Aung San Suu Kyi ( //; ur. 19 czerwca 1945 w Rangunie) – mjanmańska polityczka i wieloletnia opozycjonistka. Córka generała Aung Sana, który walczył o niepodległość Birmy i wynegocjował ją w rozmowach z Wielką Brytanią w 1947 roku. Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla z 1991 roku. Założycielka Narodowej Ligi na rzecz Demokracji, w latach 1988–2011 sekretarz generalna, od 2011 jej przewodnicząca. Od 30 marca 2016 minister spraw zagranicznych i szefowa kancelarii prezydenta w administracjach Htin Kyawa i Win Myinta, od 6 kwietnia 2016 do 1 lutego 2021 szefowa rząduAung San Suu Kyi to become ‘State Counsellor’ of Myanmar, abc.net.au, 2016-04-05.Aung San Suu Kyi becomes Myanmar state counselor: spokesman, news.xinhuanet.com, 2016-04-06.. 1 lutego 2021 aresztowana podczas wojskowego zamachu stanu.
Imię Imię Aung San Suu Kyi można przetłumaczyć jako „dziwny zbiór błyskotliwych zwycięstw” (strange collection of brilliant victories). Znamienny jest wybór członów jej imienia, gdzie Kyi odziedziczyła po matce i Suu po babce oraz Aung San po ojcu. Z czterech członów jej pełnego imienia to właśnie ten trzeci – Suu był najważniejszy, bo osobisty. Dwa pierwsze człony (အောင် // – zwycięski, ဆန်း // – niezwykły) imienia otrzymała po ojcu, trzeci (စု // – zbierać) pochodzi od babki ze strony ojca i jednocześnie wiąże się z dniem urodzenia – wtorkiem, a czwarty (ကြည် // – radosny, czysty) odziedziczyła po matce. Zgodnie z birmańską tradycją jako mężatka ma prawo przed nazwiskiem stawiać tytuł Daw (ဒေါ် // – Pani). W swojej ojczyźnie nazywana jest Lady.
Życiorys Rodzice Aung San Suu Kyi jest trzecim dzieckiem Aung San i Khin Kyi. Jej ojciec Aung San, był działaczem politycznym często nazywanym ojcem birmańskiej niepodległości. Urodzony w 1945 roku we wsi Natmauk, koło Panganu, był szóstym dzieckiem w rodzinie. Wywodził się z prowincjonalnej, ubogiej szlachty birmańskiej, a jako szóste dziecko od początkowych lat życia musiał nauczyć się „jak walczyć o szacunek starszych od siebie i podporządkowywać ich swojej woli”. Dzięki swojej zaborczości, w wieku 18 lat przybył do stolicy Rangunu, aby tam podjąć naukę na Uniwersytecie Ranguńskim. W okresie studiów cały swój czas poświęcał na naukę. Na studiach dołączył do Związku Studentów Uniwersytetu Ranguńskiego. Już wcześniej wiedział, że jego głównym celem będzie uzyskanie niepodległości Birmy. W 1930 roku wraz z innymi thakinami – podobnymi do niego lewicującymi studentami z awansu społecznego, założył stowarzyszenie Dobama Asiayone (My, Birmańczycy), którego celem było wyrwanie Birmy z kolonialnych więzi. W 1936 roku podczas strajków studenckich Aung San stał się rozpoznawalny w szerszym gronie i rozpoczął swoją karierę polityczną. Jednym z założeń thakinów było organizowanie strajków, połączone z tworzeniem oddolnych paramilitarnych ugrupowań. Druga wojna światowa przerwała działania thakinów, a sam Aung San oraz jego towarzysze mieli trafić do aresztu. Aung San zdołał ukryć się, a 14 sierpnia 1940 uciekł z Birmy i przedostał się do chińskiego miasta Xiamen, które wtedy było pod okupacją japońską. Tam rozpoczął działalność polityczną, sprzymierzył się z Japończykami i snuł plany przejęcia Birmy z rąk Brytyjczyków. W 1942 oddziały Birmańskiej Armii Wyzwoleńczej (BIA) wraz z Japończykami rozgromiły Brytyjczyków i opanowały Birmę. Szybko po tym Aung San stał się ludowym przywódcą, jednak bez realnej władzy podczas ciężkich lat okupacji japońskiej. Sam Aung San szybko zrozumiał, że osiągnięcie niepodległości będzie dłuższym procesem. Stworzył własną armię i chronił ją przed japońskim nadzorem. Oddalając się chwilowo od sceny politycznej, poznał swoją przyszłą żonę Khin Kyi, pochodzącą z rodziny Myangmaya w delcie Irwadi. Khin Kyi była przełożoną pielęgniarek w ranguńskim szpitalu, gdzie właśnie poznała Aung Sana.
Gdy sytuacja na scenie politycznej zaczęła się pogarszać, Aung San powrócił do aktywnej polityki z nowym planem strategicznym. Miał mianowicie stanąć po stronie aliantów, przyjmując strategiczne udawanie lojalności wobec Japończyków. Już od grudnia 1943 utrzymywał kontakty z Brytyjczykami, a 22 marca 1945 wraz z nimi zaatakował Japończyków, którzy nie spodziewając się ataku szybko ponieśli klęskę. Był to również ważny rok dla samego Aung Sana, któremu urodziło się trzecie dziecko, a pierwsza córka, Aung San Suu Kyi. Poza życiem prywatnym, zaczynał stopniowo nabierać pewności siebie, co dało się zauważyć w przełomowej dla jego kariery mowie politycznej z 20 stycznia 1946. Dotarł do dużej liczby ludności przemawiając przed pagodą Szwegadon – najświętszym miejscem Rangunu. W jego 3,5-godzinnej przemowie dał jednoznacznie do zrozumienia kolonizatorom o początku podjęcia walki o niepodległość.
Po wojnie zmienił swoje poglądy ideologiczne i stał się demokratą, chociaż jego nadrzędny cel zawsze był niezmienny: niepodległość Birmy. W wyniku negocjacji w Londynie w styczniu 1947 Birma zyskała obietnicę niepodległości. Aung San nie doczekał wyzwolenia z rąk kolonizatorów, gdyż w 1946 na posiedzeniu gabinetu w ranguńskim Sekretariacie zginął w zamachu „niezidentyfikowanej uzbrojonej bandy”.
Ostatecznie Birma uzyskała niepodległość dnia 4 stycznia 1948 roku, a rocznica jest narodowym świętem Birmańczyków. Żona Aung Sana nie wyszła za mąż ponownie.
Młodość Aung San Suu Kyi Aung San Suu Kyi straciła ojca w wieku dwóch lat i sama słabo pamięta jego osobę. Jednakże dzięki matce Khin Kyi, która zawsze pielęgnowała pamięć o mężu, Aung San Suu Kyi z podziwem wspominała ojca i nieraz mówiła, że chciała tak jak on zostać generałem i służyć ojczyźnie.
Urodzona podczas okupacji japońskiej 19 czerwca 1945 wraz ze swoimi braćmi, matką i dziadkiem wychowywała się w Rangunie. Po śmierci Aung San, rolę ojca przejął kochający i pobłażliwy dziadek ze strony matki, U Pho Hyunin. Dorastała w tolerancyjnym domu, gdzie buddyzm i chrześcijaństwo koegzystowały ze sobą. Najważniejszą osobą dla młodej Aung San Suu Kyi, na pewno była jej matka Khin Kyi, która zawsze miała decydujący wpływ na osobowość córki. To dzięki matce Suu Kyi odziedziczyła stanowczość, wytrwałość czy niezmienność postanowień. Po śmierci męża Khin Kyi objęła stanowisko dyrektorki Narodowej Komisji ds. Opieki nad Kobietami i Dziećmi, co rozpoczęło jej długą karierę w służbie cywilnej. Matka Suu Kyi ponad dekadę udzielała się w największych placówkach rządowych w Birmie, a dzięki jej działalności sama Suu „od dzieciństwa obracała się wśród establishmentu, chodziła do elitarnych szkół, a następnie studiowała w Oksfordzie”. Współcześnie Aung San Suu Kyi jest ostatnią przedstawicielką birmańskich postkolonialnych elit lat 50. XX wieku.
Gdy w 1962 roku doszło do zamachu stanu przez junty wojskowe, wszelkie nadzieje na kontynuacje budowy nowoczesnej zintegrowanej ze światem Birmy legły w gruzach. Wśród elit budujących „Nową Birmę” była między innymi matka Suu Kyi, która służbę społeczną zawsze wiązała z wychowaniem dzieci. Chociaż Aung San Suu Kyi wychowywała się w uprzywilejowanej rodzinie to i tak nie była wychowywana w luksusie. Matce zależało, aby nie rozpuścić córki oraz wychować ją na wytworną młodą damę. Mała Suu wolny czas swojego dzieciństwa najchętniej spędzała z młodszym bratem, Aung San Linem. Jej starszy brat Aung San Oo, często humorzasty i wyniosły, nie przepadał za zabawami z rodzeństwem. Od młodszych lat nie miała dobrych kontaktów ze starszym bratem, za to z młodszym zawsze znajdowała wspólny język. Był on towarzyszem jej zabaw i najlepszym przyjacielem. Jednakże bardzo niefortunne zrządzenie losu 16 stycznia 1953 roku skończyło beztroskie lata młodej Suu. Podczas zabawy z młodszym bratem wokół ogrodowego basenu, Suu nie upilnowała Aung San Lina, a ten utopił się w basenie podczas chwilowej nieobecności siostry. „Siedmioletnia Su po raz pierwszy w życiu poznała, co znaczy smutek”.
Po tak traumatycznym wydarzeniu Khin Kyi postanowiła przeprowadzić się z całą rodziną do otrzymanej od brytyjskiego rządu kupieckiej willi nad jeziorem Inya. W wieku 7 lat Suu Kyi podjęła naukę w katolickiej szkole im. św. Franciszka. Następnie mając 12 lat uczęszczała do najlepszej szkoły średniej Rangunu, Angielskiego Liceum Metodystów (MEHS), gdzie większość nauki odbywała się po angielsku, choć birmański był też przedmiotem obowiązkowym. Jako dziecko uwielbiała czytać, rzadko widziano ją bez książki w ręku. Gdy jej matka w 1960 została mianowana ambasadorem w Indiach. W wieku 15 lat młoda Suu wyjechała ze swojego kraju na kolejne 28 lat.
Indie Gdy w czerwcu 1960 Khin Kyi objęła stanowisko ambasadora Birmy w Indiach, zabrała ze sobą jedynie córkę Suu, a starszego syna posłała do szkoły z internatem w Anglii. Suu Kyi została posłana do najlepszej szkoły w mieście – Katolickiego Liceum Jezusa i Maryi ulokowanego na tyłach katedry Najświętszego Serca w Delhi. W elitarnej szkole poznała synów Indiry Gandhi, córki Nehru i jego następczyni Rajiva i Sanjaya. Naukę kontynuowała w najlepszym college’u w kraju Lady Shri Ram College, a tam za swoją specjalność wybrała nauki polityczne. Jak twierdzi jej koleżanka z lat liceum – Malavika, wcale nie przepadała za tym kierunkiem, a wybrała politologie z poczucia obowiązku wobec matki. W college’u została przewodniczącą klubu dyskusyjnego, gdzie razem z innymi dziewczętami oddawała się szalonym akademickim dyskusjom. Tam też odkryła bogatą spuściznę kultury i literatury indyjskiej oraz zapoznała się z ideałami politycznymi. Głównie jej uwagę przykuł gandyzm, który stał się jej wielką fascynacją. To właśnie w college’u zapoznała się z myślą „duchowego ojca niepodległości Indii”. Głównie zachwyciła ją koncepcja satjagrahy: walki politycznej bez użycia przemocy za pomocą biernego oporu i obywatelskiego nieposłuszeństwa. Zetknięcie się z gandyzmem, będzie mieć dla Suu Kyi dalekosiężne konsekwencje, a podziw dla zasady non-violence będzie podstawą jej licznych prac naukowych, co w ostateczności będzie miało duży wpływ na jej przyszłą wizje polityczną.
W 1964 Suu Kyi ukończyła college i stanęła przed ważnym wyborem jaką obrać drogę w życiu. Dowiedziawszy się o krytycznej sytuacji w Birmie, nie widziała siebie w tych realiach, a na pewno nie w tamtym momencie jej życia. Postanowiła zatem studiować za granicą w Wielkiej Brytanii, gdzie dostała się na Oksford na wydział nauk politycznych.
Wielka Brytania Wyjazd na studia do Wielkiej Brytanii był pierwszym zderzeniem Suu Kyi ze światem Zachodu, który wcześniej znała jedynie z lektur i opowieści. W roku 1964, jako dojrzała dziewiętnastolatka dotarła do Anglii. Sam Oksford poza wspaniałymi wspomnieniami i latami nauki dał jej anonimowość, na którą nigdy nie mogła liczyć w Azji. Otóż sława jej ojca nie dotarła do Anglii. Na studiach była jedyną osobą pochodzenia birmańskiego, co „nauczyło ją cenić rodzaj ludzki, (...) szanować wszystko, co najlepsze w ludzkiej cywilizacji”.
Okres wakacyjny młoda Suu Kyi spędzała u matki w Delhi, odwiedzając Rangun w rocznicę śmierci ojca. W trakcie studiów wybrała się również na wakacje do Algierii, aby odwiedzi przyjaciółkę rodziny, Ma Than E. Wtedy właśnie w 1965 roku po raz pierwszy zetknęła się z szerszym zjawiskiem politycznym zachodzącym w obszarze Trzeciego Świata, gdzie z rąk pierwszego pokolenia działaczy niepodległościowych władzę przejmowała nowa generacja przywódców. Często o poglądach bardziej nacjonalistycznych, zazwyczaj brutalnych i bezwzględnych. Pochodzili oni z niższych warstw i wywodzili się z szeregów wojska. Sama Suu Kyi miała się wkrótce przekonać o swojej rodzinnej Birmie oraz birmańskim dyktatorze, generale Ne Win, który był kwintesencją nowej generacji przywódców.