Julian Kornhauser (ur. 20 września 1946 w GliwicachZłota Księga Nauk Humanistycznych. Helion: Gliwice 2013, s. 167.) – polski poeta, prozaik, krytyk literacki, eseista, autor książek dla dzieci, znawca i tłumacz literatury serbskiej i chorwackiej, współtwórca grupy literackiej „Teraz”, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest jednym z najbardziej znanych przedstawicieli poetyckiej Nowej Fali z lat 70. XX wieku.

Życiorys Syn krakowskiego Żyda Jakuba Kornhausera (1913–1972), więźnia obozów w Płaszowie, Natzweiler, oraz Dachau, i pochodzącej z Chorzowa Ślązaczki Małgorzaty Glombik (1914–1987). Absolwent V Liceum Ogólnokształcącego w Gliwicach. Magisterium uzyskał na Uniwersytecie Jagiellońskim (1970; serbistyka i kroatystyka). Tam też w 1975 uzyskał doktorat, w 1982 habilitację (na podstawie książki Sygnalizm: propozycja serbskiej poezji eksperymentalnej), a tytuł naukowy profesora został mu nadany przez Prezydenta RP w 1996.

Julian Kornhauser jest żonaty z polonistką Alicją Wojną-Kornhauser i ma dwoje dzieci. Córka Agata jest filolożką germańską, w latach 2015–2025 pełniła obowiązki Pierwszej damy Rzeczpospolitej Polskiej jako żona Andrzeja Dudy. Syn, dr Jakub Kornhauser, jest literaturoznawcą, nauczycielem akademickim Uniwersytetu Jagiellońskiego, tłumaczem i poetą.

W konsekwencji przebytego w 2008 roku krwotocznego udaru mózgu prof. Julian Kornhauser cierpi na afazję i paraliż prawej strony ciała. Wycofał się z pracy zawodowej i twórczej oraz życia publicznego. Po latach milczenia w roku 2015 opublikował na łamach miesięcznika „Twórczość” (nr 12) dwa wiersze: Do Stanisława Barańczaka oraz Powidła.

Kariera zawodowa Zatrudniony w Instytucie Filologii Słowiańskiej UJ od 1970 roku, kolejno na stanowisku asystenta (1970–1972), starszego asystenta (1972–1977), adiunkta (1977–1984), docenta (1984–1993), profesora nadzwyczajnego UJ (1993–1996), profesora nadzwyczajnego (1997–2001) i profesora zwyczajnego od 2002 do przejścia na emeryturę w 2010 roku. W latach 1987–1988 i 1990–1991 wicedyrektor, a w latach 1993–2002 dyrektor Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1991–1993 kierownik Zakładu Literatur Słowiańskich w IFS UJ, a w latach 1997–2010 kierownik Katedry Filologii Chorwackiej, Serbskiej i Słoweńskiej w IFS UJ. Prowadził także warsztaty poetyckie w Studium Literacko-Artystycznym. Ponadto w latach 2002–2005 kierował Katedrą Slawistyki w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Opolskiego.

Był bądź jest członkiem kilku Komisji PAN i PAU, a także wiceprzewodniczącym Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN i członkiem Komitetu Słowianoznawstwa PAN. Od 2001 roku jest redaktorem naczelnym „Pamiętnika Słowiańskiego”. W latach 2002–2005 był członkiem Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 2005–2008 pełnił funkcję kierownika Studiów Doktoranckich przy Wydziale Filologicznym UJ. W latach 2006–2013 był jurorem Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus (w latach 2008–2013 w obradach jury zastępował go Jakub Kornhauser). Członek SPP i PEN Clubu.

Specjalizuje się w literaturo- i kulturoznawstwie chorwackim i serbskim XX wieku, historii literatury polskiej po 1945 roku oraz w zagadnieniach przekładoznawstwa i komparatystyki (głównie poezja i życie literackie). Jest autorem ponad trzystu publikacji (w tym 14 monografii naukowych i tomów szkiców krytycznoliterackich). Wypromował sześcioro doktorów nauk humanistycznych.

Represje w okresie PRL-u Tom poezji „Zabójstwo” z 1973 roku Juliana Kornhausera, który zawierał wiersze odrzucone przez cenzurę, był jednym z pierwszych polskich samizdatów. W 1975 roku był sygnatariuszem Listu 59, protestu polskich intelektualistów przeciw zmianom w konstytucji PRL, zwłaszcza o wpisaniu do niej kierowniczej roli PZPR i wieczystego sojuszu z ZSRR.

Był rozpracowywany w ramach SOR „Myśliciel” KR 14382 z powodu sygnowania „listu 59”, publikacji swoich tekstów w drugim obiegu i ich kolportażu, jak również utrzymywania kontaktów ze środowiskami tworzącymi KOR. Służba Bezpieczeństwa utrudniała publikacje jego utworów oraz awans na uczelni. Po ogłoszeniu stanu wojennego był internowany w dniach 15–24 grudnia 1981.

Twórczość Jego debiut miał miejsce na łamach miesięcznika „Poezja” i w „Almanachu młodych «Iskier»” w 1967 roku. Od 1968 do 1975 roku był członkiem grupy poetyckiej Teraz. W latach 1981–1983 współredagował miesięcznik „Pismo”, następnie był współautorem drugoobiegowego czasopisma „NaGłos”, gdzie publikował swoją prozę oraz interpretował swoją poezję. W latach 90. ogłaszał eseje i recenzje na łamach „Gazety Wyborczej” oraz „Tygodnika Powszechnego”, w latach dwutysięcznych publikował również w „Dzienniku Polska-Europa-Świat” i „Rzeczpospolitej”. Stale współpracował z prasą kulturalną i literacką, jest członkiem zespołu redakcyjnego „Kwartalnika Artystycznego”, był członkiem redakcji „Dekady Literackiej”, a szkice krytycznoliterackie, wiersze i przekłady publikował m.in. w „Twórczości”, „Odrze”, „Literaturze na Świecie”, „Tekstach Drugich” i in. Julianowi Kornhauserowi poświęcono m.in. numer monograficzny czasopisma literackiego „Topos” (nr 3/2006). W 2016 roku ukazał się obszerny tom krytyczny poświęcony recepcji Juliana Kornhausera pt. Rzeczy do nazwania. Wokół Kornhausera (red. Adrian Gleń, Jakub Kornhauser, WBPiCAK, Poznań 2016), a także potężny, liczący ponad siedemset stron, tom Wiersze zebrane (red. Adrian Gleń, Jakub Kornhauser, WBPiCAK, Poznań 2016).

Jego twórczość poetycka była publikowana w wielu antologiach XX-wiecznej poezji polskiej wydawanych w Polsce i za granicą. Książki doczekały się tłumaczeń na języki obce: m.in.: na język angielski: Been and Gone (polsko-angielski wybór wierszy; Michigan, Marick Press), 2009 na język bułgarski: Osa za stykłoto (Wybór wierszy; Sofia, AngoBoy), 1997 na język chorwacki: Kuća, san i dječje igre (Dom, sen i gry dziecięce; Lublana, Egzil ABC), 1996 na język niderlandzki: Poetri, Rotterdam: Rotterdamse Kunststichtung, 1986 na język niemiecki: Zuhause, Traum und Kinderspiele (Dom, sen i gry dziecięce; Potsdamer, Deutsches Kulturforum Östliches Europa), 2003 na język serbski: Načelne teškoće (wybór wierszy; Vršac, Književna Opstina), 1989 Kamičak i senka (Kamień i cień; Belgrad, Pismo), 1998 Signalizam (Sygnalizm; Nisz, Prosveta) 1998. na język węgierski: Otthon, álmok, gyermekkori játékok. Szentimentális történet (Dom, sen i gry dziecięce; Budapeszt, Gondolat), 2008

Poezja Nastanie święto i dla leniuchów (Warszawa, Wydawnictwo „Iskry”), 1972 W fabrykach udajemy smutnych rewolucjonistów (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1973 Zabójstwo (Kraków, wyd. własne poza cenzurą), 1973 Stan wyjątkowy (Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy), 1978 Zjadacze Kartofli (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1978 Zasadnicze trudności (Warszawa, „Czytelnik”), 1979 Każdego następnego dnia (Kraków, ABC), 1981 Hurrraaa! (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1982 Inny porządek: 1981–1984 (Kraków, Oficyna Literacka), 1985 Za nas, z nami (Warszawa, Czytelnik), 1985 Wiersze z lat osiemdziesiątych (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1991 Kamyk i cień (Poznań, a5), 1996 Było minęło (Warszawa, Nowy świat), 2001 Origami (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 2007 Tylko błędy są żywe (Poznań, Wydawnictwo WBPiCAK), 2015. Wiersze zebrane (Poznań, Wydawnictwo WBPiCAK), 2016

Proza Kilka chwil (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1975 Stręczyciel idei (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1980 Dom, sen i gry dziecięce. Opowieść sentymentalna. (Kraków, Znak), 1995

Eseje, krytyka literacka Świat nie przedstawiony wraz z Adamem Zagajewskim (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1974 Od mitu do konkretu. Szkice o modernizmie i awangardzie w poezji chorwackiej (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1978 Współczesna poezja jugosłowiańska (1941–1970; Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich), 1980 Sygnalizm – propozycja serbskiej poezji eksperymentalnej (Kraków, UJ), 1981 Wspólny język (Jugoslavica; Katowice, Śląsk), 1983 Światło wewnętrzne (Kraków–Wrocław, Wydawnictwo Literackie), 1984 Strategie liryczne serbskiej awangardy (Kraków, Universitas), 1991 Międzyepoka. Szkice o poezji i krytyce. (Kraków, Baran i Suszczyński), 1995 Postscriptum. Notatnik Krytyczny. (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1999 Uśmiech Sfinksa. O Poezji Zbigniewa Herberta. (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 2001 Świadomość regionalna i mit odrębności. O stereotypach w literaturze serbskiej i chorwackiej (Kraków, „Scriptum”), 2001 Poezja i codzienność (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 2003

Literatura dla dzieci Tyle rzeczy niezwykłych. Wiersze dla Agatki. (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1981 Księżyc jak mandarynka (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 2003

Przekłady Marko Ristić, Wiersze (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1977 Dušan Matić, Tajny płomień (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1980 Slavko Mihalić, Sen w świetle (Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy), 1980 Tragarze zdań. Antologia młodej poezji serbskiej (Kraków, Wydawnictwo Literackie), 1983 Josip Osti, Wszystkie flagi są czarne (Sejny, Pogranicze), 1995 Lament nad Sarajewem. Siedmiu poetów z Bośni: Antologia poezji bośniackiej (Szczecin–Sejny, Pogranicze), 1996

Opracowania twórczości Adrian Gleń, Języki rzeczywistości. O twórczości Juliana Kornhausera (Kraków, Instytut Literatury), 2019

Nagrody, odznaczenia, tytuły honorowe Nagroda Fundacji im. Kościelskich (1975) Nagroda „Pegaza” za przekład (1979) Nagroda im. Andrzeja Bursy za całokształt twórczości (1981) Europejska Nagroda Literacka (Jugosławia, 1989) Nagroda Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich (1997) Nagroda Miasta Krakowa (1998) Złoty Krzyż Zasługi (1999) Nagroda Krakowska Książka Miesiąca (za książkę Postscriptum. Notatnik krytyczny, grudzień 1999) nominacja do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius 2008 w kategorii książka roku za tom Origami Wrocławska Nagroda Poetycka „Silesius” 2016 za całokształt twórczości Międzynarodowa Nagroda Poetycka Balatonu (Węgry, 2016) tytuł Ambasadora Polszczyzny w Piśmie (2017) tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego (2022)

Przypisy „za wzorowe, wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej”.

Linki zewnętrzne Język lewego kciuka. Rozmowa z J. Kornhausererm

Julian Kornhauser – publikacje w bibliotece Polona Utwory Juliana Kornhausera w bibliotece Wolne Lektury

Kategoria:Absolwenci V Liceum Ogólnokształcącego im. Andrzeja Struga w Gliwicach Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Rady Języka Polskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Opolskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich Kategoria:Laureaci Nagrody im. Andrzeja Bursy Kategoria:Laureaci Nagrody Krakowska Książka Miesiąca Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Laureaci Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” Kategoria:Ludzie urodzeni w Gliwicach Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pisarze związani z Gliwicami Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy poeci XXI wieku Kategoria:Polscy slawiści Kategoria:Polscy tłumacze literatury chorwackiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury serbskiej Kategoria:Sygnatariusze Listu 59 Kategoria:Urodzeni w 1946 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Opolskiego