Pinguinus impennis

Eth gran pingüïn (en gascon) o eth grand pingüin (Pinguinus impennis més tamben Alca impennis) siguec un audeth que non podie pas volar. Apartenhie ara familha des Alcids. Demoraue prèp der Ocean Atlantic e s’escandiguec ena mieitat deth sègle XIX. Ère era soleta espécia moderna deth genre Pinguinus, qu’include tanben d’autes espécies de pingüins de gran talha. Se podie trapar aguest pingüin enes aigües der Atlantic Nòrd, en un airal qu’includie es aigües deth Canadà. Groenlàndia, es Illas Feròe, Norvègia, Irlanda e eth Reiaume Unit. Demoraua tamben més ath sud, ena Nòva Anglatèrra e en eth nòrd d’Espanha. Pendent era sason de reproduccion s’amassaua en colonies sus d’ilhòts arrocalhats pròches dera còsta.

Eth gran pingüin heia de 75 a 85 cm de naut e pesaua aperaquí 5 Kg e açò ne hadie eth membre mès important dera familha des Alcids. Era sua esquia ère nere e sòn vrente blanc. Eth sòn bec ère nere, massís e ponchut e avie barracanades. Ua flapa blanca apareishie dessús de cadun des uelhs der animal pendent era sason de repoduccion. De seguit perdie es flapes e presentave en sòn loc ua raia blanca enter es uelhs. Es sues ales héien 15 cm de longor e açò non deishave pas que volés.

Totun, ère plan bon nadaire e minjave basicaments peishi e crustaci. Ère plan agil en l’aiga més plan malaisit sus era tèrra. Es sòns principals predadors includien es orques, es pigards de coa blanca, es ossi polari e es umans. Es grands pingüins nidaven en colonies plan denses. Era hema ponia sus es arrocs un ueu blanc dab rebats bruns e es dus pairs clocaven er un e er aute pendent sieis setmanes e enquiath moment dera espelida. Es joens deishaven eth pichon dempús tres o quate setmanes e es pairs contunhauen de hèr atencion aths pichons enqüera pendent quauque temps.

Er òme a caçat eth grand pingüin pendent més de 100.000 annades. Aguesta caça prenie ua gran plaça ena cultura des indians d’America que demoraven pròches d’aguest audèth. Ère un manjar més tanben eren un objecte de culte. Es prumèrs europèus qu’esploraren America descurbiren lèu qu’aguest animal ère ua preda aisida de caçar e podie èster utilizat coma esca tara pesca e fornir de plomes ara industria.

Totun, era populacion des grands pingüins ère cada còp més e més petita. Quan es scientifics saberen qu’eren menaçats, divèrses leis sajaren de sauvar aguest audèth més sigueren pas pro. Era sua raretat atirèt era atencion des grands musèus e de colleccionadors privats que cercaven pertot es ueus e era pèth d’aguest pingüin. Atau siguec aucit eth darrièr grand pingüin en Eldey en Islàndia, en 1844. Eth grand pingüin ei mentavut en fòrça libes e eth jornal scientific American Ornithologists Union siguec aperat The Auk era sua onor.

Descripcion Auia de 75 a 85 cm de naut e 5 Kg (1). Eth Grand Pingoïn, erá eth més important representant dera sua familha e tamben de sòn orde, es charadriiformes. Es pingoïns que demorauen en eth nòrd de sòn airal eren més grani que no pas es que demorauen en eth sud. Mascles e hemelhes auien plomes parières més un comportament disparièr. Eth tamanh deth bec e era longor deth femur tamben eren disparièrs.

Era esquia erá de color nere lusent e contrastaua dab eth blanc de sòn vrente. Eth còl e es pautes eren plan cuertes, eth sòn cap qu’erá petit e es ales tamben (6). Lo pingoïn semblaua un shinhau gautut pr’amor qu’auia ua bossa de graissa qu’eth caperaua tà l’isolar deth hreth (7). Pendent eth periode de reproduccion, eth Grand Pingoïn auia ua flapa blanca jos er uelh. Aguesta erá de color avelana e bruna (8) (9).

Dempús dera sason de reproduccion, er audèth mudaua e perdia es sues flapes blanques, remudaua aguestes per ua longa raia blanca e ua linha de plomes grisi der uelh ara aurelha (3). Pendent er ostiu, eth menton e era garganta eren bruns plan hoscs més laguens dera boca qu’erá jaune (4). Pendent er ivern aguest Alcid remudaua e era sua garganta se tornaua blanca (3). Eth bec erá long, d’11 cm (10) e apuntaua tà jos ena sua ponta, e auia luges blanques sus era ramfoteca: enquia set sus era daissa de sus e dotze sus era daissa de jos pendent er ostiu. En ivern n’auien mens (11) (12). Es ales hèien 15 cm de long e es sues ales més longues héien 10 cm (7). Es sues pautes e es sues arpes eren neres e era pèth enter es pautes erá bruna (12). Es pautes plaçades ena extremitat deth cos de l’audèth e açò héia qu’agues plan bona aptitud tà nadar.

Es petits audèths (12) quan gessien des ueus eren grisi e borrilhuts. Es joens auien mens lugats preminents que no pas es adults sus eth bec, auien un còl flapat de blanc e nere (14) e auien pas cap flapa blanca dejós des uelhs més ua linha grisa enter es uelhs (círcols d’un anèl blanc ) qu’arribaua enquias aurelhes (14).

Es brams deth Grand Pingoïn eren un petit coarnament e un bram rauc. Un pingoïn capcionat siguec guardat hent brams e gorgolhs pr’amor qu’erá estressat. Se coneish pas aué coma eren aguests brams més se pot pensar qu’eren com es de pingoïns més petits e benlèu un shinhau més prigonds e més horts.

Abitat Eth Grand Pingoïn demoraua enes aigües costeres der Atlantic nòrd en Canada, eth nòrd-èst des Estats Units, Noruega, Gronlandia, Islandia, Irlanda e era Grand Bretanha, Occitania e tamben eth nòrd d’Espanha (16). Sonque deishaua aguestes aigües tà reproduir-se (11) (17). Es rookeries des Grand Pingoïns se plaçauen ena mar de Baffin e enquiath eth golf de sant-Laurent e en Europa, en Islandia, Noruega e es Ilhes britaniques (18). Es colonies auien de besonh ilhes rocalhoses dab rives inclinades que deishauen aguesti animals d’arribar ben ara mar (13). Aguest factor demesia eth nombre de colonies sonque a un vintenat. Ath cant, ens nins auien d’éster proches de sorgues de manjar e tamben pro luenh deth continent tà demesir era presencia de predadors com er os polar o er òme (19). Sonque set colonies an sigut classades : en Papa Westray, enes Orcades, en Sant-Kilda (Escocia), enes Ilhes Féroé, enter es ilhes de Grimsey e Eldey (Islandia), sus era ilha Funk, proche de Tèrra Naua e Labrador e tamben sus es arroques deth golf de Sant-Laurent.

Quauques estudis diden qu’aguesta espécia tamben se reprodusia en eth Cap Cod, en Massachussets (13). Ena fin deth sègle XVIII e principis deth sègle XIX, er abitat deth Grand Pingoïn demeniguec enquia Funk, Grimsey, Eldey, Sant-Kilda e Sant-Laurent (18). Funk, qu’erá era coloniá més importanta.

Un cop es joens deishauen es nins e endevenien autonòms, es Grand Pingoïns se n’anauen entarath sud, ara fin dera tardor e er inici der ivern (21). Soent se vedien en eth Grand Banc (19). S’an trapat ossi d’aguest animal enquia Florida, on i demoréc pendent eth sègle X auans de Crist, entarath sègle X dempús Crist, en es sègles XVau e XVIIau. Tamben demorauen enes costes franceses, occitanes, espanholes e tamben italianes ena Mediterrània pendent era darrièra glaciacion (18). Eth Grand Pingoïn anaua pas més luenh dera baia de Massachussets en eth sud pendent er ivern. Atau, es ossi trapats en Florida bènleu son ossi objectes d’un negoci indian.

Ecologia Es Grand Pingoïns desmarchauen pauc a pauc e s’ajudauen dab es ales tà avançar peths terrenhs rocalhosi. Quand corrien eren plan malagits e héien petits passi en linha drecha (17). Auien pas guaires predadors naturals, principauments grans mamifèrs marins coma es orques o es pigargs de coa blanca (17). Es ossi polars atacauen de còps es colonies pendent eth moment dera ponduda (24). Era espécia auia pas ua por innata der òme e coma que sabia pas volar e erá malagit en tèrra, erá plan vulnerable.

Sigueren maselats per sòn carn e sòns plomes e dempús tà fornir d’specimens es musèus e es collecions privades (25). Es Grand Pingoïns eren reactius ath brulh més eren pas enjaurats se vedien quauque causa (26). Utilizauen es sòns becs ponchuts tà se devesar quan eren menaçats (17). Se cre qu’aguesti audèths podien viuer enquia 20 a 25 annades. Pendent er ivern, eth Grand Pingoïn desmarchaua més ath sud tot cercant parelha o en petits gropi més jamés tà ua coloniá on podia pas nidar.

Eth Grand Pingoïn erá bon nadador e utilizaua es sues ales tà se propulsar jos era aiga (14). Quan nadaua aishecaua un shinhau eth cap e eth còl enquiath jos (17). Aguesta espécia erá plan abil jos era aigua e podia hér diuerses maniobres en tot nadar (28). Erá cabedís de se cabussar enquias 76 m (29) més normauments sonque enquias 50 m de prigondor (30). Podia tamben éster cabedís de recotar eth alenament pendent 15 minuts, açò vò díder més temps que no pas ua foca (28). Eth Grand Pingoïn erá, donques, cabedís de nadar plan lèu. Demenir era aviadessa e dempús gésser dera aigua tà arribar ara riba.

Dieta Aguest audèth minjaua enes aigües més prigondes més que no pas en aqueres vesitades per d’autes Alcidae (30). Totun, dempús dera periode de reproduccion om podiá trapa’l a més de 500 Km de tèrra. Se pensa que caçaua en grop tà éster més eficaç (30). Es sues victimes eren peishi de 12 a 20 cm de longor, que pesauen de 40 a 50 g e podien arribar a capturar peishi dab era meitat dera sua propia talha.

Era sua capacitat de nadar en grans prigondeses redusia era competicion dab es autes espécias d’Alcidae. Dempús des estudis basats sus es ossi deth grand Pingoïn ena ilha de Funk e tamben pes apreciacions morfologiques e ecologiques auia peishi favorits (31) coma es capelans, es merluçes e quauques crustacis. Ammodytidae tamben eren minjats. Es joens minjauen plancton e benlèu crustacis e peishi regurgitats pes adults (20) (27).

Reproduccion Es Grand Pingoïns començauen a formar parelhes ena prumèra meitat deth mes de mai (32). Se cre qu’es parelhes se formauen tà tota era vita més d’autes teories mos diden que tamben podien auer hilhs dehóra d’aguestes parelhes coma he eth Petit Pingoïn (17) (27). Un còp era parelha heta, heien un nin sus arroques, laguens colonies plan importantas (7) (17). Auans dera reproduccion, es parelhes practicauen ua parada nupcial e mouien eth cap e mostrauen era sua flapa blanca e era sua boca jauna (17). Es colonies eran plan denses: s’estima l’amassada en un nin /m2 de terrenh (17). Es relacions socials se heien laguens es colonies (17). Quand d’autes Alcidae se mesclauen dab aguestes colonies, es Grand Pingoïns heien us de sòn tamanh.

Eth Grand Pingoïn auia sonque un ueu enter era fin de mai e començaments de junh més podiá auer un ueu extra s’eth prumèr erá perdut (28) (32). Era espécia auia un solet ueu dab 400 gr en d’aperaquí 100 m dera ribera (14) (35). Aguest auia ua forma de perada e auia 12,4 cm de longor e 7,6 cm de nautada (36) (24). Er ueu erá blanc jaune tà ocre clar dab disparièrs motius de ponchs e linhes neres, marrons o grisi (14) (37).

Se cre qu’aguestes diferéncies deishauen es pairs arreconeisher es sòns ueus ena coloniá (32). Eth mascle e era hemelha clocaquen eth sòn ueu pendent de 39 a 44 jorns d’incubacion enquia sòn aresclament en eth mes de junh. Totun, tamben se traparen veus enes colonies enquiath mes d’agost (24) (32).

Es pairs, donques, ensenhauen es hilhs coma hér es causes. Pendent eth neishement, eth petit audèth auia tot eth cos caperat d’un pelufòl gris (27). En sonque dus o tres setmanes podia adestrar era maturitat bastadora tà deishar eth nin e anar enquia era aigua, generauments en eth mes de junhsega (24) (32). Es pairs auien cura des petits un cop deishat eth nin e s’auia vist pichons nadant sus era esquia d’adults. Es Grand Pingoïns auien era marjoritat sexual enter es 4 e es 7 ans.

Etimologia e noms