240px|thumb|Dowództwo „Alex” kierujące powstaniem w Pradze w maju 1945 roku, w środku gen. Novak Zdeněk Novák (ur. 2 kwietnia 1891 w Paskovie, zm. 23 października 1988 w Zadní Třebaň) – czechosłowacki wojskowy, generał armii, uczestnik czechosłowackiego ruchu oporu przeciwko okupacji niemieckiej, dowódca konspiracyjnej wojskowej organizacji Obrona Narodu.

Życiorys Syn Viktora Novák i Angely zd. Dorazilové. Po ukończeniu szkoły podstawowej uczył się w niższym gimnazjum w Mistku, potem w Uherskim Hradiste, a następnie w państwowym wyższym gimnazjum w Brnie, które ukończył w 1908 roku. Następnie studiował w wyższej szkole rolniczej w Berlinie, na wydziale agrarno-technicznym. Po ukończeniu pierwszego roku dostał powołanie do wojska, przerwał wtedy studia, aby odbyć służbę wojskową.

W dniu 1 października 1910 roku rozpoczął jednoroczną służbę ochotniczą w 27 pułku artylerii w Josefovie, gdzie odbył rekruckie przeszkolenie, następnie ukończył szkołę oficerów rezerwy przy 9 Brygadzie Artylerii, następnie był dowódcą baterii artylerii w 27 pułku artylerii. Służbę zakończył 30 września 1911 roku i został przeniesiony do rezerwy. Nie kontynuował jednak dalszych studiów, a zaczął pracować jako piwowar. W tym czasie odbył jednak kolejne szkolenia i ćwiczenia wojskowe dla oficerów rezerwy.

Po wybuchu I wojny światowej został zmobilizowany w dniu 1 sierpnia 1914 roku do 39 pułku artylerii w Varaždinie, gdzie został dowódcą plutonu. 11 sierpnia 1914 wraz z pułkiem udał się na front serbski, gdzie walczył do lutego 1915 roku, a następnie wraz z pułkiem udaje się na front wschodni. W czasie walk zostaje dowódcą baterii. 1 kwietnia 1916 roku został przeniesiony do 42 domobranieckiego pułku haubic polowych, gdzie jest dowódcą baterii. 4 czerwca 1916 roku dostał się do niewoli rosyjskiej i do września 1917 roku przebywał w obozie jenieckim w Bolchovie, w guberni orłowskiej. W obozie był członkiem organizacji jenieckiej. 13 grudnia 1916 zgłosił się na ochotnika do Legionu Czechosłowackiego, lecz z powodów administracyjnych z obozu został zwolniony we wrześniu 1917 roku.

8 września 1917 roku wstąpił do Legionu Czechosłowackiego. Został skierowany na kurs dowódczy do Borispola, a następnie do 2 czechosłowackiego samodzielnego dywizjonu artylerii, gdzie był młodszym oficerem 3 baterii. Od 9 grudnia 1917 do stycznia 1918 roku służył w 2 czechosłowackim parku artyleryjskim, a następnie w okresie od 12 stycznia 1918 do kwietnia 1919 roku służył w 2 czechosłowackiej brygadzie artylerii, będąc kolejno starszym oficerem w 1 baterii, dowódcą 1 baterii i dowódcą 2 dywizjonu. W kwietniu 1919 roku został dowódcą 3 czechosłowackiego pułku artylerii lekkiej, równocześnie pełnił obowiązki dowódcy artylerii 3 Czechosłowackiej Dywizji Strzeleckiej, a od 26 kwietnia 1919 roku został dowódcą artylerii 3 Dywizji Strzelców. Brał udział w walkach na Ukrainie, a następnie w walkach na trasie do Władywostoku, w czasie odwrotu Korpusu Czechosłowackiego na Daleki Wschód. W 1920 roku był członkiem komisji czechosłowacko-rosyjsko-radzieckiej w Irkucku, po czym w komisji japońsko-chińsko-czechosłowackiej w Harbinie, do spraw ewakuacji wojsk czechosłowackich. Do Czechosłowacji powrócił 15 sierpnia 1920 roku.

Po powrocie pozostał w wojsku i w dniu 17 listopada 1920 roku został dowódcą 11 Brygady Artylerii Polowej, funkcję tę sprawował do 1929 roku. W tym czasie odbył szereg kursów i studiów wojskowych, w tym w Akademii Sztabu Generalnego w Pradze oraz studiował we Francji. 28 lutego 1929 roku został dowódcą 8 Brygady Artylerii PolowejOsobní věstník Ministerstva Národní Obrany nr 8 z dnia 2 lutego 1929 roku, str. 54., którą dowodził do 15 października 1935 roku. Następnie był dowódcą artylerii IV obszaru w Ołomuńcu i funkcję tę pełnił do 31 grudnia 1937 roku, kiedy został dowódcą artylerii na okręgu Brno. W 1938 roku został dowódcą artylerii 2 Armii i funkcję tę pełnił do momentu rozwiązania armii czechosłowackiej w 1939 roku. Został wtedy przeniesiony do rezerwy.

Po rozwiązaniu armii czechosłowackiej włączył się w działania podziemnej organizacji wojskowej Obrona Narodu, będąc jej jednym z organizatorów. Początkowo działał na Morawach, a następnie został dowódcą Obrony Narodowej na teren Czech. W 1942 roku został dowódcą całej organizacji Obrona Narodowa, którą odbudował po aresztowaniach wcześniejszego kierownictwa organizacji, w tym jej dowódcy gen. Homoli. Organizacją kierował do momentu aresztowania przez gestapo w dniu 22 czerwca 1944 roku.

Po aresztowaniu został osadzony w więzieniu gestapo na Pankracu w Pradze. Przebywał tam do 5 maja 1945 roku, kiedy został uwolniony po wybuchu powstania praskiego. Wszedł wtedy w skład dowództwa Alex, które kierowało działaniami powstańczymi na terenie Czech w końcowym okresie wojny.

Po zakończeniu II wojny światowej pozostał w armii i 26 maja 1945 roku został dowódcą 3 obszaru wojskowego (w 1950 roku przekształcony w 2 okręg wojskowy) w BrnieOsobní věstník Ministerstva Národní Obrany nr 53 z dnia 3 listopada 1945 roku, str. 519., pełnił tę funkcję do 1951 roku.

3 stycznia 1951 roku został zatrzymany przez służbę bezpieczeństwa pod zarzutem zdrady. 31 października 1951 roku został zwolniony z czynnej służby wojskowej, a z dniem 1 listopada 1951 roku zdegradowany do stopnia szeregowego rezerwy. 8 kwietnia 1954 roku został skazany przez Najwyższy Sąd Wojskowy na karę 18 lat więzienia i utratę praw publicznych na lat 10.

W więzieniu przebywał do 12 września 1956 roku, kiedy został ułaskawiony przez prezydenta, a 22 kwietnia 1963 roku został zrehabilitowany i decyzją prezydenta przywrócono mu stopień wojskowy – generała armii. Po wyjściu z więzienia zamieszkał w Zadnim Trebaniu, gdzie zmarł.

Awanse Armia Austro-Węgierska kadet (Kadett-Offiziersstellvertreter) (01.10.1911) chorąży (Fähnrich) (01.08.1914) podporucznik (Leutnant) (01.11.1914) porucznik (Oberleutnant) (01.05.1916) Legion Czechosłowacki porucznik (poručík legií) (07.02.1918) kapitan (podkapitán legií) (11.09.1918) major (major legií) (21.12.1918) podpułkownik (podplukovník legií) (31.01.1920) Armia Czechosłowacka podpułkownik artylerii (podplukovník dělostřelectva) (10.11.1920)Osobní věstník Ministerstva Národní Obrany nr 1 z dnia 8 stycznia 1921 roku, str. 8. pułkownik artylerii (plukovník dělostřelectva) (16.12.1921) generał brygady (brigádní general) (04.05.1928) generał dywizji (divisní general) (02.10.1945)Osobní věstník Ministerstva Národní Obrany nr 36 z dnia 3 listopada 1945 roku, str. 309. generał armii (armádní general) (19.02.1947 – ze starszeństwem od 1 kwietnia 1946)Osobní věstník Ministerstva Národní Obrany nr 14 z dnia 20 lutego 1947 roku, str. 127.

Odznaczenia Order Sokoła z mieczami (1919) Czechosłowacki Krzyż Wojenny 1918 (1919) Czechosłowacki Medal Rewolucyjny (1921) Medal Zwycięstwa (1921) Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 (1947)Osobní věstník Ministerstva Národní Obrany nr 56 z dnia 26 lipca 1947 roku, str. 476. Order św. Stanisława kl. II (Rosja – 1919) Krzyż Wojenny z Palmami (Francja) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (Polska) Czechosłowacki Medal za Odwagę w Obliczu Nieprzyjaciela (1946)Osobní věstník Ministerstva Národní Obrany nr 118 z dnia 21 grudnia 1946 roku, str. 1382. Czechosłowacki Medal za Zasługi Wojskowe I stopnia

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Czechosłowaccy generałowie Kategoria:Żołnierze austro-węgierscy w niewoli rosyjskiej w czasie I wojny światowej Kategoria:Wojna domowa w Rosji (biografie) Kategoria:Członkowie czechosłowackiego ruchu oporu Kategoria:Odznaczeni Orderem Sokoła Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim (1914–1918) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim 1939 Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1988