Na fior (dal latin flos) a l'é la part riprodutiva dle piante angiosperme, caraterisà da color viv, forme varià, e profum ch'a atira j'inset pëër la polinisassion. Ant ël Piemontèis, ël termo a comprend ëdcò le struture similar d'àutre piante, ma soens as riferiss a cole ch'a fiorisso con blessa.
Descrission sientìfica Na fior tìpica a l'é formà da: Pétaj: part colorà ch'a atira j'impolinator. Sépaj: fojëtte verde ch'a protegio ël boton. Stam (òrgan mas-cc): a produv ël pòlin. Pistil (òrgan feminin): a conten j'ovari. Le fior a peulo esse solitari (coma la viora) o ragrupà an infioressense (coma la pan-a dël girasol).
Le fior as divido an: Complet: con tute e 4 le part (pétaj, sépaj, stam, pistil). Incomplet: manca d'un-a o pì part.
Classificassion Le fior as classìfico për soa strutura, colòr, e métod ëd polinisassion: Fior ëd camp (es. papàver, girasol): sempie, adatà a la polinisassion da vent o inset. Fior ëd bòsch (es. campanulin-a, prìmula): pì delicà, tìpiche dj'ambient ùmid. Fior coltivà (es. reusa, tulipan): sernùe për blëssa o savor.
Esempi an Piemont: Viora dle Alp (Viola calcarata): fior bleu viv dij pra montagnin.
Ròl ant l'ecosistema Le fior a son ciav për: Polinisassion: colaborassion con avije, farfale, e àutri inset. Produssion ëd smens: base për la sopravivensa dle specie. Creassion d'habitat: nutriment për j'animaj. Ant ij pra piemontèis, le fior salvaje (es. arnis e margriton) a sostento la biodiversità.
Fior ant la cultura piemontèisa Simbologia: La margriton-a a l'é sìmbol ëd purëssa. Ël girasol a rapresenta la fedeltà al sol.
Medzin-a tradissional: Canamìa (Matricaria chamomilla): dovrà për fé té calmant. Malva (Malva sylvestris): për lenì j'anfiamassion.
Fior coltivà e econòmia Ël Piemont a l'ha na tradission floricultora amportanta: Produssion ëd lavanda ant le colin-e d'Ast për l'essensa. Zafran (Crocus sativus): coltivà an vàire zòne për la spessia raira.
Fior an pericol Chèiche fior autoctone a son an dësparission për colpa dl'agricoltura intensiva: Nigritela dle marne (Nigritella rubra): orchidea raira dle Alp. Gensian-a (Gentiana lutea): cojùa tròp për fé ël licor.
Savèj e curiosità Ant ël Santuari ëd Crea (Monfrà), a-i son sculture antiche inspirà a le fior.
Le fior ëd cuch (Convallaria majalis) a son tradissionalment regalà ël prim ëd magg për porté boneur.
Arferiment Laura Gallo, Botànica popolar piemontèisa, Edission Alzani, 2008.
Categorìa:Biologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI