Sekcja Wioślarska AZS-AWF Kraków – sekcja uczelnianego klubu sportowego działającego przy Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie. Sekcja działa od roku 1911 – pierwotnie przy środowiskowym klubie AZS Kraków. Do AZS-AWF Kraków, została przyłączona w grudniu 1976 rokuCzesław Michalski, Akademicki Związek Sportowy w Krakowie. Część II. 1945-2009, Kraków 2012, , s. 297.

Historia Okres do końca I wojny światowej Po utworzeniu w 1909 roku krakowskiego Akademickiego Związku Sportowego, wśród studentów wiosłujących w tym czasie w Oddziale Wioślarskim Sokoła Krakowskiego powstała inicjatywa utworzenia sekcji wioślarskiej w ramach AZS. Oficjalne utworzenie sekcji nastąpiło na wiosnę 1911, a już 15 maja 1912 roku dokonano otwarcia przystani, wybudowanej na działce znajdującej się przy pałacu hr. Lasockich. Środki na budowę i zakup pierwszych łodzi pochodziły głównie od profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego – w znacznej mierze od Odo BujwidaRyszard L. Kobendza, Sekcja Wioślarska AZS Kraków 1911-1939, Biuletyn Zarządu Głównego PZTW 1989.

Pierwotnie sekcja wioślarska AZS zajmowała się głównie turystyką wioślarską. Starty w zawodach były w początkowym okresie ograniczone wskutek braku własnych łodzi wyczynowych. Pomimo tego, pierwszy start zawodników AZS Kraków odbył się w regatach krakowskich już w roku 1912. Klub wystawił załogę w egzotycznej dziś konkurencji sześciowiosłówek i od razu wygrałRyszard Wryk, Akademicki Związek Sportowy 1908-1939, Poznań 1990, s. 74-75 i 85-90.

Wybuch I wojny światowej wstrzymał działanie sekcji na dwa lata. Przystań zamieniona została w koszary, a większość sprzętu zniszczono. Treningi wznowiono jednak jeszcze w czasie trwania działań wojennych, w roku 1916. W 1917 roku zawodnicy brali już udział w lokalnych zawodach wioślarskichCzesław Michalski, Akademicki Związek Sportowy w Krakowie. Część I. 1909-1945, Kraków 2007, s. 42-46, 57-65 i 73-84. Rok później na wiosnę rozpoczęto budowę nowej przystani nad samą Wisłą, pomiędzy Mostem Zwierzynieckim a Wawelem. Wcześniej zajmowana działka nie miała bowiem najlepszego położenia – hangar ze sprzętem znajdował się aż 200 metrów od Wisły, co w czasach ciężkich łodzi było sporym utrudnieniem. Uroczyste otwarcie nowej przystani odbyło się 14 lipca 1918 roku.

Dwudziestolecie międzywojenne W chwili odzyskania przez Polskę niepodległości, AZS Kraków był jednym z silniejszych klubów wioślarskich w kraju. Wojna nie wpłynęła bowiem znacząco na jego liczebność – miał w tamtym momencie niemal 100 członków sekcji wioślarskiej. Do Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich klub przyjęty został od razu po powstaniu PZTW, w roku 1919Ryszard L. Kobendza. Zarys 80-letniej Działalności Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich. Warszawa 2001, s. 272, . Podstawowym problemem były jednak finanse. Aby dotrzeć w 1920 na pierwsze mistrzostwa Polski w wioślarstwie, zawodnicy – w celu minimalizacji kosztów – musieli spłynąć łodzią z Krakowa do Warszawy, a stamtąd łódź przewieźć statkiem do Brdyujścia. Sekcją zarządzał w tamtym okresie, jako jej kierownik, Walery Goetel.

Członkowie sekcji wywodzili się głównie ze środowisk uczelnianych, w większości z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wiosłowały również kobiety, startując (bez większych sukcesów) w krajowej rywalizacji PZTW. Znaczna część członków klubu ograniczała się do turystyki wioślarskiej – rywalizacja sportowa była bowiem poza ich możliwościami finansowymi. Wynikało to z przyjętej w AZS zasady, iż dojazdy na zawody opłacane były przez samych zawodników. W zawodach poza Krakowem startowały zatem pojedyncze osady. Zmieniło się to dopiero w latach 30., gdy w klubie pojawiła się grupa regularnie trenujących, zdolnych zawodników, którzy szybko zaczęli odnosić poważne sukcesy sportowe. AZS Kraków podjął w związku z tym działania w celu zapewnienia im profesjonalnego sprzętu, a ich trenerem został były zawodnik, Jan Bujwid. Przyniosło to natychmiastowe sukcesy i niewielka grupa krakowskich wioślarzy stała się wiodącą siłą w rywalizacji krajowej, osiągając poważne sukcesy międzynarodowe.

II wojna światowa Działania wojenne wstrzymały działalność klubu i sekcji wioślarskiej. W trakcie wojny zginęło około 50 członków krakowskiego AZS – część z nich było wioślarzami. Między innymi zamordowani przez NKWD zostali Władysław Anczyc i Antonii Bogdanowicz, wioślarze i żołnierze kampanii wrześniowej, a Adam Gadomski, członek ruchu oporu, został zabity przez Niemców w Auschwitz.

Klubową przystań zajęła sekcja wioślarska niemieckiego klubu DTSG Krakau. W styczniu 1945 uciekające przed Armią Czerwoną wojska niemieckie wysadziły znajdujące się w pobliżu tej przystani mosty na Wiśle. Spowodowało to tak poważne zniszczenia klubowych budynków, że nadawały się wyłącznie do rozbiórki, a większość sprzętu została zniszczonaCzesław Michalski, Akademicki Związek Sportowy w Krakowie. Część II. 1945-2009, Kraków 2012, s. 11-51, 139-143 i 287-308.

Okres po II wojnie Do reaktywacji krakowskiego AZS, po wyzwoleniu miasta, doszło już w marcu 1945 roku. Jeszcze na wiosnę tego roku sekcja wioślarska uzyskała prawa do nowej działki nad Wisłą i wybudowała na niej hangar, gdzie umieszczono ocalałe łodzie. Otwarcie przystani odbyło się 22 lipca 1945 roku i jeszcze w tym samym roku zawodnicy wystartowali w mistrzostwach Polski. Do końca lat 40. AZS dominował w krajowej rywalizacji w konkurencjach wioseł „krótkich”.

W kwietniu 1949 roku, po wielomiesięcznym zwalczaniu dotychczasowych władz akademickiego sportu, komunistyczne władze doprowadziły do przekształcenia Akademickiego Związku Sportowego w Akademickie Zrzeszenie Sportowe. Nowa organizacja miała władze pochodzące z państwowego nadania, a nie z wyboru. Wioślarstwo – jako sport „burżuazyjny” – nie było priorytetem władz, a sekcja działała przy AZS AGH. Pomimo tego, krakowscy wioślarze odnosili pewne sukcesy. W roku 1954 sekcja została drużynowym Mistrzem Polski w wioślarstwie.

W październiku 1956, na fali odwilży gomułkowskiej, krakowski AZS odzyskał nazwę Akademicki Związek Sportowy oraz względną niezależność. Klub Międzyuczelniany AZS Kraków (w tym: sekcja wioślarska) zajął się sportem wyczynowym – sport rekreacyjny istniał odtąd w kołach uczelnianych AZS. W drugiej połowie lat 60. (zwłaszcza po przejęciu w 1969 wioślarzy klubu „Start” Kraków) i na początku lat 70. klub odnosił znaczące sukcesy w rywalizacji krajowej. Zawodnicy reprezentowali też Polskę na najważniejszych imprezach międzynarodowych. W roku 1974 sekcja działała w ramach Klubu Środowiskowego SZS-AZS Kraków, tj. następcy akademickiego klubu międzyuczelnianego. Znaczącą datą w historii sekcji było wcielenie jej do utworzonego w roku 1976 wyczynowego klubu sportowego AZS-AWF Kraków. Miało miejsce w grudniu roku 1976 i było elementem odgórnie narzuconej przez GKKFiT reformy wyczynowego sportu akademickiego. Zasilenie sekcji zawodnikami studiującymi na AWF Kraków przyniosło na przełomie lat 70. i 80. liczne sukcesy sportowe.

Kryzys schyłkowego PRL i przemiany ustrojowe roku 1989 odbiły się negatywnie na wynikach sportowych i sytuacji ekonomicznej sekcji. W latach 1982–1993 medale na mistrzostwach Polski były rzadkością, podobnie jak powołania zawodników do reprezentacji narodowej. Przełomem było zatrudnienie przez klub trenera Jerzego Zycha w 1994. Klub postawił głównie na wioślarstwo kobiece i począwszy od 1994 roku wyniki zaczęły się stopniowo polepszać. Na przełomie wieków wioślarki AZS-AWF Kraków (ale też pojedynczy wioślarze) były w ścisłej czołówce krajowej, często reprezentując Polskę na arenie międzynarodowej. Przyniosło to efekt w postaci występów aż trzech wychowanek klubu na Igrzyskach Olimpijskich w 2016 – z których jedna zdobyła brązowy medal. Zawodniczki zdobywały też medale na mistrzostwach świata i Europy seniorów.

Galeria zdjęć

Wyniki sportowe Osiągnięcia przedwojenne Przed II wojną światową krakowscy wioślarze AZS byli w ścisłej czołówce krajowej. Specjalizowali się głównie w wiosłach „krótkich”. Ich osady zdołały zdobyć aż szesnaście tytułów Mistrzów Polski. Było to znaczącym osiągnięciem – pod względem ilości takich tytułów, byli przed wojną trzecim klubem wioślarskim w Polsce (w dwudziestoleciu międzywojennym w czasie mistrzostw PZTW tylko w niektórych rozgrywanych konkurencjach przyznawano tytuły Mistrzów Polski, a konkurencji było dużo mniej niż obecnie). W tym okresie tytuły Mistrzów Polski dla AZS Kraków zdobywało jednak zaledwie 4 zawodników, a mianowicie: Roger Verey na jedynce – dziewięć tytułów w latach: 1931-1939, R. Verey z Jerzym Ustupskim na dwójce podwójnej – cztery tytuły w latach: 1932, 1935, 1936 i 1939, J. Ustupski z M. Balickim na dwójce podwójnej – jeden tytuł w roku 1937, Włodzimierz Długoszewski na jedynce – dwa tytuły w latach 1926 i 1927. Ponadto w konkurencjach „mistrzowskich”, AZS Kraków zajął dwa drugie miejsca (1x mężczyzn w 1928 i 1x kobiet w 1935) oraz cztery trzecie miejsca (1x mężczyzn w 1925 i 1930, 2x w 1928 i 1x kobiet w 1934).

W przedwojennej rywalizacji międzynarodowej zawodnicy AZS Kraków, reprezentując Polskę, osiągnęli następujące sukcesy: Brązowy medal 16px na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 – dwójka podwójna R. Verey i J. Ustupski. Medale na Mistrzostwach Europy: w 1932 w Belgradzie – brązowy medal 16px R. Vereya i J. Ustupskiego na dwójce podwójnej, w 1933 w Budapeszcie – złoty medal 16px R. Vereya na jedynce, w 1934 w Lucernie – srebrny medal 16px R. Vereya na jedynce, w 1935 w Berlinie – złoty medal 16px R. Vereya na jedynce oraz drugi złoty medal 16px R. Vereya na dwójce podwójnej z J. Ustupskim, w 1937 w Amsterdamie – brązowy medal 16px R. Vereya na jedynce, w 1938 w Mediolanie – srebrny medal 16px R. Vereya na jedynce, Złoty medal 16px na Akademickich Mistrzostwach Świata w Warszawie – W. Długoszewski na jedynce.

W ogólnopolskiej rywalizacji PZTW, sekcja wioślarska AZS Kraków uczestniczyła od 1920 roku. Klasyfikowana była od 1926 (punktacja klubowa była prowadzona od 1925). W poszczególnych latach uzyskała następujące wyniki w tej klasyfikacji (dane według tabel punktacyjnych PZTW za poszczególne lata – podane zostało miejsce i ilość klubów, które zdobyły w regatach punkty): w 1926 – 8. miejsce na 14 klubówSport Wodny 1928, Nr 5 s. 68 https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/plain-content?id=353158 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa] [dostęp: 2019-04-11], w 1927 – 9. miejsce na 15 klubów, w 1928 – 6. miejsce na 13 klubówSport Wodny, 1930 Nr 3 s. 76 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1929 – nie sklasyfikowanaSport Wodny 1930 Nr 3 s. 76 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1930 – 15. miejsce na 22 klubySport Wodny, 1930 Nr 14 s. 276 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1931 – 11. miejsce na 27 klubówSport Wodny, 1931 Nr 13 s. 200 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1932 – 6. miejsce na 27 klubówSport Wodny 1932 Nr 14 s. 270 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1933 – 4. miejsce na 42 klubySport Wodny 1933 Nr 20, s. 395 Pomorska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1934 – 12. miejsce na 41 klubówSport Wodny 1934 Nr 22, s. 426 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1935 – 16px 1. miejsce na 46 klubówSport Wodny 1935 Nr 18, s. 360 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1936 – 5. miejsce na 42 klubyTabela Punktacyjna za 1936. Sport Wodny 1936, Nr 19 s. 350. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1937 – 6. miejsce na 41 klubówTabela Punktacyjna za 1937. Sport Wodny 1937, Nr 22. Pomorska Biblioteka Cyfrowa) [dostęp: 2019-04-11], w 1938 – 12. miejsce na 44 klubyTabela Punktacyjna w 1938, Sport Wodny, 1938, nr 20, s. 304 Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11], w 1939 – 16px 1. miejsce na 36 klubówTabela Punktacyjna w 1939, Sport Wodny, 1939 nr 227, s. 215-217. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp: 2019-04-11].