Religions

thumb|450px|

La religion es un ensemble de cresenças e de dògmas que definisson lei relacions de l'èsser uman amb lo subrenaturau e lo sacrat e una recoissença de l'existéncia d'un principi superior a l'òme. Es sovent acompanhada per una mitologia permetent d'explicar l'òrdre de l'Univèrs, especialament la mòrt, e de practicas ritualas de seguir per lei membres d'un meteis grop religiós. Dins fòrça religions, existís tanben una classa sociala dedicada a la realizacion dei rites pus complèxs e a l'explicacion dei dògmas per lei fidèus.

Lo periòde d'aparicion dei premierei religions es desconegut mai lo fenomèn es probablament liat a aqueu dei rites funeraris fa mai de ans. Lei crèires pus ancians devián donc èsser similars a l'aninisme. Pasmens, lei concepcions religiosas conoguèron un lent procès de complexificacion. Lo desvolopament d'estructuras socialas mai e mai sofisticadas e lo progrès scientific e filosofic son probablament lei causas d'aqueu mecanisme. Entraïnèron l'aparicion de religions estructuradas a l'entorn de panteons, dotadas d'un clergat organizat e de dògmas relativament estables. Uei, existís ansin quatre grops de religions principaus : lei religions abraamicas monoteïstas derivadas dau culte de Yahve (judaïsme, cristianisme, islam), lei religions indoiranianas basadas sus l'existéncia d'un cicle de reïncarnacions, lei religions tradicionalas africanas relativament pròchas de l'animisme e lei religions tradicionalas de l'Extrèm Orient, egalament fòrça influenciada per l'animisme mai que presentan de trachs eissits de la pensada confucianista ò taoïsta.

L'adesion a una religion, pus rarament a plusors religions, es un trach caracteristic de la màger part dei societats umanas. Dins aquò, de corrents de pensada sceptics ò opausats ai religions existisson (agnostisme, ateïsme). Dempuei lo sègle XIX, an una certana influéncia dins mai d'un país desvolopat mai demòran minoritaris dins lo mond.

La nocion de religion

Lei religions e lei pòbles

Fins au desvolopament important de l'ateïsme durant la Revolucion Industriala au sègle XIX, lo mond aviá una religion qu'èra generalament, dins una region donada, identica per cada abitant. Una tala situacion existís encara dins mai d'un país. Pasmens, amb la multiplicacion dei movements de migracion, la coexisténcia de plusors religions dins un meteis endrech es venguda pus frequenta. Aquò a favorizat la difusion dei religions pus dinamicas ò pus atractivas dins de regions alunchadas de sei tèrras d'origina. Dins d'autrei cas, de grops religiós son de còps obligats de quitar son fogau. L'exemple classic es aqueu de la diaspòra judieva que foguèt, durant son istòria, afectada per plusors crisis grèvas que dispersèron regularament lei judieus dins lo mondEntre lei pus importants : conquista de Palestina per Nabucodonosòr II e deportacion deis Ebrieus a Babilònia, conquista romana de Palestina e repression dei revòutas ebrievas, expulsion dei judieus installats dins lei reiaumes medievaus d'Euròpa Occidentala, Olocaust.... Dins de cas extrèms, coma o mòstra aqueu dei catars, una religion pòu èsser exterminada per un autre grop religiós.

Lei religions son donc d'elements evolutius que pòdon èsser l'objècte de fenomèns, locaus ò universaus, de creissença ò de regression. La concurréncia amb leis autrei religions es lo motor principau d'aquelei transformacions. Pasmens, dempuei lo sègle XIX, la regression dei religions pòu egalament èsser la consequéncia de l'adesion a de corrents filosofics sceptics ò opausats au discors religiós (agnosticisme, ateïsme). Aqueu fenomèn es mai que mai present dins lei regions istoricament crestianas d'Euròpa Occidentala. Per aquela rason, es sovent dich « secularizacion » ò « descristianizacion »(fr) Marcel Gauchet, Le Désenchantement du monde. Une histoire politique de la religion, Gallimard, 1985.(fr) Jean-Claude Monod, La Querelle de la sécularisation, Vrin, 2002..

Lei grops religiós

Lo grop religiós es una comunautat d'èssers umans que partejan una meteissa religion. Es un element que permet d'assegurar l'unitat e la transmission de la religion entre lei generacions. Permet tanben d'unificar de pòbles e de grops culturaus diferents au sen de la religion. Per exemple, es lo cas de « l'umma » qu'es la comunautat formada per l'ensemble dei musulmans(fr) Janine Sourdel e Dominique Sourdel, Dictionnaire historique de l'islam, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige - Dicos Poche », 2004, intrada « Communauté islamique ».. En lo bodisme, lei discípols de Boda prenguèron lo nom de « sangha », mot que pòu èsser traduch per « comunautat »En tota rigor, « sangha » pòu tanben èsser traduch per « multitud »..

Existís tres factors principaus que permèton de mantenir l'unitat d'un grop religiós. Lo premier es l'existéncia d'un cap suprèm (papa, patriarca, califa, dalai lama, grand mèstre...). Lei poders d'un tau cap son variables mai son pron importants per limitar lo desvolopament de trachs especifics susceptibles d'entraïnar la secession d'un sosgrop de la comunautatPer exemple, durant l'Edat Mejana, lo papa aviá lo poder de convocar una crosada ò d'excomunicar un sobeiran.. Un segond factor de coesion son lei referéncias, sovent frequentas, au fondator de la religion son un autre factor d'unitat. Dins la màger part dei religions, aquelei fondators son d'entitats ò d'èssers excepcionaus coma de personas divinas, de profètas ò de savis excepcionaus. Aquel estatut superior justifica de seguir seis ensenhaments ò sei precèptes. Se fau nòtar que, dins la màger part dei religions, i a un liame entre lo fondator de la religion e lo detentor de l'autoritat religiosa suprèma : lo segond es presentat coma lo successor ò lo representent terrèstre dau premier, çò que permet d'assegurar mai son poderPer exemple, a temps passat, lo califa musulman èra considerat coma lo successor de Maomet. En lo catolicisme, lo papa es lo successor de Sant Pèire.. Enfin, un tresen element d'unitat dau grop es l'existéncia de tèxtes sacrats definits e comuns a totei lei membres de la comunautat (Bíblia, Alcoran, Avesta...).

Lei crèires, lei practicas religiós e leis institucions

Lo respècte de crèires e de practicas precís es important dins la màger part dei religions. D'efiech, permet generalament d'assegurar lo sauvament de l'arma dau fidèu, d'autorizar sa reïncarnacion, de li donar accès a un mond superior, de protegir l'Univèrs còntra de poissanças maleficas, etc. Fòrça religions son donc dotadas d'un còrs de prèires ò de foncionaris sacrats. Pòdon èsser encargats d'ensenhar ò d'interpretar lei crèires (bramans indós, rabins judieus, cadis musulmans), de servir d'intermediari entre lo sacrat e lo fidèu (prèires crestians) e de realizar certanei rites. An generalament un estatut e un mòde de vida que lei destrian clarament de la massa dei fidèus ordinaris. Forman ansin sovent una classa sociala dedicada ais activitats sacerdotalas qu'es dicha « clergat ». Dins mai d'una religion, lo clergat es ierarquizat (aiatòllahs e mollahs dins lo clergat chiita).

Un clergat, compres aquelei que son pas ò pauc ierarquizats, exercís una influéncia importanta sus lo grop religiós. Es sovent l'otís que permet au cap suprèm de la comunautat religiosa de mantenir son autoritat e l'unitat dei fidèus en ensenhant lei crèires aprovats e en eliminant lei crèires considerats coma faus (eresias...). Dins aquò, aqueu ròtle centrau pòu tanben favorizar de scissions quand lei divisions regardan lo clergat eu meteis. La scission d'un grop religiós es dicha « esquisma ». Entraïna generalament la formacion de dos grops religiós diferents que sei crèires respectius van, pauc a cha pauc, venir doas religions diferentas. De mai, en despiech dau trabalh dau clergat, l'omogeneïtat d'una religion es rarament totala car, individualament, lei fidèus pòdon aisament adoptar de variacions ritualas leugieras. I a tanben sovent de diferéncias regardant l'importància donada au fach religiós entre lei cresents rigoristas e aquelei que son pus soples sus l'observacion dei practicas.

La question dei practicas es una causa importanta per lei religions. Es sovent l'expression concrèta dau liame entre la comunautat dei fidèus e lo subrenaturau. La bòna realizacion dei rites pus complèxs es generalament un pretzfach dau clergat. Pasmens, dins la vida vidanta, lo rite pus important es puslèu la preguiera, un acte mai ò mens codificat per lo quau un individú ò un grop s'adreiça a una divinitat ò a un èsser designat coma son mediator. N'existís tres tipes principaus : la preguiera d'intercession per demandar un benfach, la preguiera de confession per reconóisser una error e la preguiera de gratitud per regraciar una divinitat. Sei formas son fòrça variablas anant de preguieras individualas silenciosas a de preguieras collectivas menent a d'estats pròches de l'estransi e de l'extasi.

D'un biais pus generau, lei rites utilizan sovent una gestuala acompanhada de paraulas e de cants (processions, ablucions, danças...), de substàncias simbolicas (aiga, òli, vin...), d'objèctes (relíquia...), d'imatges (icònas...) ò de vèstits especifics. Pòdon veire la realizacion d'un sacrifici ai poissanças subrenaturalas. Lei pus importants an generalament luòc a de datas importantas dau calendier (solstici, equinòcci...), a l'ocasion d'eveniments importants de l'existéncia umana (naissença, maridatge...) ò durant de commemoracions d'eveniments liats au fondator de la religion. Dins aquelei cas, lei rites pòdon s'inscriure dins lo quadre de celebracions que forman un calendier de fèstas religiosas. Aquò permet de sacralizar lo temps e es un factor suplementari d'unitat dau grop religiós. Enfin, per completar aquel ensemble, certanei religions an de luòcs de culte destinats a certanei rites e de luòcs sacrats que son l'objècte de romavatges.

Lo divin

Dins fòrça religions, lei poissanças subrenaturalas son exprimidas sota la forma d'una ò de mai d'una divinitat. Lei religions amb una multitud de dieus (indoïsme, paganisme antic, religions mesoamericanas...) son dichas politeïstas. Quand i a solament doas divinitats, sovent engatjadas dins un combat per de principis opausats, se parla de dualismeLo dualisme es ansin una forma particulara de monoteïsme. (mazdaïsme, formas radicalas dau catarisme...Lo catarisme occitan aviá probablament pas agantat aquel estadi d'evolucion. Lo dualisme catar s'obsèrva puslèu en lei formas italianas d'aquela religion, aparegudas après la casuda de Montsegur.). Enfin, pòu i aver una divinitat unica coma dins lei religions abraamicas. Dins aqueu darrier cas, se parla de monoteïsme.

Enfin, dins lo corrent dei procès de difusion e de regression dei religions, d'emprunts entre religions son possibles. Aquò es sovent lo cas quand una religion es remplaçada per una autra : la religion dispareguda laissa una traça dins la religion novèlament dominanta. Dins aqueu cas, se parla de sincretisme. D'exemples d'aqueu fenomèn son la fèsta de Totsants dins lo calendier catolic qu'es probablament una cristianizacion d'una fèsta liada a un culte dei mòrts anterior ò lei diferentei formas de l'islam indonesian qu'an integrat e mantengut de rites anteriors a l'islamizacion de l'archipèu.

Lei religions actualas

Lei religions abraamicas

Lei religions abraamicas son l'ensemble dei religions que revendican de l'eiretatge d'Abraam. Monoteïstas, predominan en Euròpa, en Orient Mejan, en Asia Centrala, en Africa, en Oceania e en AmericaDe religions abraamicas dualistas existián durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana. La pus importanta èra probable la gnòsi e sei derivats. Pasmens, uei, an disparegut ò son vengudas fòrça marginalas..

Lo judaïsme