Turkaweczka zielonoplamkowa (Turtur chalcospilos) – gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae). Występuje w Afryce Subsaharyjskiej poza strefą lasów deszczowych oraz strefą pustyń. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Georg Wagler w 1827. Holotyp pochodził z Prowincji Przylądkowej Wschodniej. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Columba chalcospilos.
Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza turkaweczkę zielonoplamkową w rodzaju Turtur. Uznaje ją za gatunek monotypowy, podobnie jak i inne autorytety. Linie rozwojowe turkaweczki zielonoplamkowej i turkaweczki modroplamkowej (T. afer) rozeszły się około 7,6 mln lat temu; stanowią grupę siostrzaną wobec turkaweczki modrogłowej (T. brehmeri). W badaniach uwzględniono tylko te trzy gatunki.
Kariotyp turkaweczki zielonoplamkowej poznano w 1980; 2n=70.
Morfologia Długość ciała wynosi około 20 cm, masa ciała – 50–71 g. Czoło białe lub jasnoszare, w kierunku ciemienia kolor przechodzi w niebieskoszary. Kantarek czarny, wąski. Boki szyi oraz spód ciała jasne, różowawe (fiołkoworóżowe). Broda i środek brzucha różowawe, niemal białe. Wierzch ciała od jasnobrązowego po płowoszary. Na każdym skrzydle znajdują się dwie duże opalizujące plamy koloru od szmaragdowego po złocistozielony, rzadziej niebieskozielone; na złożonym skrzydle widoczne są bardziej po wewnętrznej stronie. Niższą część szyi zdobią dwie poziome czarne kreski oddzielone jasnopłowym paskiem. Czarne końcówki pokryw nadogonowych u nasady ogona układają się w 2 lub 3 paski. Środkowe sterówki szarobrązowe z czarnym, rozmytym paskiem końcowym; pozostałe niebieskoszare z czarnymi końcówkami, a para najbardziej zewnętrznych – dodatkowo z białą bliższą nasady połową chorągiewek zewnętrznych. Końcówki i chorągiewki zewnętrzne lotek I rzędu oraz zewnętrznych lotek II rzędu są ciemnobrązowe, pozostała część lotek I rzędu kasztanowa, podobnie jak spód skrzydła. Najdłuższe z pokryw podogonowych są czarne. Tęczówka ma barwę od brązowej po ciemnobrązową, nogi i stopy – od fioletowej po fioletowoczerwoną, dziób – czerwonofioletową u nasady, poza tym czarną. W upierzeniu dymorfizm płciowy nie występuje.
Osobniki młodociane pokryte są płowymi lub rdzawymi paskami, które tworzą ciemne paski przedkońcowe i płowe końcówki piór. Zazwyczaj ich plamy skrzydłowe cechują mniejsze rozmiary i słabszy połysk. U turkaweczek zielonoplamkowych w południowej części zasięgu występuje zmienność upierzenia o charakterze klinowym. W pustynnych rejonach Namibii mają jaśniejsze upierzenie, a na południe od rzeki Limpopo – ciemniejsze.
Zasięg występowania Zasięg występowania turkaweczki zielonoplamkowej według szacunków BirdLife International zajmuje około 12,3 mln km². Jego główna część ciągnie się od południowo-wschodniego Sudanu Południowego, Etiopii i zachodniej Somalii na południe przez Afrykę Wschodnią (przez Kenię, wschodnią Ugandę, większość Tanzanii, Zambię i Zimbabwe) po północną Namibię i Botswanę oraz południowoafrykańską prowincję KwaZulu-Natal. Obszar występowania w Namibii i Botswanie ma formę pasa ciągnącego się prostopadle w kierunku wybrzeża. Turkaweczki zielonoplamkowe zamieszkują również wąski pas od wybrzeża Gabonu po południowo-zachodnią Angolę (wspomniany wcześniej pas terenu łączy się z nim między Angolą a Namibią). Najdalej na północy pojawiają się w Etiopii, do szerokości 11°N. Niepotwierdzone doniesienia pochodzą z obszarów do szerokości 16°N; przynajmniej do 2009 nie wykazano jednak występowania gatunku w Erytrei.
Ekologia i zachowanie Turkaweczki zielonoplamkowe zamieszkują zadrzewione sawanny, zarośla w lasach z drzewami zrzucającymi liście, nadrzeczne (lub nadmorskie) lasy oraz otwarte obszary upraw. Zwykle wybierają suchsze środowiska niż turkaweczki modroplamkowe. Najliczniej są odnotowywane poniżej 1600 m n.p.m., jednak stwierdzane bywały do 2000 m n.p.m. W Etiopii występują między 190 a 1480 m n.p.m.; w Malawi – głównie między 50 a 1500 m n.p.m., bardzo lokalnie do 1650 m n.p.m.; w Południowej Afryce – głównie poniżej 1000 m n.p.m., w Zimbabwe – poniżej 1200 m n.p.m. Turkaweczki zielonoplamkowe prowadzą osiadły tryb życia. W Południowej Afryce podejmują wędrówki na skalę lokalną zależne od warunków pogodowych. W Kenii nie zaobserwowano migracji. Pożywienia szukają wyłącznie na ziemi; odpoczywają na drzewach. Żywią się drobnymi nasionami, fragmentami roślin zielnych i traw, a do tego bezkręgowcami, między innymi mięczakami i termitami. W składzie pokarmu stwierdzono też owoce figowca Ficus bussei. Do znanych drapieżników turkaweczek zielonoplamkowych należą kuglarze (Terathopius ecaudatus), sokoły wędrowne (Falco peregrinus) i rarogi górskie (Falco biarmicus).
Lęgi thumb|Od spodu skrzydła turkaweczek zielonoplamkowych są kasztanowe W Etiopii okres składania jaj trwa od kwietnia do czerwca i w listopadzie; we wschodniej Afryce – głównie od maja do czerwca, ogółem zniesienia stwierdzano od marca do grudnia; w Zambii – od lutego do kwietnia i od sierpnia do września; w Południowej Afryce – od stycznia do maja i od września do października.
Gniazdo stanowi platforma z gałęzi, korzeni i łodyg traw. Ma blisko 10 cm średnicy i umieszczone jest na drzewie, krzewie lub pniaku. Zwykle znajduje się około 2 m nad podłożem, ogółem od 0,5 do 6 m nad nim. Często zostaje umieszczone w pnączach. Raz znaleziono gniazdo na ziemi, na piasku.
Typowe zniesienie składa się z 2 jaj; 8 z 84 znalezionych (9,5%) zawierało tylko jedno jajo. Wymiary średnie 18 jaj: 23,2 na 18,1 mm (ogółem 19,5–24,5 na 14,5–19,5 mm); 2 jaja ważyły około 4 g. Skorupa ma barwę kremową. Wysiadywanie trwa blisko 13 dni. Pisklęta klują się z jasną, brązowaworóżową skórą oraz żółtawym, długim i przypominającym włosie puchem na głowie, barkach, a także grzbiecie. Otrzymują pokarm około 5 razy dziennie. Opuszczają gniazdo po 16–18 dniach.
Status zagrożenia IUCN uznaje turkaweczkę zielonoplamkową za gatunek najmniejszej troski nieprzerwanie od 1988 (stan w 2026). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako bardzo liczny. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Gołębiowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1827 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Georga Waglera