blei følgd av resitasjonar blanda med korte ariar (petits airs) som førte handlinga i stykket framover. Akta enda med eit divertissement, det mest slåande trekket ved fransk barokkopera, som gjorde det mogleg for komponisten å oppfylle ønsket til publikum om å oppleve dans, store kor og vakre scenar. Lully og Quinault sitt resitativ var òg tilpassa og forma til dei spesielle krava til det franske språket. Før dei fem aktene i operaen var det ein allegorisk prolog, inspirert av italienarane; prologen blei vanlegvis nytta til å hylla kongen, men i røynda var heile opera ofte ein dårleg skjult smiger, sidan kongen var representert av den edle helten i stykket, henta frå klassiske mytar eller mellomalderleg romantikk. Tragedie en musique var ei kunstform der alle kunststartar, ikkje berre musikken, stod for avgjerande bidrag. Quinault sine vers blei kombinert med kulissar designa av Carlo Vigarani eller Jean Bérain og koreografi av Beauchamp og Olivet, i lag med spektakulære sceneffektar.French Baroque Masters, p. 27. Ein av motstandarane til sjangeren, Melchior Grimm, måtte innrømma: «For å døma er det ikkje nok å sjå det på papir og lesa partituret; ein må ha den visuelle inntrykket frå scenen med.»Girdlestone, p. 111.Generelle henvisninger for dette afsnit: kapitlet om Lully i French Baroque Masters af James R. Anthony; kapitlet "Lulli's Tragédie en musique" i Girdlestone, p. 104ff.; artiklen om Lully i Viking Opera Guide.
Frå Lully til Rameau: Nye sjangrar mini|Bilde frå Médée av Charpentier. Fransk opera var no etablert som ein eigen sjanger. Sjølv om den franske operaen var påverka av italienske forbilde, skilde tragédie en musique seg i aukande grad frå den dominerande forma i Italia, opera seria. Det franske publikummet brydde seg ikkje om kastratsongarar, som var svært populære i resten av Europa, men føretrekte at den mannlege helten blei sungen av ein haute-contre, ei særleg høg tenorstemme. Det dramatiske recitativet var kjernen i operaene til Lully, medan stilen i Italia var blitt redusert til seccorecitativ, der talesongen berre blei leidd av continuospel. Kora og dansane som var sentrale element i dei franske verka, var det få eller ingen av i opera seria. Diskusjonar om den franske i høve til den italienske forma dominerte musikkritikken heile det neste hundreåret, fram til Gluck kom fram til Paris og effektivt sameinte dei to tradisjonar med operareforma si.
Lully hadde ikkje sikra seg stillinga si som den fremste franske komponisten berre gjennom musikalske talent. Faktisk hadde han brukt venskapen sin med kong Ludvig for å sikre seg eit forretningsmessig monopol på offentlege sceneoppføringar av musikk.French Baroque Masters, pp. 6-7. Det var ikkje før etter at Lully død at andre operakomponistar kom ut av skuggen hans. Den viktigaste av desse var nok Marc-Antoine Charpentier,Se kapitlet om Charpentier af H. Wiley Hitchcock i French Baroque Masters, pp. 73ff. som fekk sin einaste tragédie en musique, Medée, sett opp i Paris i 1693. Han fekk ei svært blanda mottaking fordi tilhengjarane til Lully var forferda over Charpentier sin bruk av italienske element i operaen, særleg dei dissonante harmoniane komponisten hadde lært av læraren Giacomo Carissimi i Roma. Likevel er Medée blitt omtalt som «truleg den finaste franske operaen frå 1700-talet.»Viking Opera Guide, p. 204.
Andre komponistar prøvde seg med tragédie en musique i åra etter at Lully var død, mellom anna Marin Marais (Alcyone, 1703), Desstouches (Télémaque, 1714) og André Campra (Tancrède, 1702 og Idomenée, 1712). Campra hadde òg oppfunne ein ny, lettare sjanger, opéra-ballet.Girdlestone, pp. 321-322. Som namnet antydar, inneheldt opéra-ballet endå meir dansemusikk enn tragédie en musique. Emnet for verka var generelt mindre opphøga; plottet følgde ikkje nødvendigvis det frå den klassiske mytologien, og ein tillét komiske element som Lully ellers hadde avvist å nytta i sine tragédies en musique etter Thésée (1675).French Baroque Masters, pp. 28-29. Opéra-ballet bestod av ein prolog følgd av ei rekkje sjølvstendige opptrinn (òg kjende som entrées), som ofte var laust grupperte rundt eit enkelt tema. Dei enkelte opptrinna kunne òg oppførast enkeltvis som actes de ballet. Det fyrste verket til Campra av denne typen, L'Europe Galante (1697), er eit godt eksempel. Kvar av dei fire aktene går føre seg i eit europeisk land (Frankrike, Spania, Italia og Tyrkia) og har ei handling som o alminnelege middelklassefolk.Viking Opera Guide, p. 181. Opéra-ballet fortsette med å vera ein uhyre populær form i resten av barokken. Ein annan populær sjanger på denne tida var pastorale héroïque, ein sjanger som den siste heile operaen til Lully, Acis et Galatée (1686), var skriven i. Pastorale héroïque brukte normalt klassiske emne frå pastoral dikting og var i tre akter, ikkje fem som tragédie en musique.French Baroque Masters, p. 265. På denne tida byrja nokre komponistar òg å eksperimentera med å skriva dei fyrste franske komiske operaer, til dømes Mouret, som komponerte Les Amours de Ragonde i 1714.French Baroque Masters, p. 266.
Rameau mini|Frå ei oppføring av Les Indes galantes i 1961.