Rafał Zajączek, herbu Świnka (ur. 9 listopada 1769Na tablicy nagrobnej data urodzenia to 1770. w Bógwidzach, powiat pleszewski, zm. 8 czerwca 1846) – wyższy oficer armii Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, odznaczony Krzyżem Kawalerskim orderu Virtuti Militari; krewny (bratanek stryjeczny) generała Józefa Zajączka.
Pochodzenie i rodzina thumb|200px|Akt zgonu Rafała Zajączka
Rafał Zajączek urodził się w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej pieczętującej się herbem Świnka, wywodzącej się z Wielkopolski, z miejscowości Wrząca (obecnie w gminie Błaszki w powiecie sieradzkim).
Jego rodzicami byli Kajetan Zajączek i RozaliaAkt zgonu Rafała Zajączka znajdujący się w Archiwum Państwowym w Kaliszu: Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej św. Mikołaja w Kaliszu, sygn. 8, akt 95, s. 125., córka Rafała Objezierskiego.
Kajetan był bratem stryjecznymOjcem Kajetana był Jakub (ur. ok. 1707), podczaszy żytomierski, brat Antoniego i stryj generała Józefa Zajączka. księciaTytuł księcia Józef Zajączek otrzymał od rosyjskiego cara Aleksandra I w 1818 roku. generała Józefa Zajączka (1752–1826), uczestnika powstania kościuszkowskiego i wojen napoleońskich, w ostatnich latach swego życia namiestnika zależnego od Rosji Królestwa Polskiego.
Znane rodzeństwo Rafała to: bracia Franciszek Wojciech (ur. 1773, kapitan 4 pułku strzelców konnych) i Wincenty Ferreriusz (ur. 1782, podporucznik również 4 psk) oraz siostry Agnieszka, Salomea, Prakseda, Marianna i Rozalia Barbara, która wyszła za Piotra Gałczyńskiego (ich synem był Wojciech GałczyńskiWojciech Gałczyński i Kazimierz Asnyk (prawdopodobnie ojciec poety, Adama) są wymienieni w akcie zgonu Rafała Zajączka., teść malarza Juliusza Kossaka).
Żoną Rafała była Pelagia, z którą rozwiódł się w 1820 roku. Pelagia była córką Ignacego Zajączka (młodszy brat księcia generała Józefa Zajączka, na mocy testamentu J. Zajączka Pelagia otrzymała 300 tys. złotych polskich). Jej drugim mężem był Jan Hilary Łubieński.
Historyk Jadwiga Nadzieja w swojej biografii generała Józefa Zajączka, przytaczając opracowanie Józefa Raciborskiego z 1922 roku, nazywa Rafała i Wincentego Zajączków stryjecznymi bratankami generałaRaciborski błędnie określa Rafała i Wincentego braćmi księcia. Jak pisze J. Nadzieja „(…) sporo ciekawych informacji, wprawdzie nie zawsze dokładnych na temat Opatówka znaleźć można w artykule Józefa Raciborskiego”., nie wymieniając jednak Rafała wśród potomków Kajetana lub jego braci (Józefa, który miał dwie córki i Jana, o którym brak jest jakichkolwiek danych) i nie uwzględniając Rafała w zamieszczonym drzewie genealogicznym rodu Zajączków.
Służba wojskowa I Rzeczpospolita Od 1785 roku Rafał Zajączek służył w 2 Pułku Przedniej Straży Buławy Wielkiej Koronnej (do lutego 1789 noszącym nazwę Regimentu Dragonii Buławy Wielkiej Koronnej)Od 1784 roku w tym samym pułku, w stopniu podpułkownika, a od 1787 jako pułkownik, służył Józef Zajączek., początkowo jako kadet, następnie awansował do stopnia chorążego (1787), porucznika (1789) i rotmistrza sztabowego (1792).
Nie jest znany przebieg służby wojskowej Rafała Zajączka podczas wojny polsko-rosyjskiej (1792), ani w czasie insurekcji kościuszkowskiej (1794), nie wiadomo też jakie były jego losy po upadku I Rzeczypospolitej (1795), aczkolwiek nie służył on w Legionach Polskich utworzonych w 1797 przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego i walczących u boku wojsk rewolucyjnej FrancjiHistoryk Jan Pachoński w swoim fundamentalnym dziele „Legiony Polskie 1794–1807. Prawda i legenda” (tomy I–IV) nie wymienia nazwiska Rafała Zajączka..
Księstwo Warszawskie Gdy w 1806 roku Królestwo Prus padało pod ciosami napoleońskiej Wielkiej Armii, na terenie Wielkopolski – zagarniętej przez Prusy w wyniku rozbiorów – wybuchło powstanie. Przybyły do Wielkopolski gen. J. H. Dąbrowski wspólnie z dawnym konfederatem barskim gen. Pawłem Skórzewskim poczęli organizować na terenie ówczesnego departamentu kaliskiego wojsko polskie. Rafał Zajączek w tym czasie otrzymał stanowisko rotmistrza kawalerii powstającej Legii Kaliskiej, a 21 listopada 1806 roku został szefem szwadronu 4 pułku strzelców konnych. Służąc na tym stanowisku, 9 października 1809 roku otrzymał stopień majora.
W 1809 roku 4 pułk strzelców konnych został odkomenderowany na Pomorze i do północnych Niemczech, gdzie zwalczał dywersję zbuntowanych pruskich oddziałów majora von Schillego, nie biorąc zarazem udziału w wojnie z Austrią, będącej częścią konfliktu francusko-austriackiego.
W 1812 Rafał Zajączek wziął udział w wyprawie na Rosję, podczas której dostał się do niewoli, choć nie wiadomo, w którym momencie kampanii to nastąpiło.
Królestwo Polskie Po ostatecznej klęsce Napoleona (1815) powrócił do kraju, do znajdującego się pod rosyjską kontrolą Królestwa Polskiego i 13 lutego 1815 roku w stopniu podpułkownika został zastępcą dowódcy 2 Pułku Strzelców Konnych. Otrzymał dymisję z wojska w stopniu pułkownika z pensją i mundurem w 1819 roku.
Po śmierci swego krewnego, generała Józefa Zajączka (1826), carskiego namiestnika w Królestwie Polskim, Rafał Zajączek na mocy testamentu zmarłego otrzymał 5 tysięcy ówczesnych złotych polskich. Wcześniej, tj. po 1812 Rafał Zajączek, wspólnie z Michałem Rachalskim zarządzał majątkiem Brzeziny, które wraz z okolicznymi dobrami opatówieckimi, na podstawie donacji cesarza Napoleona, były własnością Józefa Zajączka.
thumb|200px|Płyta nagrobna Rafała Zajączka na Cmentarzu Miejskim w Kaliszu
Uzyskał legitymację szlachectwa w Królestwie Polskim w 1837 roku. Nie są znane dalsze losy Rafała Zajączka. Zmarł w 1846 roku i został pochowany na cmentarzu katolickim w Kaliszu. Zachowała się żeliwna tablica inskrypcyjna, jedna z najstarszych na tym cmentarzu.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (Księstwo Warszawskie) Kategoria:Pochowani w Kaliszu Kategoria:Pułkownicy Wojska Księstwa Warszawskiego Kategoria:Rotmistrzowie kawalerii narodowej (armia koronna) Kategoria:Pułkownicy Królestwa Kongresowego Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1769 Rafał Kategoria:Zmarli w 1846