Kłajpeda (lit. Klaipėda , niem. hist. Memel) – miasto na wybrzeżu Morza Bałtyckiego nad Zalewem Kurońskim, w zachodniej części Litwy, położone u ujścia rzeki Dangi do Zalewu Kurońskiego, połączone kanałem z ujściem rzeki Niemen. Największe miasto Małej Litwy.
W Kłajpedzie znajduje się duży port morski oraz stacja kolejowa.
Historia mały|lewo|Herb Kłajpedy w sali plenarnej staromiejskiego ratusza w Gdańsku 1252 – budowa zamku krzyżackiego Memelburg 1254 – lokacja miasta na prawie lubeckim 1323 – najazd wojsk litewskich Giedymina spustoszył miasto thumb|left|Kłajpeda w XVII wieku 1466–1657 – wraz z Prusami Książęcymi Kłajpeda lennem Korony Królestwa Polskiego 1475 – miasto uzyskało prawo chełmińskie 1525 – miasto przyjęło luteranizm 1540 – pożar zniszczył znaczną część miasta 1629–1635 – okupacja szwedzka w czasie wojny z Rzecząpospolitą 1672 – ścięcie Krystiana Kalksteina 1701 – miasto częścią Królestwa Prus 1709–1711 – wielka epidemia dżumy 1757–1762 – okupacja rosyjska w czasie wojny siedmioletniej 1762 – powrót miasta do Prus 1806–1807 – Kłajpeda tymczasową stolicą Prus, schronił się tu wraz z dworem król Fryderyk Wilhelm III 1871 – miasto wraz z Prusami wchodzi w skład zjednoczonych Niemiec 1919–1923 – z ramienia Ligi Narodów miastem administrowała Francja 1920 – utworzono polską Delegację przy Komisji Międzysojuszniczej, pełniącą funkcje dyplomatyczne 1923 – wyparcie administracji i wojska francuskiego przez Litwę i powołanie autonomicznego Okręgu Kłajpedy ze stolicą w Kłajpedzie. Podpisanie porozumienia litewsko-niemieckiego odnośnie do praw Niemców w mieście. 22 marca 1939 – manifestacja zbrojna niemieckiej Kriegsmarine na redzie portu w Kłajpedzie i następnie przyłączenie wraz z Okręgiem Kłajpedy do III Rzeszy 1945 – przyłączenie do ZSRR (Litewska SRR) od marca 1990 roku ponownie w granicach niepodległej Litwy 1991 – założenie Uniwersytetu Kłajpedzkiego
Zabytki ruiny krzyżackiego zamku Memelburg z lat 1408–1417; w latach 1529–1559 wokół zamku zbudowano bastiony kościół ewangelicki z XVIII w. kościół ewangelicko-baptystyczny z XIX wieku spichlerze z XVIII w. Teatr Dramatyczny z 2 poł. XIX w. w stylu neoklasycystycznym rzeźba Anny z Tharau z 1912 roku (rekonstrukcja), na placu Teatralnym
Demografia Populacja Wykres populacji Kłajpedy (w tys.).
W roku 2006 liczba mieszkańców Kłajpedy wynosiła 187 316 osób – 86 308 z nich stanowili mężczyźni a 101 008 kobiety.
Struktura wiekowa (2013): wiek 0–14 – 13,7% wiek 15–59 – 67,2% wiek 60+ – 19,1%
Struktura etniczna (2011) Litwini: 73,9% Rosjanie: 19,6% Ukraińcy: 1,9% Białorusini: 1,7% Polacy: 0,3% Inni: 2,6%
Powierzchnia miasta (2011) wynosi 98 km², 38% powierzchni zajmują budynki, 1,4% drogi, 8,45% użytki rolne, 14,08% wody, pozostałe 38% jest „innego użytku”. W Kłajpedzie znajduje się 17 urzędów pocztowych, stacja kolejowa, port, 20 hoteli, 4 kościoły katolickie, 3 cerkwie prawosławneSzlewis G., Православные храмы Литвы, Свято-Духов Монастыр, Vilnius 2006, , s. 559., synagoga, 10 muzeów, 4 teatry i 15 ośrodków sportowych.
Gospodarka thumb|Port morski w Kłajpedzie W Kłajpedzie zlokalizowany jest jeden z większych bałtyckich portów morskich. W 2014 w porcie zanotowano wyniki przeładunków na poziomie 36,41 mln tonThe Silver Cargo Handling Result and The Revenue Record has been Achieved in Klaipėda Seaport in 2014, Port of Klaipeda homepage, 31.12.2014 [dostęp: 10.07.2015], w tym ładunków skonteneryzowanych 450,4 tys. TEU oraz 344,8 tys. pasażerów w ruchu promowymTen Records Achieved in Klaipeda Seaport in 2014, Port of Klaipeda homepage, 30.01.2014 [dostęp: 10.07.2015]. W Klajpedzie zlokalizowany jest ważny port rybacki (najważniejszy na Litwie) oraz stocznia Western ShipyardWestern Shipyard homepage, [dostęp: 10.07.2015].
Ludzie
Simon Dach – niemiecki poeta Gitanas Nausėda – prezydent Litwy Emma Ostaszewska – polska pianistka Tomas Vaitkus – litewski kolarz szosowy Tomas Venclova – litewski poeta, publicysta Jerzy Utowka – działacz mniejszości polskiej na Litwie Ireneusz Załuski – polski rzeźbiarz, powstaniec styczniowy Karol Bernard Załuski – polski dyplomata, językoznawca, orientalista Lukas Radzevičius – lider litewskiego zespołu Katarsis, reprezentującego Litwę w 69. Konkursie Piosenki Eurowizji
Miasta partnerskie Miasta partnerskie Kłajpedy, w tym 2 zawieszone miasta z powodu zbrojnej agresji na UkrainęMiestai partneriai:
Zobacz też Cerkiew Opieki Matki Bożej i św. Mikołaja w Kłajpedzie Latarnia morska w Kłajpedzie
Przypisy
Bibliografia K.S., « Memel zamiast Kłajpedy » w: Morze i Kolonie. Organ Ligi Morskiej i Kolonialnej. Nr 4 (Kwiecień 1939). Rok I (XVI), s. 2-3. Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952. Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966). Carl von Lorck, Dome, Kirchen und Klöster in Ost- und Westpreussen. Nach alten Vorlagen, 2. unver. Aufl., Frankfurt am Main, Weidlich, 1982, . Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, . Juri Iwanow, Königsberg und Umgebung, Dülmen, Laumann-Verl., 1994, .
Linki zewnętrzne Oficjalna strona miasta Kłajpeda
Kategoria:Miasta w okręgu kłajpedzkim Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019