Westland Whirlwind – brytyjska licencyjna odmiana amerykańskiego śmigłowca Sikorsky H-19 Chickasaw. Śmigłowiec był produkowany przez spółkę Westland Aircraft w latach 1953–1966. Zbudowano łącznie 364 egzemplarze.

Historia Po pozyskaniu licencji na produkcję i wprowadzeniu do służby lekkich śmigłowców Westland WS-51 Dragonfly, kierownictwo Westland Aircraft wykazywało zainteresowanie produkcją cięższych wiropłatów. Zdecydowano się pozyskać licencję na produkcję w zakładach Westland amerykańskich śmigłowców Sikorsky S-55/H-19 i zmodyfikować projekt. W styczniu 1950 roku spółka pozyskała licencję. Postanowiono zastąpić oryginalną przekładnię wirnika nośnego, nową o większej wytrzymałości. Pozostawiono przy tym ogólny schemat konstrukcyjny kadłuba. W 1951 roku producent pozyskał pojedynczy egzemplarz oryginalnego S-55 o rejestracji G-AMHK. Maszyna miała pełnić funkcje demonstratora technologii dla przyszłego Whirlwinda. thumb|lewo|WS-55 serii 1 w 1955 roku

W latach 1951–1952 trwały prace nad zbudowaniem seryjnego śmigłowca. Prototyp oznaczony jako WS-55 serii pierwszej (Series 1) po raz pierwszy wzbił się w powietrze 12 listopada 1952 roku. Były to wyłącznie próby w zawisie, oficjalny oblot miał miejsce 15 sierpnia 1953 roku. Prototyp wciąż był napędzany przez oryginalny silnik gwiazdowy Pratt & Whitney R-1340. 16 grudnia 1953 roku oznaczenie śmigłowca zostało oficjalnie zmienione z WS-55 na Whirlwind. Z uwagi na fakt, że pierwsze Whirlwindy były zbudowane przez firmę Sikorsky i tożsame z Chickasawem, zdecydowano się pozostawić dla nich oznaczenie WS-55. Wersję WS-55 podzielono na trzy serie produkcyjne, z głównym przeznaczeniem na rynek cywilny.

W 1952 roku do służby w Royal Navy dostarczono wersję HAR.21 (SAR) oraz HAS.22 (ZOP). Były to maszyny zbudowane przez zakłady Sikorsky’iego. W 1954 roku dostarczono pierwsze egzemplarze, zbudowanej od podstaw w zakładach Westland, wersji HAR.1, przeznaczoną do misji ratowniczych. Wersja ta napędzana była przez amerykańskie silniki Pratt & Whitney o mocy 600 KM. W 1956 roku rozpoczęły się dostawy wersji oznaczonej jako HAR.2 dla Royal Air Force. W 1954 roku trwały również próby wersji HAR.3, napędzanej mocniejszym silnikiem Wright R-1300 Cyclone 7.

Westland dopiero w 1955 roku opracował model HAR.5 napędzany przez brytyjskie silniki Alvis Leonides Major. Rok później podjęto próby opracowania nowego modelu Whirlwinda do zadań zwalczania okrętów podwodnych i zadań na pierwszej linii frontu. Prototyp o numerach XG589 oblatano w październiku 1956 roku. Ostatecznie nowa wersja zyskała oznaczenie HAR.7 i była pierwszym zbudowanym w Wielkiej Brytanii śmigłowcem ZOP. Dotychczas wykorzystywano zbudowane w Stanach Zjednoczonych Whirlwindy HAS.22. Dodatkowo na potrzeby przewozu brytyjskiej rodziny królewskiej i królowej Elżbiety II, w 1959 roku zbudowano wersję do transportu VIP pod oznaczeniem HCC.8. Powstały tylko dwa egzemplarze, napędzane przez silniki Leonides Major 160 o mocy 740 KM. Podwyższono standard kabiny pasażerskiej, jednak ograniczono liczbę miejsc do czterech.

W tym samym roku wprowadzono dwa nowe modele HC.10 i HAR.10. Znacząco przebudowano przód kadłuba oraz silniki tłokowe zastąpiono turbowałowymi Rolls-Royce Gnome H-1000 o mocy 1050 KM. W 1961 roku zbudowano wariant HAR.9 poprzez przebudowę śmigłowców HAR.7. W modelu HAR.9 również zastosowano silniki Gnome H-1000. Ostatnim modelem był HCC.12 mający zastąpić HCC.8. Zbudowano tylko dwa śmigłowce, oparte konstrukcyjnie na modelu HC.10/HAR.10. Produkcja seryjna śmigłowca trwała w latach 1953–1966. Zbudowano łącznie 364 egzemplarze.

Służba operacyjna W 1954 roku do służby w Royal Navy wprowadzono pierwsze egzemplarze HAR.1, zastępujące zbudowane w Stanach Zjednoczonych HAR.21. Pierwszą jednostką wyposażoną w produkowane w Wielkiej Brytanii Whirlwindy, była 848. Eskadra Lotnictwa Morskiego Fleet Air Arm. W kolejnych latach kolejne wersje śmigłowców wchodziły do służby zarówno w Royal Navy, jak i Royal Air Force. RAF wykorzystywał śmigłowce w charakterystycznym, żółtym malowaniu w jednostkach poszukiwawczo-ratowniczych RAF-u (RAF Search and Rescue Force). Były używane bojowo m.in. podczas kryzysu sueskiego w 1956 roku. Pierwszym zagranicznym użytkownikiem Whirlwindów była francuska Marine nationale, która w latach 1954–1956 pozyskała 37 maszyn w wersjach HAR.5 i HAS.7. Drugim znaczącym użytkownikiem była Jugosławia, która pozyskała łącznie 19 śmigłowców w wersjach HAR.5 oraz HAS.7 w latach 1957–1960. Whirlwindy w służbie brytyjskiej były stopniowo zastępowane przez nowsze Westland Wessex oraz Westland Sea King. Na początku lat 60. wycofywane z zadań przeciwpodwodnych Whirlwindy HAS.7 były kierowane do zadań transportowych, po czym od 1966 roku były już przeznaczane do celów poszukiwawczo-ratowniczych. Śmigłowce wykorzystywano również na rynku cywilnym, przez brytyjskich przewoźników do lat 80. XX wieku. Fleet Air Arm zakończył eksploatację Whirlwindów w 1977 roku, zaś RAF w 1981 roku.

Od 1960 roku rozpoczęto próby z montażem uzbrojenia na śmigłowcu w postaci dwóch stałych karabinów maszynowych 7,7 mm Browning lub wyrzutni niekierowanych pocisków rakietowych 51 mm, ale ostatecznie nie używano ich w wersji uzbrojonej. W drugiej połowie lat 60. jednak zaczęto stosować standardowe mocowania dla karabinu maszynowego piechoty L7 GPMG w oknie lub drzwiach. Wersje thumb|HAS.7 w The Helicopter Museum. Przed śmigłowcem widoczny jest silnik Alvis Leonides Major 755 oraz uzbrojenie ZOP thumb|HAR.10 należący do RAF-u. Widoczny zmodyfikowany nos śmigłowca. thumb|Wersja HCC.12 do przewozu rodziny królewskiej Wersje produkcyjne śmigłowca Westland Whirlwind: WS-55 Series 1 – 44 egzemplarze zbudowane przez zakłady Sikorsky, napędzane przez silniki gwiazdowe Pratt & Whitney R-1340-40 Wasp. WS-55 Series 2 – WS-55 Serii 1 z silnikami Alvis Leonides Major 755. Zbudowano 19 śmigłowców, głównie dla odbiorców cywilnych. WS-55 Series 3 – 5 egzemplarzy na rynek cywilny z silnikami turbowałowymi Rolls-Royce Gnome Mk.101. HAR.1 – 10 egzemplarzy w wersji SAR dla Royal Navy. HAR.2 – 33 egzemplarze w służbie Royal Air Force. HAR.3 – 25 maszyn o mocniejszym silniku Wright R-1300-3 Cyclone 7. HAR.4 – ulepszona wersja HAR.3. Zbudowano 24 śmigłowce. HAR.5 – napędzany mocniejszymi silnikami Alvis Leonides Major 755. Wyprodukowano 3 maszyny. HAR.7 – wersja dla Royal Navy z silnikami Alvis Leonides Major 755. Powstało 40 śmigłowców. HAS.7 – HAR.7 w wersji śmigłowca ZOP. Powstało 89 maszyn. HCC.8 – wersja VIP, zbudowano 2 śmigłowce. HAR.9 – Przebudowany model HAR.7 z silnikiem turbowałowym Gnome H-1000. HC.10/HAR.10 – wersja transportowo-ratownicza dla RAF-u z silnikiem Gnome H-1000. HCC.12 – wersja VIP oparta na modelu HC.10/HAR.10. Zbudowano 2 śmigłowce. HAR.21 – 10 śmigłowców ratowniczych zbudowanych przez zakłady Sikorsky. HAS.22 – 15 śmigłowców ZOP zbudowanych przez zakłady Sikorsky.

Użytkownicy thumb|Brazylijski Whirlwind

Österreichische Luftstreitkräfte – dziesięć śmigłowców WS-55 serii 2, używane w latach 1958–1965.

Marinha do Brasil – siedem śmigłowców HAS.3 i trzy WS-55, używane w latach 1960–1982.

Marine nationale – łącznie 37 śmigłowców w wersjach HAR.5 oraz HAS.7.

Ghańskie siły powietrzne – sześć WS-55.

Katarskie siły powietrzne – cztery śmigłowce WS-55, używane w latach 1968–1976.

Fleet Air Arm – używane w latach 1953–1977. Royal Air Force – używane w latach 1955–1981.

Jugosłowiańskie siły powietrzne – 19 śmigłowców w wersjach HAR.5 oraz HAS.7, używane w latach 1957–1974.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Śmigłowce morskie Kategoria:Śmigłowce wielozadaniowe Kategoria:Śmigłowce Westland