Euròpa () es un continent o una partida d'Eurasia (peninsula occidentala), o quitament d'Eurafrasia, segon lo ponch de vista. Es de còps qualificada de «Continent vièlh», per oposicion al «Mond novèl» (valent a dire America). Lo gentilici es europèu -èa.Forma regulara en occitan, de preferir a la forma artificiala europenc -a*. thumbnail|250px|right|Euròpa vista de l'espaci thumb|300px|Regions d'Euròpa thumb|Euròpa en l'an 1000.
Etimologia
Dins la mitologia grèga, Euròpa filha d'Agenòr (Ευρώπη en grèc) es una princessa feniciana que foguèt raubada per Zèus metamorfosat en taure blanc, e menada sus l'illa de Creta ont donèt naissença a Minòs. Dins las òbras d'Omèr, Ευρώπη es una reina mitologica de Creta e non pas un tèrme geografic. Mai tard, lo mot designèt la Grècia continentala e dempuèi l'an -500 sa significacion s'aplica a tota la tèrra al nòrd.
L'analisi pus comuna d'aqueste mot lo considèra coma una composicion dels mots grècs eurys (« larg ») e ops (« visatge »), mas se tracta sens dobte d'una etimologia incertana. D'autres lingüistas pensan que ven del mot semitic ereb, que vòl dire « trescòl del solelh » (doncas « occident »). Dins una perspectiva asiatica o mièja-orientala, lo solelh trescòla efectivament en Euròpa, la tèrra a l'oèst. E la princessa feniciana (doncas semitica) foguèt plan capturada per Zèus cap al ponent.
Geografia thumbnail|350px|right|Carta de l'Euròpa geografica presentant los relèus Los limits terrèstres d'Euròpa son de còps mal definits. Aquela seria, dins la vision europèa tradicionala, separada d'Asia a l'èst pels monts Orals, lo riu d'Oral, la mar Caspiana e lo massís de Caucàs. Los estreches del Bosfòr e de Gibartar separan Euròpa respectivament d'Asia e d'Africa. Lo continent es bordat a l'oèst per l'ocean Atlantic e al nòrd per l'Artic. La mar Mediterranèa delimita lo continent al sud. Son consideradas europèas Islàndia e las principalas illas de la Mediterranèa - lo cas de Chipre es lo pus discutible, almens sul plan geografic. Fins aquí la delimitacion es clara, mas se complica amb los cases de Russia e de Turquia, classadas politicament en Euròpa, qu'an una brava partida de lor territòri en Asia.
Dins la vision actuala, que fa l'unanimitat, lo contorn d'Euròpa se pòt afinar e imaginar a partir dels Estats membres del Conselh d'Euròpa.
Qualques illas de l'Atlantic (Madèira, Canàrias, Açòres) que la geografia restaca pas a aqueste continent son consideradas coma europèas per l'origina de lor poblament e de lor cultura. Es tanben lo cas de Groenlàndia, qu'aperten a Danemarc. Doblidem pas enfin que qualques païses d'Euròpa Occidentala an conservat qualques colonias luenhencas que sos abitants se retròban de facto europèus, per exemple per França los departaments e territòris d'otramar.
Euròpa a una superficia d'un pauc mai de , precisament . Aquò representa un tèrç d'Africa o un quart d'Asia o d'America.
Se pòt destriar cinc grandas regions geograficas : l'Euròpa Orientala, l'Euròpa Centrala, los Balcans, l'Euròpa Occidentala e Escandinàvia.
Cal notar que las frontièras orientalas d'Euròpa son abans tot politicas : lo limit dels Orals es degut als cartografs del tsar Pèire I lo Grand al . Tanben, la frontièra foguèt desplaçada de las nautas crestas de Caucàs cap a la Caspiana al començament del per justificar l'annexion de Georgia e d'Armenia dins l'Empèri Rus. D'un punt de vista mai scientific, se l'òm se referís a la tectonica de las placas, Euròpa e la partida continentala d'Asia son pas qu'un unic e meteis continent, apelat Eurasia. Atal, qualques geografs eminents, coma Alexander von Humboldt, consideravan Euròpa coma una simpla peninsula de l'Asia.
Vejatz tanben las formacions geologicas d'Euròpa.
Las lengas d'Euròpa
La màger part de las lengas parladas en Euròpa son de lengas indoeuropèas. Al jorn de uèi, tres espacis lingüistics principals se tròban sul continent. A l'èst e dins los Balcans, predominan de lengas eslavas coma lo rus, lo polonés, l'ucraïnian e lo sèrbocroat. Aquelas lengas derivan del protoeslau e an una gramatica caracterizada per l'usatge important de cas, d'articles e d'aspèctes(en) Jalo Kalima, « Classifying Slavonic languages: Some remarks », The Slavonic and East European Review, vol. 25, n° 65, abril de 1947.. En Escandinàvia, dins los païses germanics e dins las illas Britanicas, las lengas germanicas son majoritàrias. Son caracterizadas per de mutacions consonanticas particularas que son descrichas per las leis de Grimm e de Vernet. Partejan egalament de trachs gramaticals especifics coma un nombre de temps reduch a dos (present e preterit), d'ajectius devesits en dos grops (febles e fòrts), una dobla flexion adjectivala e un accent d'intensitat plaçat sus la primièra sillaba del radical(fr) Antoine Meillet, Caractères généraux des langues germaniques, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2017.. Las mai parladas son l'anglés, l'alemand e lo neerlandés. Enfin, al nòrd-oèst de Mar Mediterranèa e en Romania, las lengas dominantas son de lengas romanicas coma lo francés, l'italian, l'espanhòl e lo romanés. Eissidas del latin parlat dins l'Empèri Roman, partejan un lexic fondat sul parlar latin popular, d'evolucions vocalicas marcadas per de diftongasons, d'apofonias e de sincòpas, de fenomèns importants de palatizacion de las consonantas, una disparicion del neutre (exceptat en romanés), una reorganizacion del sistèma verbal e un desvolopament dels articles(fr) Jean-Marie Klinkenberg, Des langues romanes, Louvain-la-Neuve, 2 edicion, Duculot, 1994.(fr) M. Banniard, Du latin aux langues romanes, Nathan, 1997..
Qualques regions constituïsson de domenis lingüistics mai pichons dominats per d'autres tipes de lenga. Las lengas indoeuropèas representan totjorn una part importanta d'aquelas familhas de lengas coma las lengas celticas encara implantadas a l'oèst de las illas Britanicas, las lengas balticas presentas a l'èst de la mar Baltica, l'albanés e lo grèc dins los Balcans, l'armèni e l'ossèt en Caucàs e lo romani al sen del pòble gitano. Pasmens, i a tanben de lengas non indoeuropèas que sa preséncia s'explica per de migracions ancianas, generalament de pòbles nomadas originaris de l'estèpa eurasiatica. Exceptat lo magiar qu'es parlat en Euròpa Centrala e lo basc qu'es present en Bascoat, la màger part dels locutors d'aquelas lengas son implantats dins de regions perifericas coma l'Escandinàvia Orientala (lengas oralicasLo magiar fa partida d'aquelas lengas.), Caucàs (lengas caucasicas), quauques regions balcanicas isoladas (lengas turquesas) e Malta (arabi).
Clima
Euròpa se caracteriza per un grand nombre de penetracions de braces de mar entre de peninsulas, que contribuisson atal a temperar lo clima del continent, d'autra part rescaufat sus sa faciada occidentala per lo Corrent del Golf.
La majora partida del continent es situada jos de latituds temperadas e coneis doncas quatre sasons ben marcadas. Las regions costièras de la faciada atlantica coneisson un clima oceanic, adocit pel Corrent del Golf, mentre que la granda plana del nòrd-èst es caracterizada per un clima continental. Se pòt tanben destriar lo clima montanhòl de las regions d'altitud (Alps, Pirenèus, Alps Escandinaus) e tanben lo clima mediterranèu particularament doç del contorn de la Mediterranèa.
Istòria d'Euròpa
Preïstòria
De recèrcas realizadas aquestes ans en Georgia e aprèp en Bulgaria permeton de dire que lo genre Homo existís en Euròpa dempuèi gaireben 1,5 milion d'ans. Es en efècte probable que sos representants ajan poblat Euròpa dempuèi Caucàs en seguissent la via danubiana.
Òm apèla anteneandertalians las populacions que visquèron en Euròpa fa a ans. Son particularament representats per l'Òme de Talteüll (- ans), lo « Francés mai ancian ».
Las primièras traças de pòblament neandertalian en Euròpa remontan a ans. Aquela espècia umana, fòrça especializada, sembla d'aver existit solament en Euròpa e al Pròche Orient. Dispareguèt fa gaireben ans.
L'Òme modèrne (que sas primièras traças africanas remontan a ans) apareis en Euròpa fa ans, representat especialament per l'Òme de Cròsmanhon.
Antiquitat
Es gràcias als Grècs que se coneis lo mot d'Euròpa, atestat pel primièr còp al sègle VI ab. J.-C. Sembla qu'aja en primièr designat per eles la region continentala situada al nòrd del golf de Corint, puèi las tèrras que descobrissián pauc a pauc al nòrd del Bacin Mediterranèu.
Sus las ribas de la mar Mediterranèa, aprèp l'espandida de Grècia, ven lo de la civilizacion romana. Mai al nòrd se desvolopan de civilizacions protoistoricas : Cèltas, Germans, etc.
La constitucion de l'Empèri Roman, puèi lo desvolopament del cristianisme, permeton un primièr esbòs d'unitat europèa que son centre politic e economic es la Mediterranèa.
La lenta desagregacion d'aquel empèri e son incapacitat a resistir fàcia a las incursions repetidas dels pòbles germanics provòcan sa dislocacion e l'esclafament de sa mitat occidentala. Qualques pòbles germanics consèrvan lo poder dins d'entitats territorialas novèlas de las frontièras mobilas, qu'anonciavan la creacion dels actuals Estats europèus de l'oèst.
A l'èst, l'Empèri Roman d'Orient, que sa capitala es Constantinòple, subsistís e ven puèi l'Empèri Crestian d'Orient ont los abitants persistisson a se considerar « Romans ».
Edat Mejana Carlesmanhe es considerat coma lo « paire d'Euròpa ». Es en efècte amb el que lo mot Euròpa pren una significacion politica. Es apelat de son vivent Pater Europae, e se tròba tanben l'expression Europa vel regnum Caroli (Euròpa, o lo reialme de Carles). L'Euròpa de Carlesmanhe, es en primièr una Euròpa franca, que Roma i jòga pas mai lo ròtle màger : se foguèt sacrat emperaire d'Occident a Roma, es Ais de la Capèla que causiguèt per capitala de son empèri. Es tanben una Euròpa crestiana : Carles se considèra coma coronat per Dieu, e lo fach que son sacre a Roma aguèsse lòc un 25 de decembre a valor de simbòl. Es enfin una Euròpa Occidentala, los projèctes d'union amb l'Empèri d'Orient envisatjats cap a l'an 800 capitèron pas.
L'Edat Mejana es, gaireben pertot en Euròpa, l'epòca de la feudalitat d'ont emergiguèron, jos l'impulsion de reis energics e ambicioses, las debutas dels primièrs Estats modèrnes, sovent antagonistas coma França e Anglatèrra.
L'Empèri d'Occident s'esclafa rapidament aprèp la mòrt de Carlesmanhe, puèi dispareis al començament del . En 962, Oton I crèa lo Sant Empèri Roman Germanic, mas aiceste poguèt pas s'espandir, entraversat per la montada dels nacionalismes (França, Anglatèrra), per sas lutas amb la papautat, puèi per l'espandiment de l'Empèri Otoman a l'Edat Modèrna.
L'Empèri Bizantin, crestian mas de cultura essencialament grèga, coneis de fluctuacions importantas de sa fòrça e per consequent de l'empresa de son territòri. Aquel s'espandirà a son apogèu sus una granda partida de las ribas mediterranèas, d'en primièr jos Justinian Ièr, puèi jols emperaires macedonians, del IX al .
La montada en poténcia dels Musulmans, puèi lo Grand Esquima (1054) entre lo catolicisme e l'ortodoxia - seguit d'una crosada dirigida en 1202 contre ela- afliquisson l'Empèri d'Orient. Es esquichat tròç aprèp tròç per l'Empèri Otoman abans de disparéisser a la tombada de Constantinòple en 1453.
En fach, es lo tèrme de Crestianitat que, durant qualques sègles, unirà culturalament la màger part dels Europèus catolics mentre que lo mot d'Euròpa dispareis dels esperits. Las crosadas son una de las raras concretizacions politicas e militaras d'aquel sentiment d'apertenéncia.
Edat Modèrna
A l'epòca que l'Empèri Bizantin s'esclafa, la Reconquista s'acaba. 1492 es l'annada d'Espanha, amb la reconquista del darrièr reialme moro (Granada) en Peninsula Iberica e lo primièr viatge de Cristòl Colomb, jos l'egida dels Reis catolics que va dobrir camin a l'establiment de las egemonias europèas.