thumb|Dworzec kolejowy thumb|Budynek Fundacji Osób Niepełnosprawnych thumb|Kościół NMP Królowej Polski Stróże (1948–49 Stróże koło GorlicRzeszowski Dziennik Wojewódzki. R.5, nr 7 (15 września 1948) = nr 26, poz. 81Dziennik Urzędowy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. 1950, nr 3, poz. 22) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Grybów w odległości 4 km na północ od Grybowa, nad rzeką Białą.

W latach 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Stróże. W latach 1975–1998 Stróże należały administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

Stróże leżą przy drodze wojewódzkiej 981. W Stróżach znajduje się węzłowa stacja kolejowa (rozchodzą się stąd linie kolejowe w kierunku Tarnowa, Nowego Sącza i Jasła) oraz Muzeum Pszczelarstwa. Stróże posiadają, mieszczący ponad 2000 osób, stadion, na którym swoje mecze rozgrywa KS Kolejarz Stróże.

Części wsi + Integralne części wsi Stróże SIMC Nazwa Rodzaj0428784 Stróże Niżne część wsi0428790 Stróże Wyżne część wsi0428809 Wyskidzianki część wsi0428815 Zalesie część wsi0428821 Zawodzie część wsi

Demografia Według spisu ludności z 1880 r. w Stróżach Wyżnych mieszkało 540 osób, w Stróżach Niżnych 261 osóbKronika Szkolna Szkolna, Szkoła Podstawowa w Stróżach powiat Gorlice, Archiwum Państwowe w Przemyślu, sygantura 56/253/0/1/2 (w 2017 r. była dostępna online).. W 1931 roku Stróże (Stróże Niżne i Wyżne) posiadały: 215 budynków mieszkalnych, 1565 mieszkańców, w tym 1487 osób wyznania rzymskokatolickiego i 58 wyznawców judaizmu, 490 dzieci do lat 13, w tym 35 żydowskich. Dane statystyczne zostały sporządzone w czasie Powszechnego Spisu Ludności w 1931 roku zamieszczone zostały w kronice szkolnej szkoły 7-klasowej w Stróżach.

16 września 1934 Stróże Niżne i Stróże Wyżne połączono w jedne StróżeKrakowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19..

W 1980 wieś zamieszkiwało 1980 mieszkańców, w tym mężczyzn 952, kobiet 1029.

W latach 1998–2011 liczba mieszkańców wzrosła o 28,5%.

Obecnie (stan z 25 marca 2019) w Stróżach są 572 domy mieszkalne, a liczba mieszkańców wynosi 2642 osób, w tym 1340 kobiety i 1302 mężczyzn.

Historia Nazwa Stróże pochodzi najprawdopodobniej od słowa „stróża”, które oznaczało w dawnej Polsce obowiązek ludności do okresowego stróżowania w grodach panującego, a później przekształciło się w oddawanie daniny w zbożu.

Bolesław Chrobry przy ważnych szlakach, traktach prowadzących z Zakarpacia (wówczas Węgry) w głąb kraju, budował grody w celu obrony granic (przejść granicznych). Taki gród nosił nazwę „stróża” lub „strażą”, od załogi warty stacjonującej w grodzie. W czasach Bolesława Chrobrego nie było gościńców ani umocnionych dróg, dlatego trakty prowadziły brzegami dolin rzek. W tym wypadku rzeka Biała, płynąca przez Stróże z południa na północ, stanowiąca prawy dopływ Dunajca a mająca swe źródło w Karpatach, posiadała wyjątkowo dogodny do celów obronnych i strażniczych układ topograficzny.

Najstarsza wzmianka źródłowa o Stróżach pochodzi 1288 roku i znajduje się w dokumencie Leszka Czarnego, który miał nadać klasztorowi tynieckiemu pozwolenie zakładania miast na prawie niemieckim i wsie podległe klasztorowi uwolnić spod jurysdykcji urzędów świeckich. Powyższa wzmianka świadczy o istnieniu miejscowości Stróże na przełomie XIII i XIV wieku. Podlegała ona klasztorowi Benedyktynów tynieckich i według ówczesnego zaludnienia wsi należących do tego klasztoru, mogła w XIII wieku liczyć nie mniej niż 10–15 osadników. Stróże nie były osadzone na prawie niemieckim, nie spotykamy w niej bowiem urzędu sołtysa i sądownictwa przez niego sprawowanego. Ustrój gospodarczo prawny opierał się na prawie polskim, później zaś upodobnił się do wsi kolonizacyjnych na prawie niemieckim, z tą różnicą, że miał sądownictwo patrymonialne, tj. sprawowane przez pana wsi.

Na przełomie XIV i XV wieku Stróże pozostawały przechodnią własnością Stanisława Jeżowskiego herbu Strzemię, a następnie jego synów: Spytka i Mikołaja Jeżowskich. W nieokreślonych okolicznościach część Stróż przeszła pod władanie Stanisława Szalowskiego herbu Arzemio i Mikołaja Moykowskiego. thumb|Stróże, przydrożna kapliczka z XVIII wieku Z tego też okresu pochodzą nazwy różnych dzielnic w Stróżach. Za panowania Władysława IV szerzyły się bunty przeciw uciskowi fizycznemu i moralnemu. Poddaństwo chłopów polegało w tym czasie na ograniczeniu osobistej wolności i stosunku prawnego do posiadania ziemi oraz sądownictwa. Kmieć był własnością dziedzica, który mógł rozporządzać nim jak przedmiotem, sprzedając go czy oddając w zastaw. W tym czasie wzrósł wymiar robót pańszczyźnianych, nękających wszystkich chłopów, co doprowadziło do emigracji ze Stróż kilku z nich wraz z rodzinami i dobytkiem na Węgry. Po poprawie sytuacji gospodarczej i zaprzestaniu ucisku, rodziny te wróciły do Stróż, otrzymując przydomek „Węgry”.

W 1874 roku rozpoczęto budowę nowej linii kolejowej Kolei Galicyjskiej im.Karola Ludwika z Tarnowa do Orlova przez Tuchów, Stróże, Nowy Sącz, Muszynę, Leluchów. Nowa linia kolejowa Tarnowsko – Leluchowska, została oddana do użytku w 1876. Stróże w 1884 roku stały się stacją węzłową dla dwóch linii kolejowych Tarnów – Leluchów oraz nowo wybudowanej linii Stróże – Nowy Zagórz, która była częścią Galicyjskiej Kolei Transwersalnej<. W 1886 roku zakończono rozbudowę stacji Stróże, wybudowano 3 piętrowy budynek dworca kolejowego oraz restaurację dworcową, małą parowozownię wachlarzową do obsługi technicznej parowozów na 4 stanowiska, wieżę ciśnień oraz dobudowano drugi tor na pomiędzy stacjami Stróże – Grybów„140 lat kolei w Nowym Sączu”, Zeszyty Naukowo-Techniczne Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Komunikacji Rzeczypospolitej Polskiej Oddział w Krakowie n 1(108)/2016.. Budowę szkoły w Stróżach rozpoczęto wczesną wiosną 1899 kiedy to wieś znajdowała się pod administracją austriacką po III rozbiorze Polski. Przy dużym zaangażowaniu mieszkańców wsi udało się dokończyć budowę szkoły z trzema salami lekcyjnymi wiosną 1901 roku. W czasie I wojny światowej w rejonie Stróż toczyły się walki, o czym świadczy cmentarz wojenny nr 131, gdzie pochowano 95 żołnierzy armii austro-węgierskiej, 11 niemieckiej i 8 rosyjskiej. Cmentarz ten został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych w województwie małopolskim (nr rej. 559 z 29.06.1988). W czasie przygotowań do bitwy pod Gorlicami stacja kolejowa była ważnym węzłem transportowym gdzie przybywały transporty wojskowe. thumb|Budynek był siedzibą urzędu pocztowego w latach 1886–2000

II Rzeczpospolita W 1924 kiedy Polska była już niepodległym państwem siedmioklasowa szkoła liczyła 309 uczniów. Z inicjatywy kierownika szkoły Antoniego Fydy podjęto decyzję rozbudowy szkoły, dobudowano skrzydło jednopiętrowe z dwoma salami. 10 września 1932 roku w Stróżach odbył się wiec chłopski z udziałem Wincentego Witosa, którego współorganizatorem był Józef Steinhof, doszło do starcia zgromadzonych chłopów z policją.

1 sierpnia 1933 na skutek zmiany ustroju administracyjnego i samorządowego, gminy jednostkowe (wiejskie) Stróże Wyżne i Stróże Niżne zostały wcielone do Gminy Zbiorowej BobowaDz.U. 1934 nr 68, poz. 592., a zlikwidowane gminy otrzymały pierwotne nazwy „wsi”. Na ich czele stał jeden sołtys (Władysław Forczek – mistrz ślusarski, prowadzący własny warsztat rzemieślniczy). Jego kadencja trwała do 1 stycznia 1956 r. W okolicy Stróż w latach 1934–1935 Państwowa Fabryka Olejów Mineralnych „Polmin” poszukiwała złóż ropy i gazu. Jeden z odwiertów nazwany „Pollon” wykonany na głębokość 900m odkrył złoże gazu w odległości 500m od stacji kolejowej w Stróżach. Gaz ten doprowadzony rurociągiem oświetlał stację kolejową i budynki stacji do lat 50Henryk Świdziński „Łuska Stróż koło Grybowa (Karpaty Środkowe)”, Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego nr 59, wyd 1950, s. 6..

II wojna światowa Podczas wojny obronnej w 1939 r. walczyli jako żołnierze rezerwy urodzeni w Stróżach. Kilku z nich, jeńców wojennych NKWD zamordowało w Katyniu, byli to: ppor. Tadeusz Paweł Igielski (ur. 19 listopada 1905)Syn Wojciecha i Ludwiki z d. Gawlik. W 1926 r. ukończył filologię klasyczną na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1927 r. odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Pracował w Państwowych Zakładach Ubezpieczeń Wzajemnych w Nowym Targu. Był przydzielony do służby uzbrojenia.Syn Stanisława i Marii z Blicharzów, Wychowanek Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie (1928), student architektury na Politechnice Warszawskiej i szkoły malarskiej. Absolwent kursu podchorążych w 20 pułku piechoty. Podporucznik mianowany ze starszeństwem 1 stycznia 1936 r., ppor. Roman Igielski (ur. 22 lutego 1910), ppor. Marian Franciszek Gąsowski (ur. 30 września 1910).

thumb|Pomnik partyzantów

7 września 1939 wojsko niemieckie wkroczyło do Stróż. Na terenie Sądecczyzny utworzono organizację niepodległościową Służba Zwycięstwu Polski (SZP) na rozkaz pierwszego szefa Inspektoratu Nowy Sącz, mjra Franciszka Galicy ps. „Stanisław". Komendantem Obwodu Nowy Sącz SZP został mianowany mjr. Stanisław Wideł ps. „Kruk”. „Kruk” zamieszkał w Stróżach w domu Wincentego Schönemanna-Łuniewskiego gdzie ulokował sztab obwodu. Zastępcą komendanta został Wincenty Schönemann-Łuniewski, jego zastępcą Mieczysław Podgórski, funkcję kuriera pełnił Michał Igielski ze Stróż, który pracując jako kierownik pociągu przewoził konspiracyjną pocztę i przesyłki na trasach: Nowy Sącz - Krynica, Nowy Sącz - Chabówka, Nowy Sącz - Kraków. W lutym 1940 mjr. Wideł przeniósł się do Bobowej. W czasie okupacji niemieckiej mieszkańcy Stróż byli członkami organizacji podziemnych np.: Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich, walczyli w oddziałach partyzanckich, brali udział w tajnym nauczaniu. Michał Igielski został aresztowany przez niemieckie "Gestapo" w 1941 za działalność konspiracyjną, został wysłany do obozu zagłady Kl Auschwitz (Nr. obozowy 12085) gdzie zginął w kwietniu 1941. Wśród konspiratorów organizacji niepodległościowych także są znani: Narcyz Wiatr ps. „Zawojna”, który pełnił wysoką funkcję komendanta w VI Okręgu Batalionów Chłopskich w Krakowie oraz brat „Zawojny”, Alojzy Wiatr ps. „Zawierucha”, który był komendantem Podgórskiego podokręgu Krakowskiego BCh. 8 lutego 1944 „Zawierucha” został aresztowany przez niemieckich policjantów kolejowych w Stróżach. Na przesłuchaniach torturowany przez Gestapo w Gorlicach i zmarł w Jaśle celi 17 lutego 1944 rokuLudwik Dusza „Kryptonim „Nadleśnictwo 14"” str 148. W Stróżach Niżnych organizatorami tajnego nauczania byli Jan Kazimierz Zaremba, jego żona Wanda Semkowicz-Zarembina oraz nauczyciele szkoły w Stróżach: Ludwik Krzyżak, Wiktoria Brach, Kazimiera Jesionek i Helena Stiller. W przysiółku Stróż zwanym Berdechowem, w folwarku Jana Cielucha wybitny polski matematyk Hugo Steinhaus ukrywał się pod zmienionym nazwiskiem i uczestniczył w tajnym nauczaniu, był przewodniczącym podkomisji egzaminacyjnych w Stróżach i Bobowej. 10 marca 1944 dom Mogilskich, gdzie przebywali partyzanci został otoczony przez niemiecką policję kolejową (Bahnschutzpolizei), zginęli w walce: Stanisław Dywan ps. „Kasztan” ze Stróż, Józef Majocha z Woli Łużańskiej, Frederick Sheady ps. „Aliant” oraz Zygmunt Tułecki, kolejarz z DębicyStrona miejscapamiecinarodowej.pl.. Z obławy zbiegli: Kazimierz Witek ps. „Nemezis” oraz ranny Franciszek Paszek ps. „Kmicic” z Oddziału Partyzanckiego „Żbik” AK, dom rodziny Mogilskich został spalony przez Niemców tego samego dnia. Miejsce spotkania zdradził volksdeutsch Władysław Szczypta, na podstawie wyroku sądu podziemnego został zastrzelony 30 kwietnia 1944 r. przez partyzantów z oddziału LSB „Sablik”. 17 stycznia 1945 wojska sowieckie wkroczyły do Stróż, dla mieszkańców Stróż zakończyła się okupacja niemiecka.

Okres po 1945