miniatura|Ralph Waldo Emerson, esponent prinsipal dël trassendentalism american
La filosofìa american-a a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse ant jë Stat Unì da soa fondassion fin-a al di d'ancheuj. A l'é caraterisà da n'aprossimassion pràtica, empìrica e pluralista ai problema filosòfich, con n'ènfasi particolar an sle libertà individuaj, la democrassìa e l'esperiensa.
Stòria e evolussion La filosofìa american-a a peul esse dividùa an quatr perìod prinsipaj: Perìod colonial (sécoj XVII-XVIII): teologìa e filosofìa polìtica Perìod dël trassendentalism (sécol XIX): Emerson, Thoreau Perìod dël pragmatism (fin sécol XIX - prima mità sécol XX): Peirce, James, Dewey Perìod contemporani (sécol XX-XXI): filosofìa analìtica, postmodernism, feminism
Caraterìstiche generaj La filosofìa american-a a presenta vàire element distintiv: Pragmatism: valorisassion dle conseguense pràtiche Empirism: atension a l'esperiensa concreta Individualism: ènfasi an sla libertà e l'autonomìa personal Pluralism: acetassion ëd vàire përspetive diverse Democrassìa: anteresse për la vita polìtica e social
Scòle e corent prinsipaj
Pragmatism La scòla pì amportanta dla filosofìa american-a: Charles Sanders Peirce (1839-1914): fondator dël pragmatism William James (1842-1910): psicologìa e religion John Dewey (1859-1952): educassion e democrassìa Richard Rorty (1931-2007): pragmatism e postmodernism
Trassendentalism Moviment romàntich e spiritual dël sécol XIX: Ralph Waldo Emerson (1803-1882): autofiusa e natura Henry David Thoreau (1817-1862): disubidiensa sivila Margaret Fuller (1810-1850): feminism e emancipassion
Naturalism A fortiss che la realtà a l'é mach natura: George Santayana (1863-1952): naturalism e materialism John Dewey: naturalism empìrich Quine (1908-2000): naturalism epistemològich
Process Philosophy A vëdd la realtà com un process dinàmich: Alfred North Whitehead (1861-1947): filosofìa dël process
Filosofìa analìtica A analisa ël lengagi e ij problema tradissionaj: Willard Van Orman Quine (1908-2000): critica dle distinsion Donald Davidson (1917-2003): teorìa dl'antërpretassion Saul Kripke (1940-): semàntica e metafìsica
Tema filosòfich sentraj
L'esperiensa Ròl sentral dl'esperiensa an tute le forme Conossensa com strument për l'assion Valor epistemològich dl'esperiensa ordinaria
La democrassìa Democrassìa com utiss për la creassion ëd comunità Educassion democràtica (Dewey) Partecipassion e deliberassion pùblica
La libertà Libertà com autonomìa personal Libertà com partecipassion polìtica Tension antra libertà individuaj e responsabilità social
La pluralità Acetassion dël dissensi e dle diferense Toleransa com valor fondamental Democrassìa com spassi për la discussion
La natura Rapòrt antra l'òm e la natura Ecologìa e responsabilità ambientaj Valor spiritual dla natura
Autor amportant Jonathan Edwards (1703-1758) Ralph Waldo Emerson (1803-1882) Henry David Thoreau (1817-1862) Charles Sanders Peirce (1839-1914) William James (1842-1910) John Dewey (1859-1952) George Santayana (1863-1952) Willard Van Orman Quine (1908-2000) Richard Rorty (1931-2007) Martha Nussbaum (1947-)
Euvre fondamentaj Nature d'Emerson (1836) Walden ëd Thoreau (1854) The Will to Believe ëd James (1897) Democracy and Education ëd Dewey (1916) Word and Object ëd Quine (1960) Philosophy and the Mirror of Nature ëd Rorty (1979)
Anfluensa La filosofìa american-a a l'ha avù n'anfluensa significativa: An sla pedagogìa moderna (Dewey) An sla psicologìa (James) An sla semàntica e la lògica (Quine) An sla filosofìa polìtica contemporania An sjë studi cultural e literari
Svilup recent Ij dësvlup contemporani: Feminism filosòfich: Martha Nussbaum, Judith Butler Filosofìa dla ment: Daniel Dennett, John Searle Filosofìa polìtica: John Rawls, Robert Nozick Filosofìa ambiental: Holmes Rolston III Neopragmatism: Richard Rorty, Hilary Putnam
Vëdde ëdcò Pragmatism Trassendentalism Filosofìa polìtica american-a Individualism Democrassìa
Bibliografìa West, C. The American Evasion of Philosophy, 1989 McDermott, J.J. The Culture of Experience, 1976 Menand, L. The Metaphysical Club, 2001
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Cultura american-a Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI