Harcerstwo Polskie w Republice Czeskiej

Harcerstwo Polskie w Republice Czeskiej (HPC) – niezależna organizacja harcerska działająca w polskiej mniejszości narodowej na terenie Republiki Czeskiej (Śląska Cieszyńskiego), zrzeszająca dzieci z polskich szkół podstawowych i średniej na terenie Republiki Czeskiej. HPC ma na celu uczyć dzieci i młodzieży zaradności i samodzielności. HPC kieruje się prostymi wartościami i zasadami, które zostały zweryfikowane i przyswojone przez pokolenia skautów i skautek z całego świata. Zawarte są w Prawie i Obietnicy Zucha, Prawie i Przyrzeczeniu Harcerskim oraz w Zobowiązaniu Instruktorskim. Do edukacji i wychowania HPC stosuje pedagogikę przeżyć. HPC działa pod honorowym protektoratem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. HPC w roku 2019 liczyło 318 członków.

Struktura HPC obejmuje 5 drużyn harcerskich (HDW „Opty”, Czeski Cieszyn, HDW „Grom”, Bystrzyca, DH „Czarne Pantery”, Trzyniec, DH im. Żwirki i Wigury, Cierlicko, 2.KDH „Wielka Niedźwiedzica”, Karwina), 4 gromady zuchowe (GZ „Koniki Morskie”, Czeski Cieszyn, „Mieszkańcy Zielonego Lasu”, Cierlicko, GZ „Wilczęta”, Karwina, GZ „Wesołe Ogniki”, Olbrachcice) oraz krąg instruktorski „Watra” i krąg seniora.

Historia 1912–1939 Historia HPC zaczęła się w Orłowej w 1912 r. W tym mieście skauci polscy wytworzyli pierwszą stanicę harcerską na Śląsku Cieszyńskim. W przeciągu dziejów skauci, a później harcerze, byli owymi rycerzami spod kresowych stanic, którzy bronili polskich granic na Ziemi Cieszyńskiej i to tak w pojęciu geograficznym, jak – po podziale Śląska – w pojęciu kulturowym. Szczególnie na początku ruchu skautowego był on na ziemiach polskich ściśle związany z ideą niepodległości państwa polskiego, które, w czasach przed I wojną światową podzielone było między trzech zaborców: Prusy, Austro-Węgry i Rosję. Powstanie pierwszej drużyny harcerskiej na terenie Śląska Cieszyńskiego przypada na drugą dekadę 20 wieku – okres, w którym Śląsk Cieszyński znajdował się pod panowaniem austriackim. Została założona przez polonistę, Romana Pollaka.

1939–1945 W czasie wojny członkowie HPC przygotowywali się do pomocy wojsku polskiemu w razie potrzeby. HPC poniosło liczne ofiary.

1945–1951 Stowarzyszenia i organizacje wskrzeszały swą działalność, którą zatrzymała wojna. Również polska mniejszość narodowa na Śląsku Cieszyńskim rozpoczęła starania o wznowienie działalności swych przedwojennych towarzystw i organizacji. W latach 1945–1947 między Polską a Czechosłowacją toczył się spór o przynależność państwową Śląska Cieszyńskiego, któremu towarzyszyły liczne tarcia na tle narodowościowym wśród miejscowej ludności, co uniemożliwiało swobodnie rozwinąć działalność organizacyjną. W takich warunkach wszelkie dążenia do odbudowy polskich placówek i organizacji spotykały się z negatywną reakcją urzędów czechosłowackich. Polskie związki na Zaolziu działały więc półlegalnie. Zastana sytuacja nie ominęła HPC. Do zasadniczej zmiany w stosunkach czesko-polskich doszło dopiero po podpisaniu między tymi państwami 10 marca 1947 r. umowy o współpracy. Załącznik do umowy zapewniał polskiej mniejszości narodowej m.in. powołanie dwóch organizacji, Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego (PZKO) i Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej (SMP). W lutym 1948 r. dojście do władzy w Czechosłowacji partii komunistycznej oznaczało zmianę systemu politycznego. W stosunku nowego rządu do harcerzy nic się nie poprawiło, raczej pogorszyło. Władze demokratyczne szykanowały harcerzy z powodu ich przynależności do polskiej grupy narodowej, nowe władze komunistyczne zaś z powodu „burżuazyjnego” rodowodu skautingu – przez głosicieli ideologii marksistowskiej był on bowiem postrzegany jako „wymysł wrogiej klasy burżuazyjnej”.

1968–1970 Wrzenie społeczne, narastające w Czechosłowacji w drugiej połowie lat sześćdziesiątych, ogarnęło również Polaków na Zaolziu. Zasady działania, wytyczone przez władze komunistyczne dla PZKO, jedynej organizacji polskiej w Czechosłowacji, przestały wystarczać. W Zarządzie Głównym PZKO powstały trzy grupy inicjatywne, mające za cel reaktywowanie ruchu młodzieżowego, ruchu sportowego oraz harcerstwa. Tego ostatniego zadania podjął się członek władz PZKO, a zarazem przedwojenny harcerz – hm. Władysław Wróbel. W grupie harcerskiej znaleźli się m.in. Ernest Sembol, Jan Rusnok, Henryk Jasiczek, a wkrótce dołączył do nich inż. Mieczysław Piszczek. Grupa ta energicznie zaczęła działać na rzecz reaktywowania harcerstwa, rozpoczynając od nawiązania kontaktów z instruktorami i harcerzami, mającymi doświadczenie z czasów przedwojennych i lat czterdziestych. Hm. Adolf Szurman zaproponował szczegółowo opracowane przez siebie materiały dotyczące statutu, struktury i metodyki HPC. Grupa inicjatywna zwołała dwa spotkania w „Dziupli” – klubie w suterenie ZG PZKO w Cz. Cieszynie, na które przyszło ok. sześćdziesięciu byłych instruktorów i harcerzy. Tam zapadła wstępna decyzja, by reaktywować HPC na razie jako sekcję PZKO. HPC działało też w ramach organizacji „Pioniera”

1989–2013 M.in. dzięki aksamitnej rewolucji HPC było oficjalnie wznowione. Od tej pory działało, czy znowu zaczynało działać w 100% legalnie. Było powołane na mocy ogłoszenia opublikowanego w „Głosie Ludu” dnia 18. 12. 1989 następującej treści: „Wzywamy wszystkich naszych harcerzy, instruktorów, drużynowych i przyjaciół do wznowienia działalności i tworzenia drużyn i zastępów harcerskich.” Realizacji tego zadania podjęli się byli członkowie Rady Naczelnej HPC z roku 1970. Na zebraniu byłej Rady Naczelnej HPC, wybranej na II Konferencji HPC w 1970 r., poszerzonym o chętnych do pracy działaczy, które odbyło się w Klubie PZKO przy ul. Bożka w Czeskim Cieszynie pod koniec stycznia 1990 r., zjawiło się obok byłych działaczy HPC i „Pionierowców” sporo początkujących instruktorów. W wyborach wyłoniono skład tymczasowej dziewięcioosobowej Rady Naczelnej HPC i wybrano naczelnika. Został nim hm. Władysław Sztebel. Obszerny program działania, w którym była mowa o sposobie zakładania drużyn, współpracy z innymi organizacjami młodzieżowymi, urządzaniu szkoleń dla zastępowych i przybocznych, spotkał się z ogólnym poparciem. Zgoda zapanowała co do postulatu szybkiego zwołania Zjazdu HPC.

Naczelnicy i przewodniczący HPC dr Jan Buzek (1924–1936) dr Jan Kubok (VIII–XII 1945) (Rada ta próbowała wznowić działalność drużyn harcerskich, władze jednak na to nie zezwalały) Henryk Jasiczek (1947–1949) Władysław Wróbel (1949–1950) Władysław Wróbel (IX–XI 1968) Mieczysław Piszczek (XI 1968 – V 1970) Władysław Sztebel (1989–1992) Kazimierz Worek (1992–1999) Alicja Berki (1999–2006) Krzysztof Mitura (2006–2023) Andrzej Glac (od 2023)

Przypisy

Linki zewnętrzne https://harcerstwo.cz/

Kategoria:Organizacje polonijne w Czechach Kategoria:Organizacje polonijne w Czechosłowacji Kategoria:Harcerstwo poza granicami Polski