thumb|200px|Geena Davis w 1989 roku Virginia Elizabeth „Geena” Davis (ur. 21 stycznia 1956 w Wareham) – amerykańska aktorka, scenarzystka, producentka filmowa i telewizyjna, modelka. Zdobywczyni Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej za rolę Muriel Pritchett w dramacie Przypadkowy turysta (The Accidental Tourist, 1988). Laureatka Złotego Globu 2006 dla najlepszej aktorki w serialu dramatycznym za rolę pierwszej kobiety prezydenta Stanów Zjednoczonych – Mackenzie Allen w serialu ABC Pani prezydent (Commander In Chief, 2005−2006).
W 2019, w uznaniu jej pracy na rzecz równości płci, Davis otrzymała nagrodę za działalność humanitarną im. Jeana Hersholta od Amerykańskiej Akademii Filmowej.
Życiorys Wczesne lata Urodziła się w Wareham w stanie Massachusetts. Jej matka, Lucille (z domu Cook; ur. 19 czerwca 1919, zm. 15 listopada 2001), była asystentką nauczyciela, a jej ojciec, William F. Davis (ur. 7 listopada 1913, zm. 2 kwietnia 2009), był inżynierem budownictwa i diakonem kościoła; jej rodzice pochodzili z małych miasteczek w Vermont. Ma starszego brata Danfortha „Dana”.
W młodym wieku zainteresowała się muzyką. Nauczyła się gry na pianinie i flecie, jako nastolatka grała na organach wystarczająco dobrze, aby służyć jako organistka w swoim kościele kongregacjonalistycznym w Wareham. W 1974 ukończyła Wareham High School i była studentką wymiany w Sandviken w Szwecji, biegle władając językiem szwedzkim. Uczęszczała do New England College, zanim w 1979 uzyskała tytuł Bachelor’s degree z dramatu na Uniwersytecie Bostońskim.
Kariera Po ukończeniu edukacji przeprowadziła się do Nowego Jorku, gdzie służyła jako manekin okienny dla Ann Taylor, dopóki nie podpisała umowy z nowojorską agencją modelek Zoli Agency i rozpoczęła karierę modelki Victoria’s Secret. Jej pierwszą rolą w filmie fabularnym była postać April Page w komedii Sydneya Pollacka Tootsie (1982) u boku Dustina Hoffmana. Następnie wystąpiła gościnnie jako Grace Fallon w jednym z odcinków serialu sensacyjnego NBC Nieustraszony (Knight Rider, 1983) – pt. „K.I.T.T. the Cat” z Davidem Hasselhoffem w roli głównej. W latach 1983–1984 grała asystentkę produkcji Wendy Killian w sitcomie NBC Buffalo Bill, gdzie napisała także scenariusz odcinka serii z udziałem Dabneyem Colemanem i Joanny Cassidy. Jako Karen Nicholson pojawiła się w trzech odcinkach sitcomu NBC Więzy rodzinne (Family Ties, 1984–1986). Za postać dziennikarki Veroniki „Ronnie” Quaife w horrorze Davida Cronenberga Mucha (1986) u boku Jeffa Goldbluma była nominowana do Nagrody Saturna w kategorii najlepsza aktorka drugoplanowa. Wystąpiła jako Barbara Maitland w czarnej komedii fantasy Tima Burtona Sok z żuka (1988) z Michaelem Keatonem i Alekiem Baldwinem. Dzięki kreacji Muriel Pritchett, pracowniczki szpitala dla zwierząt i trenerki psów w dramacie Lawrence’a Kasdana Przypadkowy turysta (The Accidental Tourist, 1988) z Williamem Hurtem i Kathleen Turner zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej.
Jej rola Thelmy Yvonne Dickinson w dramacie Ridleya Scotta Thelma i Louise (1991) z Susan Sarandon była nominowana do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej. Jako gracz baseballu w drużynie kobiet Dorothy „Dottie” Hinson w komediodramacie familijnym Penny Marshall Ich własna liga (A League of Their Own, 1992) z Tomem Hanksem i Madonną była nominowana do Złotego Globu dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu. Zagrała reporterkę telewizyjną Gale Gayley w komedii Przypadkowy bohater (Hero, 1992) z Dustinem Hoffmanem i Andym Garcią. W komediodramacie romantycznym Marthy Coolidge Angie (1994) wcieliła się w pracowniczkę biurową, która mieszka w dzielnicy Bensonhurst na Brooklynie i marzy o lepszym życiu. Film otrzymał mieszane recenzje od krytyków i był komercyjną porażką. Rola bezsennej pisarki Julii Mann komedii romantycznej Rona Underwooda Miłosne wybory (Speechless, 1994) z Michaelem Keatonem przyniosła jej nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu. Wystąpiła w roli głównej w wyreżyserowanym przez jej ówczesnego męża Renny’ego Harlina filmie przygodowym Wyspa piratów (Cutthroat Island, 1995), który według Księgi rekordów Guinnessa okazał się największą klapą finansową w historii kina. Wystąpiła jako Eleanor Little w dobrze przyjętej komedii rodzinnej Stuart Malutki (1999) oraz jej kontynuacjach – Stuart Malutki 2 (2002) i Stuart Malutki 3: Trochę natury (2005). W sitcomie ABC The Geena Davis Show (2000–2001) występowała jako Teddie Cochran.
Była na okładkach magazynów „Ekran” (w listopadzie 1989), „Harper’s Bazaar” (w maju 1991), „Time” (w czerwcu 1991), „People” (w czerwcu 1991), „Interview” (w marcu 1992), „Entertainment Weekly” (w lipcu 1992), „Vogue” (w sierpniu 1992 i maju 1994), „Vanity Fair” (we wrześniu 1992), „GQ” (w lutym 1994), „TV Guide” (w październiku 2005) i „The Hollywood Reporter” (w lipcu 2014).
W 1998 oraz 2003, na jubileuszowych ceremoniach rozdania Oscarów, pojawiła się na scenie w specjalnej, uroczystej prezentacji aktorów – wszystkich dotychczasowych laureatów Oscara. W 2022 opublikowała wspomnienia zatytułowane Dying of Politeness, wyd. polskie Umrzeć przez grzeczność (2024).
Życie prywatne Geena Davis ma 183 cm wzrostu, należy też do prestiżowego towarzystwa Mensa International (z wynikiem IQ 140).
W maju 1978 związała się z Richardem Emmolo, którego poślubiła 25 marca 1982 i rozwiodła się z nim 26 lutego 1983. W latach 1983–1985 była związana z Christopherem McDonaldem. W kwietniu 1985 poznała aktora Jeffa Goldbluma, za którego wyszła za mąż 1 listopada 1987, jednak 17 października 1990 doszło do rozwodu. W 1992 poznała reżysera Renny’ego Harlina; 18 września 1993 wzięli ślub, lecz 21 czerwca 1998 rozwiedli się. 1 września 2001 poślubiła chirurga plastycznego Rezę Jarrahy’ego, z którym ma troje dzieci: córkę Alizeh Keshvar (ur. 10 kwietnia 2002) oraz bliźniaki – Kiana Williama i Kaiisa Stevena (ur. 6 maja 2004).
Filmografia Filmy RokTytułRolaReżyser 1982 Tootsie April Page Sydney Pollack 1985 Fletch Larry Michael Ritchie Dziewczyna do zadań specjalnych (Secret Weapons, TV) Tamara Reshevsky / Brenda Don Taylor Transylvania 6-5000 Odette Balu Rudy De Luca 1986 Mucha (The Fly) Veronica Ronnie Quaife David Cronenberg1988 Sok z żuka (Beetlejuice) Barbara Maitland Tim Burton Przypadkowy turysta (The Accidental Tourist) Muriel Pritchett Lawrence Kasdan Ziemskie dziewczyny są łatwe (Earth Girls Are Easy) Valerie Gail Julien Temple 1990 Łatwy szmal (Quick Change) Phyllis Potter Howard FranklinBill Murray 1991 Thelma i Louise (Thelma & Louise) Thelma Dickinson Ridley Scott1992 Ich własna liga (A League of Their Own) Dottie Hinson Penny Marshall Przypadkowy bohater (Hero) Gale Gayley Stephen Frears 1993 Princess Scargo and the Birthday Pumpkin (wideo) narrator (głos) Craig Rogers1994 Angie Angie Scacciapensieri Martha Coolidge Miłosne wybory (Speechless) Julia Mann (także producentka) Ron Underwood 1995 Wyspa piratów (Cutthroat Island) Morgan AdamsRenny Harlin1996Długi pocałunek na dobranoc (The Long Kiss Goodnight) Samantha Caine / Charlene „Charly” Baltimore (także producentka) Fałszywy trop (Mistrial, TV) producent wykonawczy Heywood Gould 1999 Stuart Malutki (Stuart Little) Pani Eleanor Little (głos) Rob Minkoff 2002 Stuart Malutki 2 (Stuart Little 2) 2005 Stuart Malutki 3: Trochę natury (Stuart Little 3: Call of the Wild) Audu Paden2009 Exit 19 (TV) Gloria Woods Wypadki chodzą po ludziach (Accidents Happen) Gloria Conway Andrew Lancaster2013 Untitled Bounty Hunter Project (TV) Mackenzie Ryan Dean Devlin Własnym głosem (In a World...) Katherine Huling Lake Bell 2014 Marnie. Przyjaciółka ze snów (When Marnie Was There) Yoriko Sasaki (dubbing) Hiromasa Yonebayashi 2015 Dlaczego mi nie powiedziałeś? (Me Him Her) pani Ehrlick Max Landis2017 Marjorie Prime Tess Prime Michael Almereyda Dear Angelica (krótkometrażowy) Angelica (głos) Saschka Unseld Nie rozmawiaj z Irene (Don’t Talk to Irene) w roli samej siebie Pat Mills To zmienia wszystko (This Changes Everything, dokumentalny) producentka Tom Donahue 2020 Ava Bobbi Faulkner, matka Avy Tate Taylor 2023 Fairyland Munca Andrew Durham 2024 Mrugnij dwa razy (Blink Twice) Stacy Zoë Kravitz
Seriale RokTytułRolaUwagi2019GlowSandy Devereaux St. Clairsez. 3, odc. 1, 3, 5, 8–10She-Ra i księżniczki mocy (She-Ra and the Princesses of Power) Huntaragłos; sez. 3, odc. 3-2; sez. 4, odc. 22014Klinika dla Pluszaków (Princess Persephone)księżniczka Persefonagłos; sez. 2, odc. 212015Annedroidsstudent2016Egzorcysta (The Exorcist)Angela Rancesez. 12014–2018Chirurdzy (Grey’s Anatomy)dr Nicole Hermansez. 14, odc. 23; sez. 11, odc. 1, 3, 5–142012Śpiączka (Coma)dr Agnetta Lindquistsez. 1, odc. 1–22005–2006Pani prezydent (Commander in Chief) prezydent Mackenzie Allensez. 12004Will i Grace (Will & Grace)Janet Adlersez. 6, odc. 112000–2001The Geena Davis ShowTeddie Cochransez. 11989Trying Times Daphnesez. 2, odc. 21985George Burns Comedy Week sez. 1, odc. 8SaraSara McKennasez. 1Detektyw Remington Steele (Remington Steele)Sandy Dalrymplesez. 3, odc. 201984Więzy rodzinne (Family Ties)Karen Nicholsonsez. 3, odc. 12–13Riptidedr Melba Bozinskysez. 1, odc. 12Fantasy IslandWhitney Clarksez. 7, odc. 201983–1984Buffalo BillWendy Killiansez. 1, odc. 1–12, sez. 2, odc. 1–141983Nieustraszony (Knight Rider)Grace Fallon
Nagrody + Rok Nagroda Kategoria Tytuł 1989 Nagroda Akademii Filmowej Najlepsza aktorka drugoplanowa Przypadkowy turysta (1988) 1991 National Board of Review Najlepsza aktorkaThelma i Louise (1991) 1992 David di Donatello Najlepsza aktorka zagraniczna Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Francisco Nagroda honorowa Piper-Heidsieck – 2006 Złoty Glob Najlepsza aktorka w serialu dramatycznym Pani prezydent (2005) 2016 69. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes Nagroda „Keby w ruchu” – 2020 92. ceremonia wręczenia Oscarów Nagroda za działalność humanitarną im. Jeana Hersholta –
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Boston University Kategoria:Amerykańskie aktorki dubbingowe Kategoria:Amerykańskie aktorki filmowe Kategoria:Amerykańskie aktorki głosowe Kategoria:Amerykańskie aktorki telewizyjne Kategoria:Amerykańscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Amerykańscy producenci filmowi Kategoria:Amerykańscy producenci telewizyjni Kategoria:Amerykańskie modelki Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Amerykańscy działacze społeczni Kategoria:Amerykańskie feministki i feminiści Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Mensa Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Laureaci Nagrody za działalność humanitarną im. Jeana Hersholta Kategoria:Laureatki Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej Kategoria:Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki w serialu dramatycznym Kategoria:Amerykanie pochodzenia szkockiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia walijskiego Kategoria:Urodzeni w 1956