mały|Erwin Bowien – Egmond aan Zee, 1937 r. Erwin Johannes Bowien (ur. 3 września 1899 w Mülheim an der Ruhr, zm. 3 grudnia 1972 w Weil am Rhein) – niemiecki malarz, pisarz, poeta.
Życiorys Erwin Bowien urodził się jako syn inżyniera budownictwa, a później dyrektora handlowego portu Ren w Weil nad Renem, Ericha Bowiena, i jego żony Anny-Marii z domu Neufeldt z Elbinga w Prusach Wschodnich. Dorastał w Berlinie-Charlottenburg, a później w Neuchâtel w Szwajcarii. Bowien zaprzyjaźnił się z Erikiem Thiébaudem, który po II wojnie światowej umożliwił mu ponowny wjazd do Szwajcarii w 1948 roku.
Swoją pierwszą edukację artystyczną otrzymał Bowien w Szkole Rzemiosła Artystycznego w Neuchâtel u Williama Racine’a. Szwajcarski producent czekolady, Carl Russ-Suchard, promował młodego Bowiena i otrzymał od niego liczne obrazy.
Bowien, jako obywatel niemiecki, w 18 urodziny został powołany do służby wojskowej i w latach 1917/1918 musiał brać udział w I wojnie światowej jako tłumacz w jednostce podsłuchowej. W tym czasie tworzył m.in. rysunki i akwarele z frontu w Lesie Argońskim. Zdemobilizowany został w Hanowerze w 1919 roku.
Po wojnie Bowien uczęszczał na zajęcia wieczorowe do Szkoły Rzemiosła Artystycznego w Hanowerze. W latach 1920–1921 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium w pracowni Roberta Engelsa. Po ukończeniu studiów wybrał się w 1922 roku na wizytę studyjną do drezdeńskiej Akademii Sztuk Pięknych do prof. Richarda Müllera, a następnie odbył staż jako nauczyciel rysunku w Państwowej Szkole Artystycznej Berlin-Schöneberg u Philippa Francka, z lekcjami historii sztuki u Oskara Fischela.
Egzaminy na nauczyciela zajęć praktyczno-technicznych zdał w 1923 roku w Düsseldorfie. W kolejnych latach Bowien odbył podróże malarskie do Kassel, Akwizgranu, Hamburga, Lubeki, Karlsruhe, Fryburga Bryzgowijskiego, Bazylei, Królewca i Hildesheim, a później do Pragi i Wiednia (1928) oraz do północnych Włoch (1929).
Bowien pracował początkowo jako nauczyciel w Gimnazjum Realnym w Hechingen w Hohenzollernschen Landen, a następnie od 1925 do 1932 roku nauczał plastyki w Gimnazjum Schwertstrasse w Solingen, gdzie jednym z jego uczniów był przyszły prezydent federalny, Walter Scheel. W ciągu tych lat wygłosił ponad 100 wykładów z historii sztuki w miejscowym Centrum Edukacji Dorosłych (Volkshochschule). Ponadto otrzymał z bliźniaczej fabryki Solingen zlecenie wykonania rysunkowych opisów wszystkich tamtejszych procesów roboczych. Z powodu nadzwyczajnych zarządzeń Brüninga musiał opuścić szkołę. W tym czasie był stałym bywalcem literacko-artystycznego salonu Erny i Hannsa Heinenów, co zaowocowało dożywotnią przyjaźnią z tą rodziną. Córka rodziny Heinenów, Bettina Heinen-Ayech (1937–2020), została jego najważniejszą uczennicą sztuki malarstwa.
W latach 1932–1942 Bowien mieszkał jako niezależny artysta w Egmond aan Hoef w północnej Holandii, w dawnym domu filozofa René Descartesa. Zaraz po zwolnieniu go z pracy nauczyciela wyjechał do Amsterdamu jedynie po to, by obejrzeć wystawę Rembrandta, po czym w Holandii pozostał nieco dłużej. Tam jego najważniejszym uczniem malarstwa stał się Dirk Oudes. W 1934 roku Bowien podróżował po Afryce Północnej, wybierając się do Libii, Tunezji, Algierii i Maroka w towarzystwie hurtownika drewna, który sfinansował podróż, za co otrzymał połowę powstałych tam pracErwin Bowien: Das schöne Spiel zwischen Geist und Welt, Mein Malerleben. Bettina Heinen-Ayech und Freundeskreis Erwin Bowien e.V., U-Form-Verlag, Solingen, 1995, s. 47, .. Rygory długiej podróży wiązały się dla Bowiena z dużym obciążeniem fizycznymErwin Bowien: Das schöne Spiel zwischen Geist und Welt, Mein Malerleben. Bettina Heinen-Ayech und Freundeskreis Erwin Bowien e.V., U-Form-Verlag, Solingen, 1995,s. 52, .. Oprócz pejzaży malował liczne portrety i obrazy rodzinne dla zamożnych Holendrów. Obrazy Bowiena nabyło Muzeum Zachodniofryzyjskie w HoornBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972) Werkverzeichnis-Catalogue Raisonné-Werkoverzicht. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo U-Form Solingen, Solingen 1999, s. 21–26, ., a pozostałe obrazy zostały przekazane jako darowizna dla Rijks Muzeum w AmsterdamieBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972) Werkverzeichnis-Catalogue Raisonné-Werkoverzicht. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo U-Form Solingen, Solingen 1999, s. 52, ., Koninklijk HuisarchievBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972) Werkverzeichnis-Catalogue Raisonné-Werkoverzicht. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo U-Form Solingen, s.62,Solingen 1999, . w Hadze, dla regionalnego archiwum w AlkmaarBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972) Werkverzeichnis-Catalogue Raisonné-Werkoverzicht. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo U-Form Solingen, s.67,Solingen 1999, . oraz dla parafii w SchoorlBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972) Werkverzeichnis-Catalogue Raisonné-Werkoverzicht. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo U-Form Solingen, Solingen 1999, , s. 21–28..
W swojej autobiografii Bowien napisał, że „przejęcie władzy” przez narodowych socjalistów było powodem, dla którego nie wrócił do Niemiec – polityka stała się jego codzienną „nową zgryzotą”. „A więc obrazy, które wtedy malowałem, miały coś z krzyku. Morze nie było w stanie być dla mnie wystarczająco dzikie, a chmury wystarczająco mroczne.”Erwin Bowien: Das schöne Spiel zwischen Geist und Welt, Mein Malerleben. Bettina Heinen-Ayech und Freundeskreis Erwin Bowien e.V., U-Form-Verlag, Solingen, 1995, . s. 30.Rudi Holzberger, „Fluchtpunkt im Allgäu, Faszination Adelegg. Erwin Bowien im Kreuzthal”, Adelegg Verlag, 2013, = Rudi Holzberger: Fascynacja Adelegg: Punkt zbiegu w Allgäu – Erwin Bowien w Kreuzthal. Wydawnictwo Adelegg, Eisenbach 2013, . (niemiecki), s. 52–73. Po zajęciu Holandii przez niemiecki Wehrmacht Bowien został uwięziony na trzy dni w Alkmaar. W obliczu sytuacji politycznej nie mógł dalej pracować zarobkowo, tak więc z ciężkim sercem wrócił do Niemiec. Jego 35 obrazów, które pozostawił pod opieką handlarza dzieł w Den Hadze, później zaginęłyErwin Bowien: Das schöne Spiel zwischen Geist und Welt, Mein Malerleben. Bettina Heinen-Ayech und Freundeskreis Erwin Bowien e.V., U-Form-Verlag, Solingen, 1995, . s. 42–62.Erwin Bowien: „Heures perdues du Matin”, Journal d´un Artiste Peintre, Alpes Bavaroises, 9.IX.1944 – 10.V.1945, Adaptation, notice et notes par Bernard Zimmermann, L´Harmattan, Paris, 2000, = Utracone godziny poranka, Dziennik malarza, Alpy Bawarskie, 1944–1945. Wyd. przez Bernarda Zimmermanna. Wydawnictwo L’Harmattan, Paryż 2000, .(francuski).Hans-Karl Pesch: Erwin Bowien. Wyd.: Bettina Heinen-Ayech i Towarzystwo Przyjaciół Erwina Bowiena T.z. Wydanie pierwsze. Solingen 1981. (niemiecki). 52.Rudi Holzberger, „Fluchtpunkt im Allgäu, Faszination Adelegg. Erwin Bowien im Kreuzthal”, Adelegg Verlag, 2013, = Rudi Holzberger: Fascynacja Adelegg: Punkt zbiegu w Allgäu – Erwin Bowien w Kreuzthal. Wydawnictwo Adelegg, Eisenbach 2013, . (niemiecki), 52-73.. Bowien zamieszkał najpierw na pół roku u rodziny Heinen w Solingen, gdzie zimą 1942 roku namalował akwarelą serię pejzaży miejskich. Był to ostatni cykl obrazów miasta przed jego zniszczeniem w listopadzie 1944 rokuErwin Bowien:” Heures perdues du Matin”, Journal d´un Artiste Peintre, Alpes Bavaroises, 9.IX.1944 – 10.V.1945, Adaptation, notice et notes par Bernard Zimmermann, L´Harmattan, Paris, 2000, = Utracone godziny poranka, Dziennik malarza, Alpy Bawarskie, 1944–1945. Wyd. przez Bernarda Zimmermanna. Wydawnictwo L’Harmattan, Paryż 2000, .(francuski)..
Kolejnym miejscem pobytu Bowiena stał się Augsburg. Ponieważ w warunkach II wojny światowej nie można było nigdzie nabyć ani ram ani płótna, Bowien wpadł na pomysł, by kupić wszędzie oferowane portrety Führera oraz oficjalne nazistowskie obrazy propagandowe i po ich ponownym zagruntowaniu, zamalować je widokami Augsburga. Obrazy sprzedawały się dobrze, jednakże Bowien został wydany gestapo, które w 1943 roku z polecenia Izby Kultury Rzeszy skonfiskowało w Augsburgu jego dzieła; ponad 30 obrazów Bowienia uległo zniszczeniu w czasie wojny. Bez ważnych dokumentów, zwłaszcza bez wojskowej legitymacji, Bowien uciekł do Kreuzthal-Eisenbach w Allgäu (obecnie część Isny). Tam powstały jego wspomnienia z wojny Les heures perdus du Matin („Utracone godziny poranka”) i tam pomagał ukrywać francuskiego jeńca wojennego, któremu udało się uciec.
Po zakończeniu wojny Erwin Bowien wrócił do Solingen, a od 1950 roku mieszkał na przemian w Sollingen i w swoim rodzinnym mieście Weil nad Renem. Odbył również kolejne liczne podróże malarskie po Niemczech oraz do Szwajcarii, południowej Szwecji, Norwegii (tam nabył chatę „Bettina-Bo” na wyspie Alsten), Paryża, Algierii (z wizytą u Bettiny Heinen-Ayech), Finlandii, południowej Francji. W dniu 28 lipca 1970 roku ożenił się z Inken Strohmeyer, z domu Vogt. Erwin Bowien zmarł 3 grudnia 1972 roku w Weil nad Renem, gdzie został pochowanyBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972). Werkverzeichnis – Catalogue Raisonné – Werkoverzicht. Wyd. Bettina Heinen-Ayech. Wydawnictwo U-Form, Solingen 1999, , s. 10–26.Hans-Karl Pesch: Erwin Bowien. Wyd.: Bettina Heinen-Ayech i Towarzystwo Przyjaciół Erwina Bowiena T.z. Wydanie pierwsze. Solingen 1981 (niemiecki), s. 50.Erwin Bowien: „Das schöne Spiel zwischen Geist und Welt – Mein Malerleben”, Autobiographie mit 16 farbigen und 26 schwarzweißen Abbildungen, herausgegeben vom Freundeskreis Erwin Bowien e.V. und Bettina Heinen-Ayech. U – Form Verlag, Solingen, s. 42–62, 1995, .. Jego grób uznano za grób honorowy miasta Weil nad Renem. Obrazy artysty nabyło Ministerstwo Kultury Nadrenii-Westfalii, Muzeum Północnofryzyjskie (Nissenhaus) w Husum, Dreiländer Muzeum (dawniej Muzeum am Burghof) w Lörrach, Regionalno-Okręgowe Muzeum Springe oraz Miejskie Archiwum Sztuki Hannoversch Münden, Solingen i Weil nad RenemBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972) Werkverzeichnis-Catalogue Raisonné-Werkoverzicht. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo U-Form Solingen, Solingen 1999, , s. 10–26..
Dnia 20 października 1976 roku w Niemieckim Muzeum Ostrzy w Solingen powstało Towarzystwo Przyjaciół Erwina Bowiena T.zHans-Karl Pesch: Erwin Bowien. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech i Towarzystwo Przyjaciół Erwina Bowiena T.z. Wydanie pierwsze. Solingen 1981 (niemiecki). s. 52..
Wystawy 1917 Neuchâtel (Neuenburg), Szwajcaria. Wystawa w Galerii „Rose d´Or”Hans-Karl Pesch: Erwin Bowien. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech i Towarzystwo Przyjaciół Erwina Bowiena T.z. Wydanie pierwsze. Solingen 1981 (niemiecki).. 1927 Solingen, Niemcy. Pierwsza wystawa w Sali Stowarzyszenia Solinger Casino 1929 Solingen, Niemcy. Trzecia wystawa w Sali Stowarzyszenia Solinger Casino. 1933 do 1941 Holandia: wystawy w Hoorn, Egmond, Gorinchem, Schoorl, Den Haag. 1947 do 1959 Solingen, Niemcy. Udział w „Bergijskich Wystawach Sztuki” w Niemieckim Muzeum OstrzyBettina Heinen-Ayech i Ulrike Friedrichs: Erwin Bowien (1899-1972) Werkverzeichnis-Catalogue Raisonné-Werkoverzicht. Wyd.:Bettina Heinen-Ayech. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo U-Form Solingen, Solingen 1999, .. 1951 Husum, Niemcy. Wystawa w północnofryzyjskim Muzeum (Nissenhaus). 1954 Berno, Szwajcaria. Wystawa w Galerii „Dom Wewnętrznych Zaułków” (2.-31 maja). Przemówienie na otwarcie dr E. M. Fallet-Von Kastelberg. 1957 Husum, Niemcy. Wystawa w północnofryzyjskim Muzeum (Nissenhaus). Zakup przez muzeum. 1957 Kopenhaga, Dania. Wystawa w Niemieckim Klubie. Otwarcie przez attaché kultury Ambasady Niemiec, dr Obermeyer. 1958 Solingen, Niemcy. Wystawa w pomieszczeniach „Neuen Rheinzeitung”. 1958 Hannoversch Münden, Niemcy. Wystawa w pałacu Welfenschloss z okazji nowego otwarcia Muzeum Lokalnego. 1958 Kopenhaga, Dania. Druga wystawa w Niemieckim Klubie.