Dziatłowicze (; ) – agromiasteczko na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie łuninieckim, w sielsowiecie Dziatłowicze, nad Cną. Jest to największa miejscowość wiejska w rejonie łuninieckim.

Znajdują tu się parafialna cerkiew prawosławna pw. Przemienienia Pańskiego, a także przystanek kolejowy Sad, położony na linii Równe – Baranowicze – Wilno.

Informacje ogólne

Pochodzenie nazwy We wszystkich dawnych źródłach drukowanych spotyka się nazwę Diatełowicze. Prawdopodobnie pochodzi ona od słowa „dziacielawina” (dzięcielina) – dzikiej białej koniczyny, która do dziś rośnie tu powszechnie. Z czasem nazwa przekształciła się w Dziatłowicze.

Wieś liczy ponad 50 ulic, z których główną jest ulica Sowiecka o długości 5,6 km.

Według danych z 2018 roku liczba mieszkańców wynosiła 2258 osób, w tym 407 osób w wieku przedprodukcyjnym, 1290 w wieku produkcyjnym i 561 w wieku poprodukcyjnym.

We wsi mieszka 59 rodzin wielodzietnych. W latach 1997–2018 trzynaście kobiet ze wsi otrzymało Order Matki za urodzenie pięciorga lub więcej dzieci.

We wsi aktywnie powstają nowe domy. Na początku 2018 roku pod budowę indywidualną wydzielono 59 działek, a 50 domów było w trakcie budowy.

Wieś jest zgazyfikowana.

Dziatłowicze ucierpiały w wyniku katastrofy w Czarnobylu i zostały zaliczone do miejscowości objętych okresową kontrolą radiacyjną.

Najpopularniejsze nazwiska we wsi to Konopaccy (ok. 17% mieszkańców), Czarnaokie (ok. 11%), Kocuby (ok. 11%), Brzeziny (ok. 6%) i Żuki (ok. 6%).

We wsi mieszka 11 narodowości, m.in. Białorusini, Rosjanie, Ukraińcy, Uzbecy, Litwini, Mołdawianie, Tatarzy, Polacy, Osetyjczycy i inni.

Kopaliny użyteczne W pobliżu Dziatłowicz na głębokości 20 m odkryto znaczne pokłady gliny. Obecnie wydobycie gliny na takiej głębokości jest nieopłacalne.

Herb Herb wsi Dziatłowicze został zatwierdzony dekretem prezydenta Republiki Białorusi (nr 659) z 2 grudnia 2008 roku.

Opis herbu: w błękitnym polu tarczy waregskiej przedstawiono u góry srebrny kwiat w kształcie lilii, poniżej – srebrny krzyż, pod którym stykają się dwa połączone trójkąty (symbolizujące rzekę) – herb „Rozmiar”. Herb narysowano ku czci fundatora klasztoru Konstantego Dołmata: u jego stóp umieszczono wizerunek rodowego herbu Dołmatów „Rozmiar”. Autorką herbu jest T. W. Konopacka, a rysownikiem – W. A. Lachor; został on zarejestrowany w Państwowym Rejestrze Heraldycznym Republiki Białorusi 23 stycznia 2009 roku pod nr B-148.

Przynależność administracyjną Dziatłowicz do rejonu ukazano poprzez błękitne tło i wizerunek kwiatu lobelii Dortmana – symbolu Łuńca. Oprócz centrum rejonu, na błękitnym polu przedstawiono jeszcze dwa herby – Łunina i Dziatłowicz, co podkreśla historyczną wspólnotę tych miejscowości z Łunińcem.

Historia Dawniej wieś położona była po prawej stronie Cny. Na jej lewym brzegu leżały Futory Dziatłowickie. Obecnie Dziatłowicze rozciągają się po obu stronach rzeki.

Od 1560 do 1855 (z przerwami) działał tu prawosławny monaster Przemienienia Pańskiego w Dziatłowiczach. Obecnie po klasztorze pozostała cerkiew.

Po raz pierwszy wieś Dziatłowicze wzmiankowana jest w 1566 roku: Stanisław Andrzejewicz Dowojna, w imieniu swego krewnego – wojewody połockiego Stanisława Dowojny – sprzedał szlachcicowi Pawłowi Podorewskiemu wieś Diatełowicze. W 1567 roku właściciel ten miał obowiązek wystawić do wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego dwóch konnych żołnierzy, co oznaczało, że Diatełowicze liczyły wówczas około 40 gospodarstw chłopskich. Był to pierwszy majątek szlachecki na Łuniniecczyźnie, który nie stanowił już przydatku do wielkich dóbr magnackich. W latach 1578, 1580 i 1581 Diatełowicze były dworem-centrum majątku powiatu nowogródzkiego, należącym do Mikołaja Podorewskiego, i liczyły 60 służb chłopów-daniników.

Wkrótce Podorewscy sprzedali Diatełowicze Jakubowi Kuncewiczowi, spokrewnionemu z Barbarą Naruszewicz, od której nabył należący do niej majątek Łuniniec. W 1618 roku Jakub Kuncewicz wraz z synem Mikołajem sprzedali Łuniniec i Diatełowicze Konstantemu Dołmatowi. W 1620 roku majątek liczył 68 włók ziemi.

Bezdzietni Konstanty Dołmat i jego żona Anna z rodu Juszkiewiczów (Jurkowskich) zapisali wsie Diatełowicze, Łuniniec i Meljasniczu cerkwi Przemienienia Pańskiego w Diatełowiczach pod warunkiem, że mnisi z Ławry Peczerskiej w Kijowie założą w Diatełowiczach klasztor męski, podległy patriarsze konstantynopolitańskiemu i metropolicie kijowskiemu. Według miejscowego podania Dołmat zapisał również, aby 12 mnichów stale opiekowało się nie mniej niż 12 sierotami i udzielało pomocy 12 wdowom. W latach 1622–1625 na terenie klasztoru wzniesiono drewnianą cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego, a także cele dla ihumena i mnichów, piekarnię, spichlerz, pomieszczenie na przechowywanie żywności, obory i stajnie.

Nowopieczerski klasztor Przemienienia Pańskiego w Diatełowiczach stał się ośrodkiem kultury i oświaty: działały przy nim obszerna biblioteka dawnych rękopisów i druków, pracownia introligatorska i ikonograficzna, a także „szpital”, w którym mnisi leczyli zarówno swoich współbraci, jak i mieszkańców okolicznych wsi. W XVII – na początku XIX wieku klasztor utrzymywał się z dzierżawy różnych obiektów – karczmy, tartaku, kuźni, pasieki, a niekiedy nawet całych wsi. Po wojnie 1812 roku jego aktywna działalność gospodarcza stopniowo zanikała, jednak klasztor jeszcze długo wspierał okoliczne instytucje, w tym Słuckie Seminarium Duchowne. Po 233 latach istnienia klasztor zamknięto w 1855 roku.

Cechą charakterystyczną majątku była obecność dużych nadziałów chłopskich – typowy nadział wynosił nie pół włóki, lecz całą włókę. Z 68 włók 6,5 pozostawało wówczas nieużytkowane, a pozostałe należały do 5 gospodarstw bojarskich i 58 chłopskich.

W 1848 roku Dziatłowicze były wsią państwową (skarbową). W 1879 roku otwarto tu posterunek wodowskazowy.

Według danych statystycznych, w latach 80. XIX wieku w Diatełowiczach – wówczas byłej wsi państwowej gminy kożangródeckiej powiatu pińskiego guberni mińskiej, nad rzeką Cną – naliczono 114 gospodarstw i 736 mieszkańców, działała cerkiew prawosławna. Do 1909 roku liczba gospodarstw wzrosła do 232, a liczba mieszkańców – ponad dwukrotnie, do 1705 osób.

Po otwarciu w grudniu 1884 roku odcinka Baranowicze–Łuniniec kolei poleskiej, w odległości 2 km od wsi powstała stacja Dziatłowicze. Głównym ładunkiem przeładowywanym na stacji było drewno oraz produkty rolne. Zatrzymywały się tu na 2 minuty pociąg pocztowy nr 3 oraz towarowo-pasażerski nr 7. Na początku XX wieku naczelnikiem stacji Dziatłowicze był P. D. Czudinowicz.

Rada wiejska (sielsowiet) utworzona została 15 stycznia 1940 roku.

W dwudziestoleciu międzywojennym leżały w Polsce, w województwie poleskim, w powiecie łuninieckimdo 7 listopada 1920 w powiecie pińskim, do 18 kwietnia 1928 w gminie Kożangródek, następnie w gminie Łuniniec.

II wojna światowa II wojna światowa pozostawiła głęboki ślad w historii wsi Dziatłowicze. W czerwcu 1942 roku niemieccy okupanci dokonali egzekucji ludności cywilnej wsi. Przyczyną było zabicie niemieckiego strażnika kolejowego. Rozstrzelano 19 mieszkańców. Pochowano ich przy przejeździe kolejowym, gdzie w 1967 roku wzniesiono stellę.

600 m na zachód od wsi, za odcinkiem linii kolejowej, 17 października 1943 roku rozstrzelano i spalono 24 cywilnych mieszkańców. Dopiero po dwóch miesiącach władze niemieckie zezwoliły na ponowny pochówek szczątków na miejscowych cmentarzach.

Oprócz oddziałów niemieckich w Dziatłowiczach stacjonowała sotnia 12. Dońskiego Pułku Kozackiego.

Na odcinku linii kolejowej przylegającym do wsi, a także na stacji Dziatłowicze, wielokrotnie przeprowadzano akcje dywersyjne wobec niemieckich transportów kolejowych, torów i łączności telegraficznej. We wsi działała podziemna organizacja komsomolska. Miejscowa ludność współpracowała z partyzantami, przez co sołtysa wsi, Buszyłę, Niemcy rozstrzelali w Pińsku.

Dziatłowicze zostały wyzwolone 10 lipca 1944 roku.

Łącznie w czasie wojny we wsi zabito 200 mieszkańców. Ponad 80 osób wywieziono na roboty przymusowe do Niemiec. Żywych powróciło nieco ponad połowa z nich.

W szeregach Armii Czerwonej walczyło i zginęło 143 mieszkańców wsi. W Dziatłowiczach wzniesiono obelisk ku pamięci poległych mieszkańców.

Ogółem liczba mieszkańców wsi zmniejszyła się z 3027 osób w 1939 roku do 2504 w 1944 roku.

Jedna z ulic nazwana została imieniem Kirieja Jaremiejewicza Wielesiuka, dowódcy grupy dywersyjnej podczas tzw. „wojny szynowej”, który zginął podczas jednej z akcji na odcinku Łuniniec–Dziatłowicze.

Wojna w Afganistanie Ofiarą niewypowiedzianej wojny w Afganistanie 19 kwietnia 1984 roku padł urodzony w Dziatłowiczach Konopacki W.H. Jego imieniem nazwano jedną z ulic w rodzinnej wsi. Na budynku szkoły umieszczono tablicę pamiątkową. Ponadto co roku w szkole organizowane są zawody w tenisa stołowego upamiętniające poległego mieszkańca, w których biorą udział zawodnicy z kilku obwodów Białorusi.

Okres powojenny Po II wojnie światowej w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 w niepodległej Białorusi.

Infrastruktura Na terenie wsi znajdują się: Poleska Stacja Doświadczalna Melioracji Rolnictwa i Łąkarstwa (dawny kołchoz im. Kalinina), zakład obróbki drewna Leśnictwa Łuninieckiego, Leśnictwo Dziatłowickie, odcinek DSU-8, 6 sklepów, bar „Switanak”, Szkoła Średnia w Dziatłowiczach, żłobek-przedszkole w Dziatłowiczach, filia dziecięcej szkoły muzycznej, Dziatłowicki Wiejski Dom Kultury, biblioteka, ambulatorium lekarza rodzinnego, oddział poczty, oddział Łunineckiego oddziału Białorusbanku, łaźnia, oddział gospodarki komunalnej „Łunineckie ŻKH”, oddział wodociągów, punkt odbioru kompleksowego, a także prywatne przedsiębiorstwo „Ałwaks”. Ponadto we wsi działają indywidualni przedsiębiorcy i rzemieślnicy.

Poleska Stacja Doświadczalna Melioracji Rolnictwa i Łąkarstwa W 1949 roku utworzono artel rolniczy na bazie 4 kołchozów: we wsi Dziatłowicze – „im. Mołotowa”, we wsi Borowce – „Komsomolec”, we wsi Kupowce – „im. Frunzego”, na stacji Dziatłowicze – „Droga Komunizmu”. W 1950 roku doszło do połączenia parami. W 1954 roku scalono je w kołchoz „im. Mołotowa”, który w 1957 roku przemianowano na kołchoz „im. Kalinina”.

Mieszkańcy wsi przyjęli utworzenie kołchozu ze sceptycyzmem, o czym świadczą wspomnienia pierwszego przewodniczącego kołchozu „im. Mołotowa”, W.H. Kanonowicza.

W 2003 roku przekształcono go w SPK „Dziatłowicki”, a w 2015 roku – w KSUP „Dziatłowicki”. W 2019 roku przedsiębiorstwo zlikwidowano, a jego ziemie i majątek przekazano Poleskiej Stacji Doświadczalnej Melioracji Rolnictwa i Łąkarstwa (wcześniej podlegającej Narodowej Akademii Nauk Białorusi).

Przed likwidacją KSUP „Dziatłowicki” zajmował się produkcją rolną zarówno roślinną, jak i zwierzęcą. Specjalizacją przedsiębiorstwa była hodowla bydła mięsno-mlecznego. Średnioroczne pogłowie bydła rogatego wynosiło 1598 sztuk, w tym 740 sztuk bydła mlecznego oraz 23 rodziny pszczele. W przedsiębiorstwie pracowało 134 osoby, a powierzchnia użytków rolnych wynosiła 6215 ha, z czego grunty orne – 3017 ha.

Leśnictwo Dziatłowickie i zakład obróbki drewna Leśnictwo Dziatłowickie jest jednym z najwydajniejszych leśnictw w ramach Państwowego Gospodarstwa Leśnego w Łunińcu. W przedsiębiorstwie pracuje 24 osoby.

W 2015 roku obsadzono 22 ha lasu, a w 2016 roku – 20,2 ha. Wycięto na potrzeby przemysłowe w 2015 roku 11 800 m³ drewna, a na potrzeby główne – 5000 m³.

Zakład obróbki drewna jest nowoczesnym zakładem tego typu. W 2015 roku przetworzono 26 876 m³ surowca, a wyprodukowano 18 736 m³ produktów. Produkcja (tarcica, drewno opałowe, słupy okorowane) jest stale wysyłana za granicę – do Niemiec, Francji, Polski i Litwy. W zakładzie pracuje 47 osób.

Transport Przez wieś przebiega droga republikańska nr R13 Łuniniec – Siniawka – Kleck.

Ponadto przez wieś przebiega dwutorowy odcinek linii kolejowej Łuniniec–Baranowicze. We wsi znajdują się dwa przystanki: Sad oraz Dziatłowicze, dawniej będący stacją kolejową.

Handel i usługi