Rękojmia – ustawowa, czasami obligatoryjna odpowiedzialność sprzedawcy względem kupującego za wady fizyczne oraz prawne rzeczy sprzedanej. Stosowana przy umowie sprzedaży, ma również odpowiednie zastosowanie do innych stosunków prawnych.
Rękojmia w polskim prawie W polskim prawie cywilnym rękojmia jest uregulowana w art. 556–576 Kodeksu cywilnego.
Wady fizyczne i prawne Po nowelizacji Kodeksu cywilnego, tj. od 25 grudnia 2014 r. wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy z umowąArt. 5561 § 1 Kodeksu cywilnego..
Jeżeli kupującym jest konsument, na równi z zapewnieniem sprzedawcy traktuje się publiczne zapewnienia producenta lub jego przedstawiciela, osoby, która wprowadza rzecz do obrotu w zakresie swojej działalności gospodarczej (importera, dystrybutora), oraz osoby, która przez umieszczenie na rzeczy sprzedanej swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego przedstawia się jako producent (tzw. quasi-producenta)Art. 5561 § 2 Kodeksu cywilnego..
Rzecz sprzedana ma wadę fizyczną także w razie nieprawidłowego jej zamontowania i uruchomienia, jeżeli czynności te zostały wykonane przez sprzedawcę lub osobę trzecią, za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność, albo przez kupującego, który postąpił według instrukcji otrzymanej od sprzedawcyArt. 5561 § 3 Kodeksu cywilnego..
Jeżeli kupującym jest konsument, a wada została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującegoArt. 5562 Kodeksu cywilnego..
Wcześniej wady fizyczne mogły polegać na: zmniejszeniu wartości, użyteczności rzeczy (np. przemakalność nieprzemakalnej kurtki), niekompletności (np. brak oprogramowania do komputera, brak dokumentacji), braku określonych właściwości (np. zawyżono parametry, użyto innych materiałów, brak odpowiednich walorów estetycznych, większe koszty eksploatacji).
Wady prawne mogą polegać tylko na tym, że: sprzedawana rzecz nie należy do sprzedającego, lecz jest własnością osoby trzeciej (np. została skradziona); sprzedawana rzecz jest obciążona prawem na rzecz osoby trzeciej (np. hipoteką albo zastawem); na sprzedawaną rzecz nałożono ograniczenie w zakresie korzystania z niej lub rozporządzania nią wynikające z decyzji lub orzeczenia właściwego organu (np. zabezpieczenie rzeczy jako dowód w sprawie); w razie sprzedaży prawa sprzedawca jest odpowiedzialny także za istnienie prawaArt. 5563 Kodeksu cywilnego..
Ostatni z wymienionych przypadków wady prawnej wszedł w życie 25 grudnia 2014 r.
Sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Sprzedawca nie jest odpowiedzialny względem kupującego będącego konsumentem za to, że rzecz sprzedana nie ma właściwości wynikających z publicznych zapewnień producenta, tego kto się za producenta podaje (tzw. quasi-producenta), importera i dystrybutora oraz ich przedstawicieli, jeżeli zapewnień tych nie znał ani, oceniając rozsądnie, nie mógł znać albo nie mogły one mieć wpływu na decyzję kupującego o zawarciu umowy sprzedaży, albo gdy ich treść została sprostowana przed zawarciem umowy sprzedażyArt. 557 § 1 i 3 Kodeksu cywilnego.. Sprzedawca jest odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady fizyczne, które istniały w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego lub wynikły z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwiliArt. 559 Kodeksu cywilnego..
Uprawnienia i obowiązki kupującego oraz sprzedawcy Uprawnienia kupującego z tytułu rękojmi są następujące: może żądać obniżenia ceny; obniżenie ceny powinno odzwierciedlać rzeczywiste obniżenie wartości sprzedanej rzeczyArt. 560 § 1 i 3 Kodeksu cywilnego.; może żądać usunięcia wadyArt. 561 § 1 Kodeksu cywilnego.; usunięciem wady jest np. naprawa rzeczy; może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad; może odstąpić od umowy, ale tylko w przypadku, gdy wada jest istotna; wadą istotną jest wada, która nie pozwala na używanie rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniemArt. 560 § 1 i 4 Kodeksu cywilnego..
Sposób reklamacji wybiera kupujący.
Sprzedawca ponosi (co do zasady) koszty związane z naprawą lub wymianą rzeczy, np. koszty transportu, ubezpieczenia, pakowania itpArt. 5613 Kodeksu cywilnego..
Przed 1 stycznia 2023 r. jeżeli kupującym był konsument, mógł zamiast zaproponowanego przez sprzedawcę usunięcia wady żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo zamiast wymiany rzeczy żądać usunięcia wady, chyba że doprowadzenie rzeczy do zgodności z umową w sposób wybrany przez kupującego było niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów w porównaniu ze sposobem proponowanym przez sprzedawcę. Przy ocenie nadmierności kosztów uwzględniano wartość rzeczy wolnej od wad, rodzaj i znaczenie stwierdzonej wady, a także brano pod uwagę niedogodności, na jakie narażałby kupującego inny sposób zaspokojeniaArt. 560 § 2 Kodeksu cywilnego (uchylony)..
Żądanie obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy nie przysługuje, jeżeli sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady. Sprzedawca może odmówić zadośćuczynienia żądaniu kupującego, jeżeli doprowadzenie do zgodności z umową rzeczy wadliwej w sposób wybrany przez kupującego jest niemożliwe albo w porównaniu z drugim możliwym sposobem doprowadzenia do zgodności z umową wymagałoby nadmiernych kosztów. Jeżeli kupującym jest przedsiębiorca, sprzedawca może odmówić wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady także wtedy, gdy koszty zadośćuczynienia temu obowiązkowi przewyższają cenę rzeczy sprzedanejArt. 560 § 1 i 561 § 3 Kodeksu cywilnego..
Sprzedawca jest obowiązany wymienić rzecz wadliwą na wolną od wad lub usunąć wadę w rozsądnym czasie bez nadmiernych niedogodności dla kupującegoArt. 561 § 2 Kodeksu cywilnego..
Jeżeli rzecz wadliwa została zamontowana, kupujący może żądać od sprzedawcy demontażu i ponownego zamontowania po dokonaniu wymiany na wolną od wad lub usunięciu wady. W razie niewykonania tego obowiązku przez sprzedawcę kupujący jest upoważniony do dokonania tych czynności na koszt i niebezpieczeństwo sprzedawcy. Sprzedawca może odmówić demontażu i ponownego zamontowania, jeżeli koszt tych czynności przewyższa cenę rzeczy sprzedanejArt. 5611 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego.. Przed 1 stycznia 2023 r. jeżeli kupującym był konsument, mógł on żądać od sprzedawcy demontażu i ponownego zamontowania, był obowiązany jednak ponieść część związanych z tym kosztów przewyższających cenę rzeczy sprzedanej albo mógł żądać od sprzedawcy zapłaty części kosztów demontażu i ponownego zamontowania, do wysokości ceny rzeczy sprzedanejArt. 5611 § 3 Kodeksu cywilnego (uchylony)..
Kupujący, który wykonuje uprawnienia z tytułu rękojmi, jest obowiązany na koszt sprzedawcy dostarczyć rzecz wadliwą do miejsca oznaczonego w umowie sprzedaży, a gdy takiego miejsca nie określono w umowie – do miejsca, w którym rzecz została wydana kupującemu. Jeżeli ze względu na rodzaj rzeczy lub sposób jej zamontowania dostarczenie rzeczy przez kupującego byłoby nadmiernie utrudnione, kupujący obowiązany jest udostępnić rzecz sprzedawcy w miejscu, w którym rzecz się znajduje. Zasady te stosuje się przy wymianie rzeczy na wolną od wad, a także przy odstąpieniu od umowyArt. 5612 § 1–3 Kodeksu cywilnego..
Sprzedawca obowiązany jest przyjąć od kupującego rzecz wadliwą w razie wymiany rzeczy na wolną od wad lub odstąpienia od umowyArt. 5614 Kodeksu cywilnego.. Jeżeli kupujący będący konsumentem zażądał wymiany rzeczy lub usunięcia wady albo złożył oświadczenie o obniżeniu ceny, określając kwotę, o którą cena ma być obniżona, a sprzedawca nie ustosunkował się do tego żądania w terminie 14 dni, uważa się, że żądanie to uznał za uzasadnioneArt. 5615 Kodeksu cywilnego..
Przy sprzedaży między przedsiębiorcami kupujący traci uprawnienia z tytułu rękojmi, jeżeli nie dokonał tzw. aktów staranności (nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o wadzie, a w przypadku gdy wada wyszła na jaw dopiero później – jeżeli nie zawiadomił sprzedawcy niezwłocznie po jej stwierdzeniu). Do zachowania powyższego terminu wystarczy wysłanie przed jego upływem zawiadomienia o wadzieArt. 563 § 1–2 Kodeksu cywilnego.. W przypadkach przewidzianych powyżej utrata uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy nie następuje mimo niezachowania terminów do zbadania rzeczy przez kupującego lub do zawiadomienia sprzedawcy o wadzie, jeżeli sprzedawca wiedział o wadzie albo zapewnił kupującego, że wady nie istniejąArt. 564 Kodeksu cywilnego..
Okres rękojmi Rękojmia za wady fizyczne ruchomości jest skuteczna przez okres 2 lat, a w przypadku nieruchomości przez 5 lat, licząc od dnia wydania rzeczyArt. 568 § 1 Kodeksu cywilnego.. Przed 1 stycznia 2023 r., jeżeli kupującym był konsument, a przedmiotem sprzedaży była używana rzecz ruchoma, odpowiedzialność sprzedawcy mogła zostać ograniczona, nie mniej niż do roku od dnia wydania rzeczy kupującemuArt. 568 § 1 zd. 2 Kodeksu cywilnego (uchylone).. Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady. Jeżeli kupującym jest konsument, bieg terminu przedawnienia nie może zakończyć się przed upływem okresu odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi (jest to tzw. wstrzymanie zakończenia biegu przedawnienia). W terminach przedawnienia określonych powyżej kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny z powodu wady rzeczy sprzedanej. Jeżeli kupujący żądał wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady, bieg terminu do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny rozpoczyna się z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wymiany rzeczy lub usunięcia wadyArt. 568 § 2–3 Kodeksu cywilnego..
Jeżeli określony przez sprzedawcę lub producenta termin przydatności rzeczy do użycia kończy się po upływie dwóch lat od dnia wydania rzeczy kupującemu, sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi za wady fizyczne tej rzeczy stwierdzone przed upływem tego terminuArt.5681 zd. 1 Kodeksu cywilnego..
Upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataiłArt. 568 § 6 Kodeksu cywilnego.. Okres odpowiedzialności sprzedawcy za wady rzeczy nie biegnie na nowo w przypadku wymiany towaru.
W przypadku rękojmi za wady prawne obowiązuje ten sam termin przedawnienia roszczenia o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad oraz termin na złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny z powodu wady, jednakże bieg terminu przedawnienia roszczenia o usunięcie wady lub wymianę rzeczy na wolną od wad rozpoczyna się od dnia, w którym kupujący dowiedział się o istnieniu wady, a jeżeli kupujący dowiedział się o istnieniu wady dopiero na skutek powództwa osoby trzeciej – od dnia, w którym orzeczenie wydane w sporze z osobą trzecią stało się prawomocneArt. 576 Kodeksu cywilnego..
Okres rękojmi za wady fizyczne artykułów żywnościowych także wynosi 2 lata. Jednakże roszczenie w stosunku do sprzedawcy powinno się zgłosić, biorąc pod uwagę trwałość środków spożywczych, przed upływem terminu przydatności produktu do spożycia lub minimalnej trwałościNowa ustawa konsumencka: 10 najważniejszych zmian. Do 5 marca 2003 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 14 września 1970 r. w sprawie ustalenia terminów zawiadamiania o wadach fizycznych artykułów żywnościowych ().
Zmiana zakresu rękojmi i jej wyłączenie